I. Boek. XIX. Hoofdft. 
ce vocari poteft Sagu Rottang ob fimilitudinem junio- 
ris fruticis cum Rotianga, alit eam nominant Sagu Oe- 
tam , juxta Amboinicum Zar am Abbal , ufitatiffimum. 
autem nomen apud Ceramenfes eft Hakur. In Cerama 
Orientali, in regione Binauwer vocatur Weul: in infu- 
lis Kulefenfibus Kabubo, in Uliafenfibus vero Bulillo. 
Locus. In Amboina non crefcit , fed tantum in magna 
Cerama ,ac plurimum inregione Tanuno, ubi ad novos 
hortos plantandos ramificationes comburuntur, pre- 
dictique nuclei ibi decidunt. In Ceramz plaga au- 
ítrali in regione Binauwer quoqué occurrit , item 
quoque in infulis Xule/enfibus, fimiliterque in Bouro 
plaga vulturnea , Bela dicta. = 
Ufus. Non peculiarem prebet hzc arbor ufum, nifi 
quod ex ejus junioribus foliis tenuia formentur fila, 
ex quibus Ceramenfes veftimenta fua texunt: Atque 
ad hunc ufum juniora germinis feu cornu folia fumen- 
dafunt,antequam aperiatur,quaque matutino amputan- 
tur tempore, quum arbor optime adícendi poteft: 
Meridiano enim tempore fpina funt firmiores, & acu- 
tius pungunts hincque incole dicunt, fpinas matuti- 
ho dormire tempore, h. e. plane caulibus accumbe- 
re, per diem autem elevantur: fi arbores autem ni- 
mis excelfe-ac periculofe adfcendentibus fint, ez: 
quibus varia veftimentorum texunt genera Utte Ut- 
tes vocata, que tam foeminis quam viris inferviunt; 
fila autem hec prius colorantur fuccis quibusdam 
plantarum, ut varii coloris veftes haberent, atque 
colorate durabiliores funt. Quidam etiam hifce mi- 
fcent recentia Sagus folia, Saleyt dicta, alii autem Gos- 
fypii filamenta, ut preftantiores ac molliores effent 
veftes, queque durabiliores habentur iis, quas Ulias- 
fenfes folummodo ex Sagus folijs conficiumt, + ^. 
: Cen > A Wr 
* 
Arbor Wanga, que in Celebes plaga orientali cre- 
fcit in regione Tambocco circa ferri fodinas longe in 
montibus, quique excelfior ac craflior eft Calappo, 
eadem eft ac Sagus Filaris, apud incolas vero nullo 
inufüeftadcontexendasveftes,excepto quod fila confu- 
toria inde forment, atque etiam ex ejus duro ligno 
fpathas, quibus terram effodiunt: Ex fpongiofa vero 
ramorum fubftantia tubercula formant, que fclopi: 
eje&oriis inponunt , ut tela commodo ejicere poflint. 
Biffula quoque arbor eft fimilis ufus, fed que aliam 
habet formam, & Silveftri Lontaro fimilis eft, ejus 
truncus duas tresve ulnas altus eft, vix tam craflus, 
ac junior Pinanga arbor, & tiszt cortice glabro 
gaudens, in annulos feu articulós itidem divifus, fu- 
perne , viridis quoque vel herbaceus, foliague optime 
referunt illa Lontari Silveftris, que ‘radiata quoque 
fant, fed tenuiora, ramorumque margines i 
dentati vel ferrati funt. Fructus ejus ex ramofis proger- 
minant racemis,Silveftremque zmulanturPinangam,qui - 
globuli ferrei habent magnitudinem , fed magis acumi- 
nati funt, ejisdemque coloris , ac maturi fonitum edunt. 
Locus. Crefcit hec arbor in Celebe in montibus ac 
in regione Lubo. 
Nomen. Malaice & Maccaflarice dicitur Biffula , & in 
Lupo Metsje. ` | Ze à 
Ufus. Incolae dictarum regionum recens fumunt fo- 
lium, aparte herbacea E , & exficcationi expo- 
nunt, dein in aqua illud macerant calida, & denuo 
abradunt , tumque interiorem cuticulam findunt in tam 
fubtilia fila, quam ipfislubet : Ex his autem filis conte- 
xunt tunicas, aliaque veftimenta, five fola five Gos- 
fypii filamentis mixta; fi vero tunicas pluviales , Badju 
torro di&as, ex iis conficere velint, filamenta ex Coal 
vel Lontäro Silveftri hifce mifceri debent, ut firma 
fint, colorare quoque norunt variis colorum generi- 
bus ‚fi vero alba cupiant , tam tenuia findunt , acfi effent 
capilli, tumque tam tenuia ac glabra veftimenta inde 
|! con- 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. T 
“deren; en andere weder 
bruik) in ’t Mal * 
1k) in't Maleyts mag men bem noemen Sa 
wegens de gelykenifjewan zyn jonge flruik em riet 
gewas , andere noemen bem Sagu Oetan, nat Amboinfche 
Lapia abbal, dog de gebruikelykfte naam by de Ceram- 
mini ei Steng KN w yo > in "t difirici van Binau- 
n ul; in : 
ein F M ed e Aulaefe Eylanden Kabuho, 
aats ` by waft in Amboina niet; maar al ; 
Ceram, en dat"meeft-in bet diflri& van m Berne 
meer men aldaar , om nieuwe tbuinen te maaken de ruigte 
afbrant, en de voornoemde korls daar op komen te allen : 
aan Cerams zuid-2yde in bet diftri van Binauwer vint 
menze mede , als mede eenige weinige boomen in Duliaflers 
án^t diftritt van. ltawacha, alsmede in» de Xulate Ey. 
landen , en insgelyks op Bouroos noort-ooft boek Bel: 7 
Gebruik: men beeft geen zonderling gebruik van dezen 
boom, als dat men uit de jonge bladeren een zekere fyne 
draat maakt , waar van de Cerammers bare kleetjes wee- 
ven; en bier toe moet men nemen de jonge bladeren uit de 
| ren, zouden weze die ook dus geverwt dura- 
belder zyn: zommige mengen ook daar tide de Ze e bla. 
En 
lappus-boom , is dezelfjte met Sagus Filaris, dog by de in- 
eel] 
balven datze weinig naay-gaarn daar van maaken, en ook 
deszelfs barde Heina lenti om dé arde 
/ mfieufe fu br 
IRKEN maakenze de. “Proppen van de fpatten , om 
de fpat-roers uit of op te vullen, en alzoo de uitio be- 
bet bovenfte ook groen of grasagtig, en de bladeren gely- 
e Lontar, als zynde mede 
gefternt > dog dunder , en de takken aan deranden een wei- 
me gekartelt , of als gezaagt: de vrugten komen uit ge- 
: es e ve voort, en gé we he de wilde Pinang, beb- 
e groote van een kogel, dog wat toege/pi i 
deg YA a rou ook, zA zy en dum 
aats : by waft op Celebes in bet ge j 
4 land Labo: s p së gebergte , en in 
aam: op Maleyts en Macaffers biet by Bif 
op Lubo Metsje. Ce <j Te Pt 
Gebruik: de inwoonders van de voornoemde plaatzen nee- 
men bet verfche blad, fcbrapen bet aan de eene zyde, daat 
bet kruitagtig is, en leggen bet zoo om te droogen , daar 
naa weekenze bet in warm water, en fcbrapen het nog- 
maal, enbet binnenfte velleken [plytenze dan in zulke fab. 
tiele draden „alsze begeeren ; en uit deze draden of dit gaa- 
ren wevenze baar rokken en verfcheide kleeden , bet zy al- 
leen , of met Cattoene gaaren gemengt; maar alsze de re- 
gene , Badju torro genaamt , daar van willen maa- 
„200 moetenze bet gaaren van Coal of Lontarus Silve- 
ftris daar onder mengen, om de ftyvigheid te bebben, zy 
weten — te verwen met alderhande koleuren, maar 
3 zoe 
