86 HERBARII AMBOINENSIS 
contexere poffunt , ut pannos fericos referant, meliora- 
que funt , fi tempore pluviofo, quam fi ficco geftentur. 
Magno enim calore feparantur hz veftes, ac facile dis- 
rumpuntur: Hxc autem arbor non multum crefcit in 
plano, fed plurimum in filveftribus , vaftis , ac ventofis 
montibus. i 
EXP LEGA TIO 
Tabule Decime None. ` 
Que exhibet S acum foliis denticulatis , floribus racemofiss 
juliferis , fruttibus Oliveformibus: Que Sacus FILARIS 
a Rumpbio vocatur. * 
A. Supremam trunci partem denotat , 
ac fru&uum racemi progerminant. KE 
B. Pinna frondis fimplex eft naturali magnitudine. ` ` 
C. Fruftum majori forma cum pericarpio expreflum fiftit. 
ex qua ramificationes , 
OBSERVA EEG. 
Sagus Filaris a Valent. no. 23. lett. a. juxta Rumphii figu- 
ram depida eft, & in Ambvine defcriptione gag. 176. no- 
ininata. R a 
Liber I. Cabut XX. 
zoo zy bet wit laaten , en fyn fplyten als bairtjes ; dankon- 
nenze zoo fyne en effene ftofjes daar af weven , dat menze 
voor armozyn zoude aanzien, en bet wil liever gedragen 
zyn byregenagtig , dan droog weer, want by groote bitte 
berften deze ftofjes, en breeken al watligt: en dezen boom 
waft niet zooveel in de vlaktens, dan wel op wilde, en woefte 
bergen, daar lugtige plaatzen zyn. 
UN T'LTOGINOG 
Van de Negentiende Plaat. 
Dewelke vertoont een SAGU-Boom met trosagtige en flaarts- 
gewyze b'oemen , en Olyf-vormige vrugten ; welke Sacus 
F A ARIS, of touwagtige Sacu van Rumphius genaamt 
werd. 
A. Het bovenfte gedeelte des ftams , waar uit de blaaden 
en vrugten voortkomen. 
B. Een enkelt Zy-blad van een tak, in zyn natuurlyke grootte. 
. €. De vrugt im grooter gedaante vertoont , en in zyn kelkje 
omvangen. 
AANMERKING 
De Sagus filaris. is by Valent. no. 23. lett. a volgens de 
Figuur van Rumphius afgebeeldt , en in de befchryving van 
Amboina-pag. 176. opgetelt. 
CAPUT VIGESIMUM. 
£x E 
` à 
e 2 
Olus Calappoides. Sajor Calap 
" Indice, fed potius fpecies videtur arborefcen- 
7k tis Filicis, prefertim majoris Filicum generis, 
quod Osmunda vocatur, unde quoque non inproprie 
Osmunda arborefcens dici poflet. -Poft Palmas Indicas 
tamen eam defcribere debui, dum forma magnam ha- 
bet affinitatem cum Calappo , denominationemque 
etiam ab hac fortita eft: Trunco excrefcit inftar Sa- 
gueri, forma autem proprius Calappum emulatur 
arborem, fed. brevior eft, os eraflior, ac trunco 
plerumque ere&o , qui etiam , fedrariffime , fuperius in 
duo triave majora dividitur ramorum capita: Cortex 
ejus quoque Calappi corticem refert hinc inde lon- 
gitudinaliter parumque ftriatus , & obfcura Tetinens ar- 
ticulorum veftigia: Junior arbor tres quatuorve pedes 
alta, truncum gerit crure craffiorem, qui fcaber eft, 
pilofus, fiflus, ac mufcofus. Qui in vertice gerit 
ramos non in orbem vel oblique , fed plurimum 
ere&e explicatos, atque tam arctos, ut vix manus 
inter illos inferere poflit, gu digitum funt craffi, & 
quinque longi pedes , virides, feu herbacei , nihilominus 
tamen firmi, rotundi .Scglabri, a trunco usque ad fo- 
liorum ortum ad margines brevibus obfiti fpinis; Fo- 
lia vero funt oppofita, matte, 
es A Rbor hec neutiquam affinis eft generi Palme F 
„erecta, extenfa, inftaı 
quodvis autem dece 'vel undecim pollices longum 
eft, digitum latum , p num,& firmum, per eujus me- 
dium craflüs decurrit nervus, ab utraque protuberans 
parte, foliumque determinatur in longum ac firmum 
apicem, qui plerumque infleCtitur: Folia autem ar- 
é&iffime funt juncta 
poris fere inttar 
* 
D 
Rami ad ortum fuum rotundum habent caput „ quod’ 
poft delapfos ramos in fuperiore trunci parte rema- 
net, itautibi tuberculofus fit truncus ` Qui, fi ad quin- 
que fexve pedes adoleverit, ramos magis amplos ac 
laxos extendit, totaque coma rotundum refert caput 
leu globum inftar comz Lontari arboris: Junioris ra- 
mi germen, pedem circiter longum , fuperiore parte 
convolutum refert vermem, qui certus eft character 
omnium Filicum fpecierum , furculi autem hi fünt ad- 
modum molles , licet prima incipiant confpici foliola, . 
ita- ut inftar Asparagorum coqui & comedi poflint, 
quem in finem magna copia in foro venales proftant: 
Primus fruétus , quem producit hec arbor, mirum eft 
roduétum., multum differens ab omnibus aliis ac 
{ubfequentibus „ quos poftea plerumque gerit. Pro- 
ductum enim hoc optime emulatur Ananas EU = 
| EEL ae 
Yee SS 
[Akt O-O PD Sede Dek, 
‚De Moeskruidige Calappus: Sajor Calappa. 
# x Se. 
i 3 | de Indiaanfche Palma , maar weel meer een flag of 
"AL zoort van-boom-agtige Waren , inzonderbeid van de 
groote Varen , dewelke genaamt worden Osmunda , en 
waarom men bem ook niet oneigentlyk Osmunda arboref- 
cens zoude konnen noemen : dog beb ik bem evenwel naaft de 
zoorte van de Indiaanfche Palma moeten be/chryven, de- 
wyl, by van gedaante een zeer pie gelykeniffe heeft. met 
den Calappus-boom, en tøk zyne ben: 
by waft op met een ftam, als den Sagueers-boom, dog in 
't aanziem den Calappus-boom wat gelyker, maar korter 
en dikker , en gem£enelyk met een regte ftam, ‘dewelke zig 
ook wel, dog zeer zelden, aan 't hovenfte in twee a drie 
booft-takken verdeelt: de fcbor[Je gelykt ook wat na den 
Calappus-boom , bier en daar een weinig in de lengte ge- 
flreept „ en mede donkere lit-teekens van trappen behoudende: 
de jonge boom, van drie tot.vier voeten boog, beeft een 
flam ruim een been dik, zynde ruig , gefcbeurt „en mos- 
agtig, en op zyn top draagt by de vakken , niet in de rond- 
te of dwers, maar meeft overeynd uitge/preid, en zoo digt, 
dat men qualyk een bant daar tu ben br. enkan, zy zyn 
ongeveer een vinger dik, en vyf voeten lang, groen, en 
rasagtig , dog niet te min [Lyf , rond, en glat, van den 
Von af tot aan den oorfpronk der bladeren , of daar de bla- 
deren beginnen, aan de kanten met korte doorntjes bezet: 
de bladeren flaan overdwers regt uitgebreid „ -gelyk een 
matte; en yder is tbien, a elf duimen lank, een vinger 
breet, plat zen fiyf „ door de midden gaat een [tyve zenu- 
we, te weer-zyden uitbuilende „ ent blat eindigt van voo- 
ren in een lange fiyve [pits, die gemeenelyk «vat krom 
flaat: xy» namentlyk de bladeren, flaan digt aan mal- 
kander, en verwiffelt, kort afbreekende en.bros , zoet van 
Jmaak,-byna:als Polypodium. - .. í 
De takken bebben by baar oorfpronk een ront-agtigen 
knoeft of bol, dewelke na ’t afvallen der takken aan de 
bovenfte [Lam ftaan blyft, zoo dat by aldaar wol knobbelen 
werd; de ftamnu vyf of zes voeten hoog geworden zynde, 
200 fpreiden bun de takken hoe langs boe meer uit malkan- 
der , en de geheele kruin gelykt wel na een ronden bol, ge- 
lyk als de kruin van den Lontar-boom ; bet uitfpruitzel van 
den jongen tak, omtrent een voet lang, gelykt ookaanzyn 
boven[le een t'zamen gerolden worm, zynde een vaft ken- 
teeken van de Vare-zoorten , defcheutjes zyn zeer mals , alis 
't dat bun de of blaatjes beginnen uit te breiden, zulks 
datze gelyk Afpergies konnen gekookt em gegeeten wer- 
den., en tot welken einde menze ok Ser ance vol op 
de merkt te koop brengt: de eerfte vrugt, die dezen boom 
voortbrengt, i$ een zeltzaam Jchepzel, veel verfchillende 
van de andere en de volgende, die by namaals beeft of ' 
Sei draagt: 
E he od is wel geenzints uit bet maag fcbap van 
enaminge daar van draagt; . 
ES 
