78 
EX PLFEA TTO 
Tabule Decime Septime. 
Que veram exhibet Palmam Fariniferam , & Saa us a Rum- 
pbio vocatur. 
A. Arborem. RÐ 
jus fruticem de A 
c. Gei m & emarcidum folium , Gabba Gabba di&um. 
D. Sagu-Co[Jum , qui Sagu Campe ab incolis nominatur. 
E. Ejus foliculum, ex tenuiflimo ferico confectum, quo fefe 
obducit. 
F. Aureliam. : 
G. Nigrum exhibet Scarabeum, in quem per Metamorphofin 
hic Sagu-Co[Jus tranfit. 
ER V PR IR A TIO 
Tabule Decima Ofave. 
Quae exhibet Sagus comam feu frondem frugiferam , que 
Siriboa incolis vocatur, & quintum maturitatis gradum in 
arbore Sagu denotat. 
A. A. Fruftus maturos fiftunt. 
OBSERVATIO.. 
Variz funt Palme, que farinam, ac panem fubminiftrant, 
nulle vero, quantum novi , funt, que tanta quantitate ac 
praítantia illam veram Sagu dictam exhibent, ac illa, que 
a Rumpbio hic defcripta occurrit. A pluribus huc ufque au- 
&oribus famofa illa H Maiab. Todda- Panna pro vera "te 
fera feu Saguifera Palma fuit habita „ uti illud. conítat ex 
Sam. Dale Pharmacol. pag. 296 & 297. Beynio, aliisque au- 
&oribus , neutiquam vero hanc effe genuinam Palmam, 
que farinam Sagu diam prebet, jam olim optime adno- 
tavit prr A es ad Toppa-Panna H. Malab. 
Tom. 3. Tab. 13. eq. pag. 14. Ko 
Arbor autem vera, Hay Amboinenfibus di&a, a Seba 
exhibetur in Zom. 1. Thef. rer. nat. Tab. XXV. pag. 39 & 40. 
& Sagufera feu Artopbora hec arbor defcribitur in Valent. 
Ind. Lini. epift. XVI. a pag. 435. ad 439. de qua porro 
vide Breyn. Prodr. 2. pag. 89. aliofque, ő 
Varia vero Palmarum fpecies , - 
que farinam feu Sa 
fubminiftrant, in Sam. Dale Pharmac. pag "297. | i. 
ab. 1 &c. ex Knoxií naucleri 
teftimonio , qui multos per annos in Zeylana captivus de- 
7 p Sagu confici adfir- 
porro > 40m. 3. Apps p. 46. mo. II. š 
Exot, Parkins. Theatr. &c. Ë ` - 
HERBARII AMBOINENSIS 
fen, dog geene; 
Todda-Panna van de 
Schryvers, dog dat dit 
- 297. en onder andere de Talipot-Boom van 
Liber I. Caput XVIII, 
UY TEROGTNG 
Van de Seventiende Plaat. 
Dewelke vertoont de regte meclgevende Palm-Boom, welke 
Sacus van Rumphius genaamt wert. 
A. Vertoont de Boom zelfs. 
B. Deszelfs jonge ftruik zonder flam. 
C. Een oude Sacu Tak, Gabba Gabba genaamt. 
D. Een Sagu-Worm, Sagu-Campe genaamt. 
£. Het huisje, daar by zig in toefpint. 
F. Het Poppeken. 
G. De zwarte Tor, waar in de Sagu Worm veranders. 
LE, E L EGGING 
Van de Achtiende Plaat. 
Dewelke vertoont een bloeyende ofte vrurtdragende kruin van de 
Sagu-Boom , dewelke Siriboa van de Inlanders genaamt wert, 
en de vyfde graat van rypbeit in den boom te kennen geeft. 
A. A. Vertoonen de rype vrugten. 
AANMERKINGE 
Daar zyn verfcbeide Palm-Boomen , die meel en broot verfchaf- 
zo veel my bekent is, die in zo een overvloet , en 
zulk goet meel geeven , als de Sagu , dewelke albier by Rumphius 
voorkomt. Van de meefte Schryvers is tot nog toe de vermaarde 
Hortus Malabaricus voor de regte meelge- 
vende ofte Sagu-Boom gebouden, zo als zulks blykt uit de Phar- 
mac. van Sam. Dale pag. 296 en 297. uit Breyne, en andere 
i geenzints de waare Palm-boom is, de- 
welke bet meel, Sagu genaamt, geeft, is al voor deeze zeer wel 
‘aangemerkt van Joann. Commelin in zyn aantekening op de Tod- 
da-Panna van de Hortus Malabar, derde Deel. Tab. 13. pag. 14. 
De regte Boom, Sagoe oan "de neezen genaamt, wert 
verbeelt en befcoreven ook van Seba in bet eerfte Deel van zyn 
Thefaur rer. natur. Tab. XXV. Pag: 39 en 40. en de Sagu- 
gevende Boom ofte Artophora wert mede befcbreven in Valent. 
Ind. Litter zeftiende brief van Pag. 435 tot 439. waar over 
Verders zie Breyne Prodr. 2. pag. 89. en andere meer, 
a. Ferfebeide zoorten van Palm- Boomen , dewelke meel ofte bes 
Sagu geven, werden voorzéftelt van Dale in zyn Pharm. pag. 
de Cingbaleezen ge- 
naamt , dewelke is de Codda Panna in de Hortus Malab. derde 
Deel Tab. 1. en de volgende; dewelke volgens bet getuigen van 
Knoxs , die lang op Ceylon gevangen gezeten beeft, is een meel- 
ende Palm-boom, alzo by zect dat uit bet merg van deze beom 
bet Sagu gemaakt wert. Verders zie Ray. in de Appendix van 
bet derde Deel pag. 46. no. 11. als mede Clufius in zyn Exo- 
ticis. Parkinfon , en andere, ) 
CAPUT DECIMUM OCTAVUM. 
| Uus Sagu- Arboris. ` | 
U: hujus arboris cunétis Orientalium harum in: 
fularum incolis zque neceffarius > Proficuus, 
& vulgaris eft, ac in Occidentalibus Indiarum 
partibus Calappi. ac Lontari arbores, non tantum ad 
pen quotidianum , fed 
us domefticis: ut itaque primum, feu panis obtinea- 
tur, primo ac neceffario intelligendum eft , quemnam 
maturitas gradum quzque fpecies attingere poteft, 
ut fupra notatum fuit , Zeien autem non diutius 
exfpectatur in cunétis eciebus, nifi ad primum gra- 
dum , quum rami albefcere incipiant , 
eft experimentum, foramen nempe per truncum ex- 
cavatur, ex eo medulla pars effoditur, ac inter ma- 
nus aqua mixta fricatur , quum cognofci poteft > an 
multum an parum farine ex ea eliciatur , quod in- 
cole ge experientiam norunt, an fufficiat: Si enim 
medulla hzc nimis paucam exhibeat quantitatem , 
tum inmatura hactenus habetur » ac foramen illud 
luto iterum obturatur, ne perdatur, atque aliquam- 
diu maturationi relinquitur > fi vero maturitatis figna 
prebuerit , non diutius excrefcere debet, fed pro- 
pe radicem excidenda eft arbor > AC porro truncus 
in varias findendus eft penes » quarum fingula fex 
feptemve pedes debet effe longa, quevis iterum per 
mcdium in duos findenda eft tomos , quidam vero 
inte- 
etiam ad alia neceffaria in re- 
aliud. infuper ft 
"XVII HOOFDSTUK. 
. Gebruik van den Sagu-Boom, 
Et gebruik dezes booms is by alle Inwoonders dezer 
H Oofterfche Eylanden zoo noodig , profytelyk, en al- 
gemeen , als in de welterlyke deelen van Indien den 
Calappus en Lontar-boom , niet alleen om bet dagelyks broot 
daar van te bebben, maar ook ver/cbeide andere beboeftig- 
beeden in de buisboudinge : ^ die 
gat in de flam, 
tuffcben de banden met water, als wanneer 
of daar veel, of ; 
der door oefening weet, of bet Benoeg zy; want als dit 
merg te weinig meel geeft, zoo bout by den boom voor on- 
TYP > en dan flopt by bet gat weder met fiyk toe „op dat by 
niet bederve, en laut hem zoo nog wat ftaan, maar als by 
de teekenen van rypbeit gegeven beeft , zoo moet men bem 
niet veel langer in wezen ten, maar digt by de wortel 
afkappen, en voorts den Sam in verfebeide mooten , ider 
van Vyf a zes voeten lank, dewelke dan wederom im twee 
en doorgefpleeten werden ; dog zommige laten den ftam 
Eebeel , als by niet zeer lank is s Of deelen bem maar in twee 
mooten 
