I. Boek. XV. Hoofd/t. 
EXPLIUATTM 
Tabule Decime Quarte ,. 
Que exhibet Caryoram Frondibus fquamofis.,  fruttibus’ 
racemofis daftyliferis, que SacuasTER Major a Rum- 
pbie vocatur. Å ww p 
A. Integram denotat frondem geminis foliis {quamofis 4. A. 
ad quodvis geniculum notatis. - 
B. Florum Spiran 
C. Maximi & 
dis à a majori forma expreffis. 
D. Minores fru&us racemi inferioris. 
OBSSERYATIGO ` 
Arboris hujus Figura in tom. I. Horti Malab. Fig. 11. niti- 
diffime ac fplendide expreffa invenitur, nomine Schunda- 
Pana, quain fi cum delineatione accuratiffimi noftri Rumphii 
conferam , in Amboinenfi obfervo unumquodque’ medii 
majoris rami genieulum düobus cingi majoribus foliis inftar. 
loborum feu majorum pifcium fquamarum, ‘que in Horti Ma- 
lab. Figura non {unt notata, que forte omiffa, vel illo in 
loco huic non adcreveruntarbori ; reperiuntur autem etiam 
depicta in Valent: descriptione Amboine no. XXV. pag. 187. 
qui Rumpbii figuram feu delineationem optime imitatus fuit „ 
ac fuo inferuit operi. Hec porro arbor a Raye in Hiftor. 
Pl. p. 1365. vocatur Palma Indica folio bicompofito, fructu 
racemofo, & Palma dactylifera fructu ácertimo a Plumier. fi 
nov. Pl. gen. p. 3. hoc autem genus Caryota a Linneoin Mij. 
Cliffort. pag. 2. vocatur, ubi ejus notas charadterifticas recenfet: 
ego vero ejus fynonyma dedi in Thef: 
Palmam Indicam viniferam fr, urentibus , “folio Adianthi , 
faccharum praebens Her. Muf. Zeyi. pag. 44. &c. 
Wa or e 
fupremi arboris racemi pars ; cum daffylis rotun- , 
Zeyl. pag. 180. ad. 
AMBOINSCHE KRUYDBOEE. éz 
DET ÉG GIN 0 
Van de Veertiende Plaat; 
Perbeeldende de CaRrYora met (chubagtige takken , eh 
trosagtige vrugten ofte dadels, dewelke groote SAGUAS- 
- TER van Rumphius genaamt werd. 
A. Vertoont een geheele tak,- met twee fchubbige blaadjes 
_ A. A. aan yder lidt van bet bladt [kaande. 
B. Der bloemen-helm ofte fteel. 
C. Een gedeelte vam de grootte en bovehíle tros in de 
Boom, daar de vrugten ofte dadels aankomen, die in grooter 
gedaante met a a aangewezen werden. 
D. De kleindere vrugten van de ondetfte tros. 
AANMERKING. 
De Figuur van deze Boom is in bet eerffe deel van de Hortus 
alab, Fig. 11. overbeerlyk afgebeeldt , onder de naam van 
Schunda-Pana, dog wanneer ik dezelve vergelyk met de afte- 
kening van onze Rumphius , 20 bevind ik, dat in de figuur 
van den Amboinfe ieder lidt van de mîddelfte tak met twee 
breede bladen als groote fcbobben bezet £yn, bet geen in de Fi- 
guur van de Hortus Malab. zig niet. vertoont , die daar mo- 
gelyk aan vergeten zyn, ofte op. die plaats daar niet aangroeyen, 
dezelve ‚kan: men afgebeeldt- vinden by Valent. in zyn befchry- 
ving van Amboina no. XXV. pag. 187. die de Figuur van 
Rumphius zeer VE sapiunt en overgenomen beeft, Verders 
werd deze Boom Palma Indica genaamt ; en“ Palma Dattylifera , 
rut acerrimo van Plumier nov. Pl. gen. p. 3. en dit geflagt 
biet CARYOTA by Linn. in Muf. Cliffort. pág. 12. alwaar 
deszelfs natuurlyke kentekenen opgegeven werden: En van welken 
Boom ik de benamingen gegeven beb in myn Thet. Zeyl. pag. 
180. op de Pálma Indica, die wyn: geeft, en brandende vrug- 
` ten draagt, met bladen als de Adiantbum , waar van ook de zuyker 
komt van Herman. in zyn Mut. Zeyh pag: 44. &c. 
“CAPUT DECIMUM QUINTUM. 
nientiam, ut hinc zque huic ac Saguafteri ge- 
neri annumerari poffit. Truncus enim ejus ae 
fructus cum tertia Pinange Silveftris fpecié proxime 
conveniunt, folia aütem liquido- demonftrarit ; ad Sa- 
guafteri genus pertinere. "lruncus ejus eft rectus ac 
rmus , a duodecim ad quindecim pede vulgo altus, 
brachium , &ad fummum crus eraflus, inaliis vero re: 
 gionibus ı fexve ulnarum attingit altitudinem, 
EE 
M55 Nibun tantam eum Pinanga habet conve: 
uperius anguftatus; contra réliquarum 
cierum fori , qui porro eodeni modo in articulos 
eft divifus , quique quatuor- digitorum latitudinem 
diftant , ad verticem rami in orbem quoque expli- 
cantur, uti in Pinanga arbore, quinque pedes lóngi, 
digitum craffi , infra rotundi, fupra plani, per ejus 
planitiem dorfum tamen protuberat, fi tangitur, in- 
ftar corii pilofum eft , feu inftar Sagueri ramorum: Hi 
autem in laterales non dividuntur , uti antecedens ma- 
jor Nibun , folia enim mox firmantur majoribus rà- 
mis: que peculiaris quoque funt forme, &-fere cum 
precedentis arboris foliis conveniunt, paulo majora, 
atque alternatim pofita; que porro triangularia funt 
atque extenfam avis alam referunt, quorum acutif- 
fimus angulus ad latera rn ortum admo- 
dum quoque inequalis eft , atque ad inferiora folii 
jongiffima pats, que femper fuprema eft, duodecim 
D 
ac tredecim digitos longa, uti poftica pars octo vel. 
novem pollices longa eft. Ad fupremam rami fron- 
dem latera funt majora, fuperior nempe pars octode: 
cim ac viginti, inferior duodecim lata eft pollices. - 
"Quodque folium duodecim diftin@um eft ner- . 
vis ad bafim concurrentibus, quorum medius\eft lon: 
giffimus & craffiffimus ; atque ad fummum in api- 
cem definit; duo porro alii funt nervi tamquam fim- 
brie-ad ejus oras, qui folium explicant ,. & retinent, 
quorumque fupremum in plures divifum eft lacinias, 
acfi abruptum foret, qui character ipfis; communis 
eft cum Gomuto , ac majori Sa ro; folia porro 
funt obfcure viridia & inftar membrane glabra; ad 
fupremum ramum peculiare ac diverfum confpicitur 
folium, plarimum ex tribus zqualibus compofitum Fond 
tibus 
' ten van-de booft-fLeelen verw 
. XX HOOFDSTUK. - 
oos Kleynt Wilde Sagueer- of Nieboom. ` 
TORE kleine Nibun beeft zulken gelykeniffe met ten Pi- 
e nang-boom , dat men bem zo e onder deszelfs „als 
onder des Saguaflers géflagten reckenen kan ; want 
liam en vrugten komen Mét de derde oorte van de wilde 
Pinang zeer over een, maar dé bladeren bewyzen klaarlyks 
dat by van. een Saguafters geflagt zy: de flam is regt en 
fiyf s mt gemeen van twaalf tot vyftbien voeten: 00g > 
een arm, En op. "t meefte een been dik, dor in andere lan 
den krygt by wel de hoogte van yf à zes vademem , boven 
Jual feel > tegens de gewoonte Van andere Pinang: 
` boomen, zynde anders op derzelver manier in leden ver- 
deelt ; en: die wier vingers breet van malkander , aan den 
top Tag de takken ook in de ronte uitgebreit , gelyk aan 
den Pinang-boom, yf voeten lank , een vinger dik ; bene: 
den ront , en boven plat; dog door de platte zyde loopt nog 
een rugge, in "t aantaften zo ruig als leer, of als de Sa- 
gueers-takken; maar deze verdeelen bun in geene xyde-tak= 
ken, gelyk de voorgaande groote Nibun , want de bladeren 
fiaan firaks-vaft aan de booft-takken : xynde mede van een 
vreemt fatzoen, en byna met de voorgaande over een ko- 
mende , dog wat grooter , en tegens malkander aan de kan: 
Z fen: voorts mede driezydig y 
gelyk een uitgebreide vleugel van een vogel, zynde des 
Jeberpften boek by baren oorfpronk aan de zyden ook zeer 
ongelyk , en adn de agterfte bladeren „de langfte zyde , Ct 
welk altyt de voorfte is) twaalf en dertbien duimen , mids- 
gaders de agterfle zyde agt en negen duim lank: aan de 
voorfte bladeren des taks wynze grooter , té weten, de voor- 
fle zydeagtbien , entwintig , en deagterfte twaalf duimen: 
Yder. blat is doorregen Met twaalf zenuwen y agter 
in den [cberpen boek t'zamen flootende , waar van de mid- 
delfde, zynde de langfte en dikfte , ook van vooren met een 
boek uitloopt ; en dag zynder nog tawee'andere zenuwen als 
zoomen aan beide de kanten ; die bet-blat witge/pannen bou- 
den, en waar wan bet voorfte ih veele fnippeten is gedeelt; 
als of bet afeebrooken was; welk merkteeken zy gemein 
bebben met de Gomuto , én grooten Saguafter, voorts zyn 
de blaaden boog-groen , en zoo glat, dé perkement ; aan 't 
voorfte des taks JLaat nog een byzonder blat „meeft van drie 
gelyke DUM en als een uitgefpannen wayer , midsgaders 
2 < met 
werde 
