go 
guentia, que didici a quibusdam Tambocce incolis. 
Arbor nempe hec multum crefcit in Tambocce zque 
montibus ac in litore maris, fed nufquam tam alta ac 
Calappus , ibidemque quoque dividitur in marem ac 
feminam, ubi mas Ananaflam gerit jam notam, que 
tam fortiter olet, ut vix permanere ibi quis poflit: 
Femina quoque Ananafle fpeciem gerit, fed alius 
forme ‚non luteam , fed obfcure viridem , fquamis de- 
hifcentibus, inter quas juli propullulant, qui fructus 
producunt: Poft quorum lapfum arbor per aliquot 
quiefcit annos, excrefcens tantum, & novas formans 
ramificationes. Dein vertex in medio denudatur , at- 
que ex illo de novo progerminat in ejus centro Ana- 
nafla, & ex hac novi iterum fructus, ac fic porro per 
vices; quo vetüftior autem hzc arbor eft, eo minor 
eft Ananas. : 
Tamboccanenfes nihil hujus arboris ufurpant, nifi fo- 
los fructus , quos edere debent , fi demortuum lu- 
geant , preparantes femine fructus fequenti modo. 
Interiores nuclei a putamine depurati in parva con- 
fcinduntur fragmenta, ac per unum diem in Sole ex- 
ficcantur, ut indurefcant, que in farinam contun- 
duntur, ex qua puls conficitur, feu rudis Baggea, 
rafo Calappi nucleo obvoluta ac mixta, uti cum fil- 
veftri Oebis id peragitur: iidem quoque nuclei ab iis 
adhibentur ad pedum ulcera, Crabbe vocata, cu- 
randa: Recens horum fuccus infantibus bibendus da- 
tur, ut intereant, ne ex more hujus populi, fi filvas 
peragrare debeant parentes, infantes ipfis fint oneri 
vel impedimento. 
In Horti Malab. part. 3. fig. 14. defcribitur arbor 
Todda-Pana , Japonenfibus Soteetsjoe diéta, Portugallis 
Armatoira feu Palma d'Igrefia , que cum noftra Sajor 
Calappa magnam habet convenientiam , vel faltem 
ejus fpecies habenda eft, uti ipfe quoque expertus 
fui, detruncatum nempe hujus arboris verticem tranf- 
plantari poffe , hic autem in Amboina tardiffime cre- 
fcit, nec ita lete viget, ac in aliis regionibus. 
Sic quoque per ulteriorem mihi apparuit indagi- 
nem,memoratam Faponenfiumvel Sinenfum Sajor Calap- 
pam multo acutiora ac magis En ngam erere folia 
ac noftram , & ab hac notabili differre modo, unde in 
animum induxi illam ulterius inquirere , & in Auétuario 
fubfequente ulterius defcribere fub nomine Arboris Ca- 
lappoidis Sinenfis , que apud noftrates Sinenfes voca- 
tur Teisjoe vel Titsjoe, h. e. arbor ferrea, cujus ratio 
ample deducitur in Horti Malabarici 1. c. 
EXPLI- 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Caput XX. 
nog by te voegen , bet geenik geleert beb van eenige inwoon- 
ders van Tambocco , beftaande in ’t volgende. 
Deze boom waft veel op Tambocco zo wel op "t ftrandt 
als in ’t gebergte , dog zo boog niet als de Calappus-Boom , 
en werdt aldaar mede verdeelt in manneken en wyfken, 
waar van bet manneken de bekende Ananas draagt , dewel- 
ke zo flerk riekt, dat men qualyk daar omtrent duuren kan. 
Het wyfken draagt wel ook de gedaante van een Ananas, 
dog van een ander fatzoen , niet geel, maar donker-groen, 
en met de fchilferen wytgapende, tuffen welke de bande- 
kens uitkoomen , waar aan de vrugten groeyen. Naar rat ` 
wallen der zelver ruft de boom eenige jaren flegts opfchie- 
tende, en nieuwe takken gewinnende , daar na wert de 
kruin in de midden wederom kaal „ en daar op komt voor 
een nieuwe Ananas, en uit dezelve nieuwe vrugten, en zo 
` voorts met beurten, dog boe ouder de boom wert , boe klein- 
der de Ananas voortkomt. 
De 'Tamboccanen gebruiken niets van dezen boom , dan 
alleen de vrugten , die gy eeten moeten , wanneerze over 
iemant rouw draagen, bereidende de vrugten van het wyf- 
ken aldus: de binnenfle korrels , ofte ben len van de fcbaal 
gezuivert, werden in kleine fiukken gefneden , een dag in 
de zonne gedroogt , datze bart werden, deeze floot men in 
ryfl-blokken tot meel , waar uit men een brey maakt , of een 
grove Baggea met bet [chraapzel van Calappus - pit ge- 
mengt, gelyk men met de wilde Oebis doet , dezelfde kor- 
rels werden ook gebruikt van bun lieden, om de krabben 
aan de voeten te genezen; den verfchen zap daar van ge- 
venze aan de kinderen te drinken na lants manier om dezel- 
ve om te brengen , als de ouders in de bo[Jcben willen lopen, 
om met dezelve niet belemmert te zyn. 
In bet derde deel figuur 14. van de Hortus Malabari- 
cus wert befchreven den boom '"Vodda-Pana „in t ` Fapans 
enaamt'Soteetsjoe , in’t Portugees Armatoira of Palma 
"Igrefia , dewelke met onze Sajor Calappa groote overeen- 
komft beeft, of immers daar van voor een zoorte te houden is, 
gelyk ik zelfs ondervonden heb „dat men een afgekapte kruin 
van dien boom verplanten kan , dog bier in Amboina fcbiet 
by zeer langzaam op, en beeft die groeizaame natuur niet, 
gelyk in andere landen. 
Zo is my ook.by nader onderzoek gebleeken , dat den voor- 
noemde Fapanfchen of Sineeze Sajor-Calappa-Boom veel 
Jcberper en fteekeliger bladeren beeft dan de onze, en daar 
van merkelyk verfcbilt , «vesbaloem ik van voornemen 
ben naardere kennis van bem te zoeken, en in myn Auctua- 
rium bem te befchryven onder den naam van Arbor Ca- 
lappoides Sinenfis, werdende by onze Sineezen genaamt 
Tetsjoe of Titsjoe, dat is Yzer-Boom, waar van de re- 
den genoeg uitgebaalt ftaat in de Hortus Malabaricus. 
UYT-: 
