I. Bock. XVII. Hoofäß. 
oblique multos gerit ordines deciduarum fpinarum, 
que tam diuinfixe funt , quamdiu rami fint teneri, ac 
peculiari nomine vocatur Coroergng & Coroero , tam me- 
morata interior pellis, quam vafa inde formata. Cæ- 
tera ramorum pars a viginti ad viginti quatuor pedes 
eft longa, inferius pedem, fuperius brachium craffa, 
fupra plerumque excavata inftar canalis , ac infra 
dorfo rotundo, zqualis, & glabra, excepto inferius 
prope Coroerong , ubi ftratis quibusdam brevium 
Ípinarum armata eft, fubftantie fuperius notate,. 
quamdiu nempe excrefcit, fi vero rami fenefcant , in- 
cipiunt lutefcere , feu fpadicei effe coloris , atque infra 
exficcari , quum eorum quoque folia marcefcunt ; 
exficcati hi rami ab arbore quoque feparantur, & 
Gabba Gabba vocantur, que tum avelluntur, de Co- 
roerong ampntantur, a foliatura depurantur, nudique 
petioli varios in ufus Mechanicos confervantur. 
uamdiu truncus excrefcit , circa radices fpinofas ha- 
betramificationes , que eum itaambiunt, ut nufquam 
innoxie tangi poflit , hocque tamdiu durat, donec 
truncus tam altus ac craffus excreverit, ut nullum 
damnum pati ab apris poffit, qui cunctas has arbores, 
quam diu tenere funt, ob internam medullam vafta- 
rent, fi horrendis hifce fpinis non forent armate , 
hincque fit, ut earum filvz adeo difficiles & pericu- 
lofe fint tranfitu: Memorate enim longe fpinz fa- 
cillime pedes ledunt, citoque confringentes efficiunt, 
ut earum ramenta exulcerari debeant magno cum 
dolore, duriores autem Indorum cutes melius arma- 
te hoc tolerare poflunt. Folii rudimentum, cornu 
dictum , omnium Palmarum longiffimum eft, excepto 
Nipe folio, a.duodecim nempe ad quindecim pedes 
longum, & brachium craffum , externe pallide virens ac 
rotundum , antequam nempe in folia explicetur, ex hoc 
cornu feu telo fuperius fegmentum ad ulne longitudi- 
nem abfcindi poteft , ad veftimenta inde texenda , re- 
ftansque pars innoxie excrefcit, 
Exterius trunci lignum, feu potius cortex duos tan- 
tum craffus eftdigitos, necadeo durus vel ruffus eft ac 
Sagueri arboris, albet autem, atque ex craflis compofi- 
tus eft filamentis : Reliqua interior pars repleta eft 
alba, humida, ac fungofa medulla, quam omnipotens 
Creator hifce indigenis conceffit loco Oryzz feu alius 
frumenti, ex quibus panis pinfitur, uti infra indica- 
bitur. Quamdiu hec arbor progerminat, nullos dat 
fru&us , fed fi adoleverit atque fenuerit, propullu- 
lant ejus fructus, qui raro in arbore confpiciuntur , 
incole enim non tam. diu exfpe&tant, quum hzc 
arbor, fi fructus producat, optimam ejus perdat fa- 
cultatem „qualitatem nempe farine fuppeditande, dum 
interior ejus medulla in craffa tum mutatur filamenta: 
fi perfecte fenefcat, rami-ejus tum fiunt albentes, acfi 
farina confperfi effent , tumque ex medio vertice acu- 
tum cornu feu telum progerminat, tres pedes circiter 
longum , atque externe ordine multo fpinularum ob- 
feffum , quod fpatham Calappi optime refert, fed ro- 
tundior eft magisque erecta: Vagina hzc fi aperiatur, 
intus exhibet ingentem ramofum corymbum , qui 
fenfim explicatur in o&o decemve ramos erectos, 
quos, formam cornu Cervi referentes, petiolos voca- 
` bimus: Qui in una fpecie fex, in altera decem aut 
undecim longus eft pedes, hique petioli ad latera 
minores habent pedunculos, uti rami Cornu Cervi, 
qui plerumque octodecim vel viginti longi funt digi- 
tos, quorum quidam transverfi, quidam obliqui, ab 
utraque parte quatuordecim, ac quidem feptendecim 
fimul, omnes fubftantia molli ac tenaci conftant, ex- 
terne tenuibus inermibus obfiti fpinis, que in ordines 
oblique ponuritur. Hifce petiolis alii obliqui ramuli 
annectuntur, quinque fexve pollices longi, digitum 
crafli, alternatim. pofiti, quinque fexve ab una par- 
te, ex obfcure ruffis & lanuginofis fquamis compo- 
fiti, julis Coryli fimiles, paulo tamen majores, & in 
brevem ac durum definentes apicem: Qui hifce in 
"certis Siriboa vocantur juxta formam fructus infra 
lib. 9. defcribendi, Belgice digitos hofce vocamus. 
Si nunc racemus hic ramofus in decem pedum am. 
plitudinem fefe extenderit, & totum fere occcupet 
verticem, pedunculi inter ramos difperfi arboris ma- 
rine ilam fpeciem emulantur, qüam lib. 12. Li- 
Tom. I. 3 tboden- 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 
23 
refteerende tak formeeren; dezen voet beeft van binnen een 
dikke buid, als leer, die men daar aftrekken , en tot ver- 
Jebeide werken gebruiken kan; van buyten op de ronde rug 
beeft by, over dwers en fcbuins , veele regels van de af- 
gevallen doorns , die zoo. lange daar aan blyven, als de 
takken nog jong zyn, en men noemt bem in ’t byzonder 
Coroerong en Coroero, als mede de voor/chreve binnen 
buid, en de vaten daar van gemaakt: de reft van de tak- 
ken zyn van twintig tot vierentwintig voeten lang, van 
agieren ongeveer een been, en van vooren een arm dik, 
boven doorgaans uitgebolt , gelyk een geute, en beneeden 
met een ronden rugge, zynde effen en glat, bebalven ag- 
ter by den Coroerong , daarze nog met eenige regels korte 
doornen gewapent zyn, van pi: als boven, wel te 
ver[laan zoo langze in t groeyen zyn, maar out geworden, 
beginnenfe geel, of ligt bruin, en van-binnen droog te 
werden , als wanneer de bladeren ook verwelken ; deze 
drooge takken fcheiden baar dan mede van den boom af, 
en werden Gabba Gabba genaamt, die men dan ook af- 
trekt „ van de Coroerong afkapt , van de bladeren zui- 
vert , en de Magie [Langen tot verfcheyde bouwerk bewaart. 
De ftam, zoo lang by int opfchieten is, beeft ront- 
om de wortel nog al doornagtige takken, die bem zoo 
omringen, dat men er nergens onbefchadigt by komen kan, 
en dat zoo lang, tot dat den [lam zoo boog en bart gewor- 
den is, dat by geen fchade meer heeft te lyden van de 
wilde verkens, dewelke alle deze boomen in baare jonk- 
beid, om bet inwendige merg te krygen , zouden vernielen, 
zoo zy met deze »y[Jelyke doornen niet gewapent en waren, 
en bier komt bet van daan dat deze boffchen zoo moeyelyk 
en zorgelyk zyn om te doorkruiffen; want de voorn. a 
doornen zeer ligt ymant in de voeten queizen, midsgaders 
ook afbreeken, en welke flukjes dan met groote pyn daar 
moeten uitfweeren; dog de barde buiden der Indianen zyn 
bier tegens wel gewapent , de fcheut ofte boorn, waar uit 
de bladeren voortkomen „is de lang fte van alle palm-geflag- 
ten, behalven de Nipa, te weten van twaalf tot vyftien 
voeten lang , en een arm dik , van buyten bleek groen, en 
ront, te weten eer dezelve 2ig in bladeren uitbreid; van 
deze pyl of boorn kan men boven aan de fpitze wel een elle 
afjnyden, om eenige kleeden van te weven, en bet reftee- 
rende blyft evenwel onbe/chadigt , en groeit voort. 
Het buttenfte bout des ftams, of veel eer de fcbaale, 
is maar twee vingeren dik, ook zoo bart nog bruin niet , 
als aan den Sagueers-boom „ maar wit , en meefl van grove 
draden gemaakt : de vordere [patie van binnen is gebeel en 
al gevult met een wit, vogtig, en fpongieus merg, "t welk 
den almagtigen Schepper aan deze inlanders gegeven beeft 
in plaats van ryft ; ofte andere granen, daar men brood 
van maakt , gelyk bier onder zal gezegt worden. Zoo 
lang als dezen boom in ’t groeien is „ draagt by geene 
vrugten., maar als by volkomen out is geworden, komen 
die eerf& voor den dag, ’t welk men egter zelden ziet, 
want de inlanders wagten zoo lange niet , om dat dezen 
boom: als by vrugten draagt, zyne befte eigenfchap vèr- 
lieft , namentlyk de bequaambeid om meel daar van te ma- 
ken, dewyl bet binnenfte merg als dan meeft in grove dra- 
den verandert , als by nu volkomen out geworden is, 200 
beginnen fig de takken witagtig te vertoonen, als ofze met 
meel beftrooit waren, en daar op komt dan uit bet midden 
der kruin een fpitzen boorn of pyl voort, by de drie voeten 
lang, en van buiten om met eenige regels korte doorntjes 
bezet, gelykende wel de Spatha van de Calappus , dog ron- 
der en meer opgeregt, dezen boorn bem openende vertoont 
van binnen een grooten getakten tros, die zig allenxkens 
uitbreid in agt of thien takken, regt overeind’ flaande, 
dewelke wy na de gelykeni[Je van een herts-boorn, flangen 
zullen noemen, zynde aan de eene zoorte zes, aan de an- 
dere tbien of elf voeten lang , en deze ftangen bebben aan 
de zyden nog andere takken, gelyk de takken aan een berts- 
boorn, doorgaans acbtien en twintig duimen lang , zommi- 
ge Jchuins overeind’, aan beide ryden veertien t'zamen , 
alle met haare flangen, van een vooze en taye fubftantie 
emaakt , en van buiten met dunne weeke doorens*bezet , 
dewelke in fcbuinfe ryen flaan: aan deze takken flaan we- 
der over dwers andere korte taxkens, yf en zes duimen 
lang, een vinger dik, mede verwiffelt tegens malkander y 
vyf en zes aan eene zyde , wan donker-ro[Je en wolag- 
tige fchubben gemaakt , de kattekens aan den Hajelaar 
gelyk, dog watgrooter, en van vooren met een korte barde 
Jpitfe: bier te lande noemt menze Siriboa, naa de gelyke- 
nife van de vrugten bier na lib. 9. befchreven; wy noe- 
menze in 't duits vingers, als baar nu deze getakte kroon 
wel tbien voeten beeft uitgebreid „en datze (hiet de gebeele 
krin beflaat , met baar Handen tuffcben des booms takken 
K 7 uitky- 
