79 
decidunt, memoratus vero caulis, qui medio ex de 
tice excrefcit, brachium craflus eft , atque in = 
quatuorve fupra dividitur ramos, quorum quigue. c: à 
aperto provenit facculo , qui ex cavo foe: ur 
folio , quisque autem ramus iterum In. duos tresv 
ividit i ab inferiore parte ex fimili- 
dividitur petiolos , qui ab in p XR NU 
bus progerminant facculis, atque ad bafin fimile 
cavum ac firmum habent folium , inftar majoris co- 
chlearis formatum , qualia ad petiolorum iummum 
plura apparent; 
Ex quóvis autem tali cochleari unus alterve eraf- 
fus progerminat julus, vix digitum longus atque EN 
lo craflior digito, arcuatus, rotundus, atque ex p u- 
rimis apertis compofitus fquamulis, fquallentis lutei 
coloris, referentes Lontari arboris flores , quamvis 
breviores ac hirfutiores , qui flores inutiles itidem de- 
cidunt. Ad fupremum majoris caulis verticem in me- 
dio defcriptorum ramorum , atque curvorum julorum 
aliud erigitur caput fphericum Limonii mali magni- 
tudine , pallide fufcum, ex plurimis angulofis compo- 
fitum fragmentis , nucis avellanz magnitudine , firmiter 
& ar&e jun&is, ex quibus fimilis propullulat fructus. 
Globus hiccé ad viri capitis excrefcit magnitudinem; 
ex plurimis angulofis, fed inzqualibus compofitus tu- 
beribus, atque ob gravitatem deorfum inclinat, quod- 
que tuber ad bafin eft acuminätum, fuperiore parte 
latum , ad internum latus planum , vel tali forma, quali 
per compreflionem fuerat formatum., undique in lon- 
gitudinem eleganter fulcatum , uti Allii tubera feu fru- 
&us Blimbing , hi autem fülci inequales admodum 
fant, quidam enim funt tenues, alii craffi, atque alii 
iterum magis protuberant aliis, fru&us externe pri- 
mum rubent, fi parvi ac teneri fint, fru&ibus Pandang 
fere fimiles, dein fpadicei coloris, ac tandem obfcu- 
ri feu fübnigri, tubera hzc inzqualis itidem funt for- 
me & magnitudinis , maxima inftar pugni , alia autem 
multo minora, prout compreffa fuerunt; externe du- 
rum, craffum , & ot gerunt putamen, intus con- 
tinent nucleum album, mollem, aquofum & naufeo- 
fum, in cujus medio foveola eft aqua repleta. Totus 
major nucleus eft inflar decorticate Caftanez, ali- 
quando ex una, aliquando ex duabus compofitus ze 
bus, que tempore offez fiunt & albe manent: In ve- 
tuftioribus fructibus nucleus hic adeo eft durus, ut 
nec édi, nec dentibus confringi poffit, in junioribus 
vero & femi-matüris mollis & edendo aptus. Race- 
mus hic fructifer cito excrefcit , immo ex frutice, 
cujus truncus vix quatuor tresve cum dimidio pedes 
eft altus , & modicum craffus brachium, hic autem 
corymbus fructus in vertice gerit, forma clave no- 
dofz , ad latera autem alia gerit concava folia, inftar 
vaging feu cymbule , ex cujus centro alii breviores 
emergunt petioli fimilibus Cymbz-formibus foliis & 
julis inftru&ti , ex quibus autem nulli progerminant 
fructus: peculiarem graminofum ac cenofum habent 
odorem ; tales quoque juli perfectiores in Sagu arboris 
cacumine obfervantur.. = V „es 
Verus fructus nullum adhibetur in ufum; caulis au- 
tem in quibusdam regionibus abfcinditur , & albus cla- 
{que inde elicitur fuccus, qui frigidus & dulcis ad- 
modum eft, fere inftar Sagueri feu Sure, Malaicenfi- 
bus dictus Ajer poeti, h. e. aqua alba, quum hic potus 
albidior & aquofior fit Saguero precedente. Maturus 
decidens fructus fi in aquam cadat , longe lateque per 
mare difpergitur, ubi autem ad ripam feu litus locus 
paludofus ipfi obvenit , ibi progerminat & in fruticem 
excrefcit , qui iterum ibi multiplicatur , talemque 
propullulantem globum femel in ora Hitóe inveni, 
qui pugni erat magnitudinis , & eleganter ftriatus, ex- 
terne protuberans , interne ‘planus , ubi aliis junctus 
fuerat fructibus: color ejus externe erat fufcus & ni- 
gricans, fuperne obtufa fovea inpreffus, atque infer- 
ne, ubi cauli junctus fuerat , anguftatus , in firmos 
porro divifus cancellos, inftar fru uum Daun B a, 
atque germen excretum in tres divifum erat petiolos , 
quorum duo erant ftriata folia , tertius feu medius 
erat inftar teli, feu cornu acuti, uti omnes Palmarum- 
fpecies gerunt. — : : : 
Nomen. Latine Nipa , Malaice Nipa& Nipe : Ternati- 
ce Boho, Macaflarice Nipa; Amboinice Palean & Parena, 
etiam Zuleyn 5 Luhuneice potus inde ftillans vocatur 
Sura ; & noftratibus Ajer Putj. cm 
ocüs. 
HERBARIIAMBOINENSIS 
ken ficel voort , en daar aan bet bloeyzel , als mede de 
vrugten, yder uit een byzondere oorfpronk , vallende bet 
bloeyzel ten onnutte en voor niet met al af, de voornoemde 
Steel (zegge ik) die uit den gront-firuik voortfchiet, is een 
arm dik „en verdeelt xig boven in drie of wier takken, yder 
uit een geborften zak voortkomende , ("t welk uit een bol 
blat. beftaat) en yder derzelver takken weder in twee of 
drie andere [leelen , dewelke mede van agteren uit dierge- 
lyke zakken voortkomen , en van vooren, of van onderen 
nog een diergelyk bol en ftyl blat bebben , alseen groote le- 
pel geformeert , diergelyken men aan °t opperfte der fteelen 
nog al meer ziet, 
En uit yder lepel komen een of twee dikke kattekens 
voort , fchaars een vinger lank, en ruim een vinger dik, 
krom, ront, ruig, en uit veele gapende /chubbekens ge- 
maakt, vuil-geel van coleur, wel gelykende bet bloeyzel 
van den Lontar-boom; boewel korter en ruiger , dog welk 
bloeyzel ook ten onnutte afvalt. Aan 't opperfte van den 
booft-fteel , in de midden van voornoemde takken , en krom- 
me vingers , komt een andere ronde bol woort „in de grootte 
van een Lemoen , ligt-bruin , uit veele geboekte ftukjes ge- 
maakt , van de grootte als bazel-nooten , bart en digt op 
malkanderen geflooten , en waar uit voortkomt. de regte 
vrugt: werdende dezelve klomp zoo groot, als een mans 
booft > uit veele hoekige , dog ongelyke knobbelen gemaakt , en 
wegens zyn zwaarte wat neerwaarts hangende ; yder knob- 
bel is agter [pits ; en van vooren reet: aan de binnenfte 
zyde wat plat, ofte zoodanig , alffe dan malkanderen ge- 
drukt bebben, rondom in de lengte Exe, ge- 
lyk de bolle van look, ofte van de vrugt Blimbing, dog 
Liber I. Caput XVI, 
deze voorens vallen ook ongelyk, want zommige zyn dun, ` 
zommige zyn dik, en zommige puilen meer uit , dan de an- 
deren: van buiten zyn deze vrugten eerft roodagtig , al[Je 
nog jonk en klein zyn, byna de vrugten van Pande gr 
lyk, daar na regt Caftangie-bruin, en ten laaften donker 
of zwartagtig s deze knobbelen zyn mede van ongelyke groot- 
te en gedaante, te weten, de grootfle als een wuift „en an- 
dere veel kleinder , insgelyks naa.datze malkanderen onder- 
drukt bebben , van buiten bebbenze een dikke „barde en bair- 
agtige bolfter , van binnen een witte weeke korl , zoet y wa- 
teragtig „en geyl van fmaak , in de midden met een kuiltje, 
daar wat water in is: de gebeele korl is van de grootte als 
een gefchelde Caftangie, zomtyts uit een, en zomtyts uit 
twee [rukken gemaakt die metter tyt been-bart werden , en 
wit blyven: in de oude vrugten is deze korrel zo bart, dat 
menze niet byten nog breeken en kan, maar in de jonge, 
en balf-rype nog week, en goet om te eeten. Deze vrugt- 
dragende fieel Jchiet ook al zeer vroeg op, en dat uit een 
firuik , die nog geen booger ftam beeft dan van drie en een 
balf , a vier ont „en maar een dunne arm dik is , dragen- 
de de voorfchreve tros zyn vrugten boven op „in de gedaan- 
te van een knodze , ter zyden beeft by nog andere bolle bla» . 
deren, als een fcbeede of fchuitje, uit welkers boezem andes 
re korte fteelen uitfchieten, met diergelyke fchuits-gewyze 
bladeren en kattekens, dog waar uit gene vrugten voort- 
komen: wy bebben een byzonderen grasagtigen , en half 
modderagtigen reuk , en diergelyke kattekens ziet men nog 
duidelyker aan de kruin van den Sagu-boom. 
De regte vrugt wort nergens toe gebruikt , maar de 
Steel, in zommige landen, erden en een klaar wit 
zap daar uit geteiffert,’t welk zeer koel en zoet is, bykans 
als Sagueer of Sura, by de Maleyers genaamt Ajer poeti, 
dat is wit water, om dat dezen drank wat witter en wa- 
teragtiger van fmaak is dan de voorgaande Sagueer. De 
rype vrugt afvallende , en in’t water geraakende , wert wyt 
en zyt door de Zee weg gevoert, en waarze dan aan den 
oever of op ftrandt, een moeraffige plaats aantreft , daar 
Jcbietze uit, en wert tot een 
der wermeenigvuldigt; en zulken uitgefchooten bol beb ik 
eens gevonden op de Hitoeze kuft , xynde een úuift groot, 
en zeer mooy gevoornt , naa buiten toe bultig, en aan de 
binnenfte zyde wat plat, alwaar by tegen andere dange- 
zeeten badde: zyn verwe was van buiten bruin en zwart- 
agtig , voor breet met een kuiltje, en agter (daar by tegens 
den fteel gezeten bad) fmal , voorts in flyve borftels ver- 
deelt „als de vrugten van Daun Baggea, en bet uitgewallen 
Jebeutje was in drie fteclen verdeelt , waar wan de twee 
waaren gefireepte bladeren, en bet derde en middelfte was 
een pyl of Jpitze boorn , gelyk alle de Palm-geflagten bebben. 
Naam. In’t Latyn Nipa, in ’t Maleyts Nipa en Ni- 
e: op Ternaats Bobo: op Macaffers Nipa: op Ambonis 
alean , en Parena, ook Buleyn , op bet Luhunees wert de 
drank daar uit druipende genaamt Sura-Nipa en van de 
onze Ajer Putj. : Plaats. 
DH 
ruik, die zig als dan we- ` 
NE 
