T HERBARII AMBOINENSIS 
ad eas inpregnendas ac fertiles reddendas , atque 
medicinalem inde elici potum Sura di&um. 
Aluid nigrum invenitur lignum, Lontaro mari fimi- 
le, quod ex Sabura & Pafjtra, locis in Borne plaga 
Orientali fitis , defertur, ac dicitur Caju Boelian , quod 
politum eft nigrum, ex rubro reflettens, fine ftriis 
ruffis, que in Lontaro obfervantur. Inde ejus. afferes 
raves duos circiter pedes ampli ac manum craffi, qui 
in aqua fundum petunt, adferuntur, multüm autem 
illud lignum adhibetur ad fummam , ac infimam par- 
tem Sepulchrorum Aethiopum in Macaflara, ac, fi in 
longas fuerit fiffum partes ‚pro eorum fclopis ejecto- 
riis formandis, qui funt fclopi quinque pedes longi , 
ac duos digitos lati, externe rotundi ac glabri, inter- 
ne excavati digiti minoris amplitudine. Hifce inmittunt 
Macaffarenfes tela fua venenata illis Sompit dicta, ac 
noftratibus Spatten vocata , quorum fub finem libri 
tertii amplior exhibebitur defcriptio. 
EXPLIGA TÍÐ” 
Tabule Decime. 
Exhibentis Boruffum feminam , feu Lontarum domeflicam , vel 
Palmeira Brava RuMP HII. ; 
Liter. A. folium majori forma expreflum denotat, ut melius 
dignofci poffit ejus habitus, WA i 
B. Racemum junioribus fruétibus onuftum. 
C. Perfeum fru&um ad dimidii magnitudinem delineatum. 
D. Tres ejus nucleos internos. 3 
E. Fulum floriferum Lentari maris. 
CERS erer SO ' 
Merito arg ed & accuratifimus RuMPHIUS in de- 
Rang ujus arboris notavit A MPA NA H Malab. part. 1. 
. 10. efle LoNTARUM marem, CARIMPANA vero H. 
Malab. part. 1. Tab. 9. ejus Feminam effe; ac proprie una ea- 
demque eft arbor, eodem ex froën progerminans, uti PA, 
PAY A Mar & Femina, alieque PALMA RUM fpecies occur- 
runt , quumque utriufque L oS T Az 1 Mari; & Feming figu- 
re ge in Horto Malab. funt. incife , frugiferam tan- 
tum , feu feminam huic inferam operi, gen per RUMPH.II 
curam. nitidiffime ac elegantiffime fuit delineata, atque Ca- 
vim-Pana eft , H. Malab. ubjupgens , a quibus porro auftori- 
bus fplendidiffime hæ arbofes fuerint denominatæ, vel per 
T Characteres naturales , quibus ab aliis diftinguuntur, 
efiniti funt. A Paul. Herm. in Muf. Zeyl. pag. 49. vocatur 
PALMA INDI CA Tal & Talgbala dicta , fru&u carnofo edu- 
li putamini inclufo ; & Palma Coccifera , complicato folio, 
fructu minore Commel. Fi. Malab. p. 49. que pro Palma Bra- 
va Femina Lufitänis a Ray. in Hift. pl. p. 1366. habetur, & Ca- 
i Plumier. nov. pl. gen. p. 2. vocatur. 
; Hujus Chara&eres inter Marem & Feminam differentes de- 
finiuntur a Carol. Linn. in Tratatu de Mufa Cliff. p. 13. ubi 
Borussus Mas & Femina dicitur Zeylanice porro deno- 
minationes , aliique auctores memorati occurrunt in Thef. 
Zeyl. pag. 181. Porro breviter fub nomine Lontari arboris 
defcribitur a Valent. in Amboine defcript. pag. 183. 
CAPUT 
‚daan. 
- Liber I. -Caput IX, 
deels, wel mogen aangemerkt ftaan , dat men deze mannet- 
jes onder de wyfjes toelaat „om dezelve vrugthaàr te maken, 
en dat. men een medicinale SURA daar van tapt. 
Daar is nog een ander zwart bout , bet mannetje van den 
Lontar wat gelykende, en komende van Sabure en Paflir, 
beide plantzen.op Borneos Oofl-zyde gelegen „en wert ge- 
naamt Caju Boelian, bet geen gepolyft zwartismet een roude 
weerfchyn , zonder ro[fe nl „gelyk men wel in bet Lon- 
tar-bout ziet. Men.brengt het van daar met zware planken 
omtrent twee voeten breed , en wel een bandt dik, deweike 
in’t water zinken, t wert veel gebruikt tot bet hooft en 
voeten-eynd van de Moorfche graven op Macaffer , als me- 
de, in lange flukken zynde gezaagt , om bun Spat-roeren 
daar van te maaken, `t welk zyn roeren van vyf «oet 
lank „en twee vingers breet , van buiten ront , en gepolyil, 
en van binnen bol, in de wyte van een pink. Hier in {iee- 
ken de Macaffaren bare venynige pyltjes „ry baar luiden Som- 
pit, en by de onze Spattem genaamt , dewelke zy al blajen- 
de bare vyanden in't lyf fpatten ; waar van op bet eyn- 
de van't derde boek een nader befchryving zai werden ge- 
UYTLEGGING 
Van de Tiende Plaat, e 
Verbeeldende bet wyfje van deBoruflus, of tamme Lontar of Ja- 
ger-Boom, Palmeira Brava van Rumphius genaamt. 
Lett. A. vertoont een blad int groot, op dat deszelfs formaat 
beeter onderfcheiden kan werden. 
B. Een Tros met de jonge vrugten. 
C. De volwaffene vrugt in baar balve grootte afgeteckent. 
D. De drie korrels van de vrugt. 
E. De vrugt of 't Bloeyzel van Lontar bet mannetje. 
AANMERKING. 
Met regt beeft de zeer kundige en naaukeurige Rumphius in 
ayn befebryving aangemerkt , dat de AMPANA H. Malab. part. 1, 
Tab. ro. is de Lontarus mas, en de CARIMPANA H. Malab. part, 
I. Tab. 9. is de Lontarus femina , welke eigentlyk maar een 
boom zyn , uit: dezelve vrugt voortkomende , zo als de Papaya Mas & 
Femina, en meer diergelyke Palm-Boomen g werden, en 
wyi de Fi , van de Boruflus Mas & Femina zeer fraay inde 
Hortus Malab. uitgebeeldt zyn , zo zuilen wy bier alleen bet wyfje 
ofte vrugtdraagende, door RUMPHIUS zeer net en ig af- 
getekent, en dat de Carim-Pana H. Malab, is, vertoonen , en ver- 
ders aanwyzen , by welke Schryvers deze Heerelyke Boomen ver- 
We” 
ders benoemt zyn , ofte ook met der zelver kenteken , waar door zy van 
anderen onderfcheiden werden , befchreven zyn. Van Paul. Herman 
in zyn Muf. Zeyl. pag 49. wertze genaamt Palma Indica Tar 
& TarcHALA di&a, fructu carnofo eduli‘ putamini inclufo, 
& Parma Coccifera complicato folio, fru&u minore Commel, 
Fl. Malab. p. 49. welke voor de Palma Brava Femina Lufitanis, 
van Ray in zyn Hift. pl. p. 1366. befchreven wert, en Carimpa- 
na van Plum. in zyn nov. pl. gen. p. 2. genaamt. werts —— 
De kentekens en bet onderfcheid tu[Jen bet mannetje en wyfje, 
zyn te vinden befebreven van Carol Linn. in zyn Tra&aat over de 
Mufa Cliffort. pag. 13. alwaar ze Boruflus Mas en Femina ge- 
naamt wert. De overige Zeylonze benaminge en Schryvers bier toe 
beborende , zyn aangebaalt in myn Thef. Zeyl. pag. 181. Verders 
wertze ook kortelyk befchreven onder de naam van Lontar- Boom, 
by Valent. Befchryving van Amboina. p. 183. 
ge se 
