bu di op d Eer MK Se ai Kl ce 
^ 
I, Boek. XII. Hoofdff. 
E SLEG ER 
Tabule Duodecime. 
Quz exhibet Borusswm foliis palmatis , in profundes peines 
laciniatis, fru&ibus racemofis , oviformibus, que a Rumpbio 
LonrarussSilveftris altera, IHUR di&a ,vocatur. 
A. md integrum exhibet cum appendice pedunculi fpinofi 
rugofo. | e 
B. Racemum fruziferum junioribus fru&ibus onuftum. 
C. Majorem frudum Oviformem. 
(| *59XEsERYVATIO: 
Lontarus hzc Silveftris, Thur dia, a Valent. in Amboinz 
defcriptione pag. 184. obiter defcribitur , ejusque Figura 
juxta Rumpbii fpecimen No, XXIV. exhibetur. 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. YA 
UL T-E GG: ENG 
Van de twaalfde Plaat, 
Dewelke vertoont een Borussus met Palmsgewyze blaaden, iñ 
diepe kamnien. verdeelt, en de vrügten in troffen dragen- 
de van een Eyformige gedaante , van Rumphius tweede 
wilde Lontar-boom Ihur genaamt. 
A. Wyft aan een geheel bladt met een tuig aanhangzel van 
den doornagtigen fteel. 
B. Een vrugtdragende tros met jongere vrugten beladen. 
C. De grootere vrugt in de gedaante van een Ey. ` 
AANMERKING 
Deze Lontar-Boom’, Thur genaamt, wert by Valent. in zyn Be- 
fehryving van Amboina ter loops pag. 184. befchreven en na 
de Figuur van Rumphius No, XXIV, verbeeldt; 
CAPUT DUODECIMUM. ` 
Palma Indica vinaria fecunda, Saguerus five 
Gomutus: GOMUTO. ` at 
Hi vera ac vinifera Palma eft; quum fere nihil 
E ac pilofam excrefcentiam feu/mafflam, ex qua 
fila after: Eodem fere moderat Cal be 
fcit. Ejus autem truncus craffior eft, ac multo humi- 
lior, & vix altior Pinanga, ad radicem equalis nec pro- 
tuberans, cujus coma atro-viridis eft ,incompta , & ad- 
Ípe&u triftis; unde facile ab aliis diftinguitur arbori- 
bus. Truncus in annulos itidem quodammodo eft di. 
vifus inzquales , & hirfutos, qui per Mufcum , - plu- 
refque Filicum & Polypodii fpecies adeo' obfefi & 
concreti funt, ut vix dignofci Geier? antequam a 
il 
“Tiffadoribus depuretur truncus; ita ut filveftri ac vili 
forma haud male ebrium emuletur rufticum, qualis 
variis confutis ac pannofis veftimentis evigilat incom- 
ptis intricatisque titubans capillis: immo foediflime 
formz inter omnes eft arbores. Rami in vertice fupra 
fe invicem ac conjun&i locantur , uti in Calappo, at-. 
que hinc inde de trunco vetuftior emarcidus depen- 
det: quindecim ac feptendecim pedes funt longi, fir- 
miores. ac pilofiores quam Calappi rami, atque majo- 
res , quatuor nempe digitos lati, ac quatuor pedes 
longi; ad medium nempe rami; ab utraque enim par- 
te fenfim anguftantur , atque ad fuperiorem partem 
obtufe definunt canquam abrupti, vel in minores api- 
ces divifi, ac fupremus eft breviflimus, latiffimus , ér 
triangularis. Margines petiolorum- obfeffi funt paucis, 
vagis, ac tenuibus fpinulis ad vetuftiora plerumque 
folia, quz plurima um acci ad medium circiter ab- 
rupta & intricata , fuperne glabra, obfcure viridia 
feu nigricantia, inferne cinerea feu albicantia. 
Inter ramificationum ortum excrefcit fpatha, uti in 
„Catappo , que dehifcens multos ac longos producit 
-petiolos, omnes majori nexos feu ex eo dependen- 
‘tes: quifque vero petiolus tres vel tres cum dimidio 
longus eft pedes - qui ubique continent capitula ro- 
tunda feu nuces, quæ. proprie funt fructus, Mefpili 
magnitudinis ex rotundo triangulares, ac fumma par- 
te plani, in calice fquammofo contenti, juncti - 
ribus petiolis,immediate , feu feffiles , ex coeruleo 
virides, maturi autem ex fufco lutefcentes, optime 
referentes fafciculatos nodos pallii, qualis in officinis 
venales fufpenduntur: talefque racemi aliquando tres 
quatuorve fimul ex arbore dependent eodem ex vef- 
tice, quorum quifque tanti eft ponderis, ut unus vix 
geftare poffit vir. Inutiles ac nullius funt ufus, atque 
decidunt, exceptis quibusdam femi-maturis, quos Si- 
nenfes faccharo condiunt. 
‘ 
-Hi fru&us duas aut plerumque tres continent par- 
vas oblongas nuces, paulo majores Corylorum fructi- 
. bus, arcte fibi junctas, unde trigone funt; fed tertia 
Tom. I. carum 
En cre-. 
XII HOOFDSTUK 
| Tweede Wyn-dragende Palm-Boom ; 
pT ES GomuTo, 
1 It is een waaragtige en puur wyn-gevende Palm- 
aliud prebeat alicujus momenti preter potum, — 
Boom , vermits men fcbier anders daar van niets en 
: beeft , dat van eenig belang zy; dan drank, en een 
hairagtig gexvoa/cb', wtar van men touwerk maakt : by waft 
‘op de manier als den Oalappus-Boom, dog den flam is wat 
dikker , maar ook veel laager, en qualyk zoo boog , als een 
Pinang-Boom, by de wortel effen, en geenfints uitpuilen- 
de, zynde met ya zwart-groen loof , wilt en droevig in 
-t aanzien, ook ligt. van andere Boomen te onderkennen: 
den [Lam is: mede eenigzints in;trappen verdeelt, dog zeer 
oneffen: en ruig van.mo/ch., als mede:met veelderley zoorten 
van Vaaren en Polypodium zoodanig bewaf}chen en be- 
dekt „ datsmen bem"gualyk bekennen kan, vooren al eer by 
wan de Tieffadoors gezuivert wert; zoo dat by met zyn leez ; 
‚Iyke en wilde geftalte niet qualykeen dronken Boer gelykt y 
200 als die met zyn gelapte klederen, en verwarde bairen 
uit den flaap opfpringt 3 immers bet is de; leclykfbe van ge- 
daante onder alle Boomen. De takken fiaan by malkander 
boven in den top, gelyk die van den Calappus-Boom, dog 
bier en daar bangter een oude by den flam af: xy zm vyf- 
thien en zeventhien voeten lank, flyver en ruiger dan de 
Calappus-takken „ niet uitgebolt, maar boekig , én»zonder 
eenige doornen aan de kanten, te weder zyden met breede 
bladeren bezet , gelyk die van de Calappus- Boom dog groo- 
ter, te weten vier vingers breet „en vier voeten lank „wel 
te verftaan omtrent het midden van de tak; want aan beide 
tombe Rae ak allengskens ur voor E een breede 
pe fpit/e , als afgebrooken , of in mindere fpitzen ver- 
Ce a bet Mete is bet alderkortfte, breetfte, en 
driezydig ` baare randen zyn bezet met weinige ydele en 
fubtile doorntjes, doorgaans aan de oude bladeren, en han- 
gen de meefte nederwaarts „omtrent de midden afgebrooken, 
en door malkander verwert , aan de howenfte zyde glat , 
donker of zwart-groen, van onderen- grys of witagtig. 
Tuffeben den oorfpronk. der takken. groeit de fcheede of 
Spatha, gelyk aan den Calappus- Boom , dewelke gebor [lem 
zynde, te voorfchyn brengt veele en lange {teelen ; al te za- 
men aan een dikker Steel ofte tak bangende , want yder fleel 
is lank drie en drie en een balf voet, langs benen digt. be- 
zet met ronde knoppen of nooten ,’t welkeygentlyk de vrug- 
ten zyn, omtrent zoo groot als een Mifpeb , uit den ronden 
wat driekântig , aan °t voorfte eynd’ wat plat, en in een 
fchubbig -kelkje, zonder voetjes, aan de booftfteelen vaft 
„zittende, van couleur blaauw-groen , maar de rype zyn uit 
den bruinen wat geelagtig , zeer wel gelykende troffen van 
groote mantelRnoopen, gelyk menze in de winkels te koop 
“ziet: van dusdanige tro[Jen bangen "er zomtyts vier a vyf 
-teffens aan tenen boom, en alle wit deszelfs kruin „ zynde 
-yder zoo zwaar , dat een man genoeg aan een te dragen 
beeft: xy bá daar ten onnutte; of voor niet met al; 
„want men beeft "er geen gebruik van, en zy vallen ook, als 
-onbequaam en nergens toe dienftig zynde „af ; bebalven eemi- 
“ge weinige balf rype , die de Sineefen nemen om te confyten. 
." Deze vrugten bebben van binnen twee, of meeft drie, 
lankwerpige nootjens ‚wat grooter dan bafelnoten „gefchikt 
tegens malkander [imde en zjn dicrbalven ook driezydig 
0j 
