64 
lum alium ex Saguero arbore habent ufam quam me- 
moratorum funium, quum ars eliciendi fuccos ab illis 
non exerceatur. Nigra ipfius grana bene depurata ac 
polita fuperfufum recipiunt aurum aque ac lydius la- 
pis: In quibusdam Philippenfibus infulis , ac pluri- 
mum in longa infula Calamiana , plures quoque cret- 
cunt Sagueri arbores , atque in ultima tanta copla, ut 
incole hifce Caftilianenfibus , quorum fubdiu funt, 
tributum folvere poffint , atque illis offerunt nigros 
earum pilos, ut rudentes inde nectant, atque Baru, ut 
pulvinaria illo impleant. Gomuto omnium Saguerorum 
arborum , fi comburatur , haud ingrati eit odoris, 
roxime conveniens cum adufta Onyce Marina: No- 
pique Amboinenfes milites artem excogitarunt, qua 
ex ramorum hujus arboris corticibus afiulas formant 
pro enfium fuorum vaginis , quas fuperducunt pelle 
ferpentina, vel jugulati Hirci. Nigri ejus pili tenui- 
ter pe&inati , atque in fafciculos brachium craffos col- 
ligati & zqualiter diflecti bonas prebent fcopas, qui- 
bus pavimenta verrunt ac depurant, ex iisdem quo- 
ue fafciculis conficiunt penicillos tectorios & alia in- 
umenta, quibus varia rerum genera depurant. Fa. 
ring preparatio ex Sagueri medulla in-Jave parte O- 
rientali quoque nota eit, fimili quoque modo in -Bor- 
neo-ex eadem conficiunt farina rotunda grana Co- 
riandri femen magnitudine & forma referentia, quz 
natio noftra erronee putat tali ex Saguero arbore 
provenire forma, ex quibus granis grata coquitur 
puls, que vulgo Sagu Borneo vocatur. 
EJB EEG X TTO ` 
d Tabule Decime Tertie. Å 
ug exhibet Palmanf Vinariam fecundam, que SAGUERUS 
& Gomuro a Rumpbio, ame autem Cramarrops frondibus 
. pinnatis, flore & fru&u racemofo, vinifera vocatur. 
Litt. Æ. Racemum B oABAT di&um demonftrat, qui Mas 
dicitur. ' 
B. B. Racemum Majang dictum, ex quo fuccus elicitur. 
C. Fructum Boabatu integrum. 
D. D. D. Ejus officula depurata. 
E. Flos Majang racemi ett. i 
F. Saccum denotat Cozrozrone ditum, in quem liquor deftillat, 
G.G.G..Pilofa textura eft, Gomuto dicta. e"? 
H. H. H.H. Pinne feu Bafelli funt, Panfuri vocati, 
^ OBSERVATIO. 
Arbor hec Gomuto feu Sacuerifera breviter defcripta in- 
"venitur in Valent: Indie litter. epift. KVIE pag. 438. ut & in 
Valent. Amboine defcript. p. 181. atque ad illud Palme genus 
pertinet, quod Chamaerops a Linneo in Muf. Cliff. pag. 1o. 
vocatur , unde CHAMAERROPS. frondibus pinnatis , flore & fru- 
&u racemofo, vinifera vocanda eit, 
-— RR E 
1 
* 
a X 
Ka eee e 1 159 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Cáput XIII. 
bruik van den Sagueers-boom , als hei maaken der voorn. 
touwen „vermits de konfte van tyfferen by baar luiden niet 
geoeffent wert. De zwarte korrels , wel gezuivert en gepa- 
lyft zynde, neemen bet opgeftreeken gout zoo wel aan als 
eenigen toet-fteen : op zommige Pbilippienze Eylanden , en 
inzonderbeit op bet lange Eylandt Calamiana , wafjen me: 
de veele Sagueers-boomen , en op het laajt-genoemde zulken 
menigte, dat de inwoonders daar mede aan de Caftilianen 
Conder dewelke zy ftaun) baar tribuit konnen betalen , bun 
lieden opbrengende 't zwarte hair , om Jcbeeps-touwen daar 
af te vlegten, en bet Baru, om in bun kuffens te vullen A 
't Gomuto, van alderbande Sagueers-boomen , als men bet 
brandt , is niet onlieffelyk van reuk , zeer naa over een ko- 
mende met den gebranden Onyx Marina ; en onze Amboin- 
ze Soldaten bebben een konft-bedagt , om uit de [chor[Je van 
de takken dezes booms fpaanders te maakentot /cheedenvan 
bare degens, dieze dan overtrekken met een flange-vel , of 
wel van een geflagte bok. Het zwarte bair , zynde fyn ge- 
hekelt ofte gekemt , in bosjes van een arm dik t'zamen ge- 
bonden , en van vooren-gelyk afgekapt , geeft goede beze- 
men, om de vloeren mede te Gergen, en uit de zelfde bon- 
deltjes maakt men ook wit-quaften y en borfkeltjes , om veel- 
derbande dingen mede te zuiveren. Het bereiden van meel 
uit bet Sagueers-merg is mede op Favaas-oofikuft bekent, 
en zoo makenze op Borneo ook wit bet zelve meel de ronde 
korreltjes , in-de groote van Coriander-zaat , dewelke onze 
natie abuzivelyk geloven.zocdanig van den Sagu-boom te 
komen; en van welke korreltjes men een fmakelyken bry 
kookt , werdende in ^t gemeen Sagu Borneo genaamt. 
UITLEGGING 
| Van de Dertiende Plaat. 
-Dewwelke vertoont de tweede Wyngevende Palm-boom , die 
* SacuERusenGomuTo by RuMPHIUS genaamt wert, 
dog van my CHAMAEROPS frondibus pinnatis, flore & 
fru&u racemofo, vinifera. 
Lett. A. Wyjt aan den tros Bo ABA TU genaamt. 
B.B. De tros Majang, waar uit ide drank vergadert wert. 
-C, De gebeele vrugt van de Boabatu. 
D. D. D. Des-zelfs gezuiverde korrels. 
3 2 re J van de Majang:tros. —' 
. De zak Coeroerong genaamt, waar in bet zap druipt. - ` 
G.G.G. Het bairig geweef Gomuto genaamt. die 
H, H. H. H. De fiokjes, of pennen Panfuri gebeten. 
" AANMERKINGE. 
Deze Sagueer of Gomuto-Boom wert kortelyk mede befcbre- 
ven by Valent. in de XVII. brief van bet gelettert Indie pag. 
"438. als mede in Valent. befchryving van Ambon pag. 181. 
-en deze boom beboort tot dat flag van Palm-Boomen bet welk 
Chamaerops by Linnaeus in Muf. Cliff. pag. 10. genaamt wert, 
‚waarom. deze Chamaerops met Pinagtige takken , en trosagtige 
bloemen en. urugten , wyngevende genaamt moet werden. 
RER : ens 
"CAPUT DECIMUM QUARTUM. 
Saguafter Major. Nibun Befaar. 
Uamvis -ex Saguaftero nullus eliciatur potus, 
proxime tamen poft Saguerum eam. defcribe- 
& mus, quum quandam cum ipfa habeat conve- 
nientiam, vel filveftris cjus fpecies habenda fit, eam 
dividentes in majorem. atque minorem.. Majoris trun: 
cus eft rectus ac fere tam altus , quam mediocris Ca- 
lappus, &qualis, neque in notabiles diftin¢tus arti- 
eulos, neque etiam adeo pilofus quam Saguerus , dif- 
ficilis quoque eft adfcendentibus , quum glaber fit, 
iT 
XIV. HOOFDSTUK. 
Groote wilde Sagueer- of Nieboom. 
Oewel uit den Saguafter geen drank getapt wert, | 
zo zullen wy bem egter naaft den Sagueer-boom be- ` 
Jcbryven , om dat by eenige gelykeniffe daar mede 
heeft., of ook wel een wilde ii Go den zelven 
verdelende in groote en kleine boomen. De ftam van de 
Toole, is regt , en bykans zo boog , als een middelbare Ca- 
appus-boom „effen , en in geen merkelyke trappen verdeelt, 
0k zo veel niet met rui, te bebangen als dem Sagueer boom, 
dog moeyelyk om te beklimmen, om dat by glat is, en, als 
fique pluviis madidus fit, dolorificum cuti pruritum hy door den regen is nat gew jeuken 0; 
adfert: Rami ejus graciliores funt quam Sagueri, in I buit ht: de Prism an Ly sk eme 
inferiore eorum parte dorfo acuto, margines autem Sagueers-boom , van onderen met een ftberpe rugge , en 
zquales funt, in vertice extenduntur hi rami, minori voorts effene kanten „ in den top uitgebreit , do a in 
tamen numero quam in quadam Palme fpecie. Qui ’t getal dan aan eenig Palm-geflagt Gre aan weer- 
que ab utraque: parte tenues, rectos ac firmos late- .zyden. dunne, regte , en fiyve 29 ae tak bees: los 
rales gerunt ramulos oppofitos, triangulares, quorum over malkanderen , en driekantig , waar ie E jt: 
pofteriores longiffimi, anteriores vero fenfim decref- zeer lang „en die na vooren: g 
=? à : 7 : e > em toe allengsken n 
cunt, quique iterum in alios minores dividuntur pe- ook verdelende in andere mindere Resten ng AK. f 
> 
tiolos, quibus folia junguntur , que minora funt quam ren aan flaan, zyn lei j 
. t1010: \ unc 3, zynde kieinder dan die van a -ge- 
in álio quovis Palmz genere , ac peculiaris quoque for- flagten , en-ook van zodanig een byzonder rena Æ ik 
mæ , ita ut cum nullisaliis hzc comparare poflim foliis, ze met geen andere bladeren vergelyken kan; want yder ge- 
unum ; l 
| | yk 
` 
