I. Bock. XX. Hoofdjt. 
EXPL LAT TO 
h Tabule Vigefinæ , 
jue exhibet , quomodo mira hec arbor, feu Cycas pri- 
mum fuum fruétum, quem femel utcunque per vitam ge- 
rit, & Ananafja, a fimilitudine cum Ananas fruétu voca- 
tur, producat. 
AE CN RIGA ee va en 
Tabule Vigefine Prime , 
ue exhibet C y c arbufculam Amboinenfem, cujus truncus 
erat tres pedes altus, ejufque fructus fesquipedis longitu- 
dinem habebat: Trunco autem adcrete funt bine para- 
fytice Polypodii Indici plante a a. Litt. autem b. fimplex 
exhibet Jineare foliolum jufta magnitudine. 
E-X REFERATE TO 
Tabule Vigefine Secunda, 
Cujus prima Figura comam Cyca fèu Sajor Calappe femina fru- 
giferam frondibus fuis ornatam exhibet. a 
Figura Secunda fimplicem & detruncatum quafi exhibet cau- 
dicem , cujus frondes jam deciderunt, fed eorum loco 
fquamz- fructuum foliofe , ipfique fructus progerminant 
& excrefcunt , que Param Pua & Lagogo feu femina a 
RumwPHio in textu vocatuf, ^... — — — 
Litt. A. ipfum ac verum hujus arboris denotat fruétum pu- 
.:tamini. inclufum. 
B. Fruftum difjettum 
clei confpiciatur fubftantia. ‘ 
C. Pruttum feu-nucleum putainine fuo orbatum. 
EOKUPLOLCOA Bl 
Tabule Vigefime Teriies |. 
, ut putaminis craffities internaque. nu- 
3 : RT ee ya PRO 0 
In qua confpicituf Cycas Mass fen Our Calappoides Mas , in 
colis Sajor Calappa Lacki-Lacki vocatus; qui iu. textu Pat; 
kw feu Mas vocatur & defcribitut. o o F pe ð íe 
eu — | qf 
“ e e 
Arborem hanc, que Toppa-Pawna in H. Malab. Tom. ` 
3. Tab. 13 ad 21. vocatur, falfo pro vera farinifeta feu Sa- 
guifera Palma haberi, fupra in obfervatione ad Cap, 17. de 
Sagu innuimus , licet non’ hegemus. hanc quoque farinam 
tam ex veris ejus fruêtibus-quam ex trunci medulla fuppedi- 
‘tare, fed hoc cum plurimis aliis Palme fpeciebus wana 
habet, & hec defectu vere farine, Sagu dicte, plerumque : 
ufum vocatur, ac proinde Saguifera dici non meretur, fed 
admiranda fane hec Palme fpecies eft, que antequam vë- 
ros fuos edat fru&us , luxuriantis nature primum. enititur 
prolem quafi Herculeam , que plantarum fruétut elegantiffi- 
mo ac fpeciofifimo, Ananas puta, certe palmam praiipere 
videtur, unde & Anana[fs quoque dicta fuit noftro au&ori, 
& quod mirandum unicd plerumque per vitam vice hunc 
prodit foetum. -. . AEn ; 
x 
Diftinguitur. vero. itidem ber arbor in marem & feminam, 
quam varietatem tam in hac quam in alið Palmarum gene- 
ribus, plurimi obfervarunt, eque ac nofter, auctores , hanc 
vero. differentiam ulterius in textu examini fubjice: & ad 
fingulare genus revocata h&c arbor eft a LTN N &o in 
Horto ag pag. 482. ubi Cycas frondibus pennatis , folio- 
lis lineari-Lanceolatis , petiolis. fpinofis vocatur , ubi reliquos ad- 
legatos vide auctores. Utque porro variz hujus arboris par- 
tes , & multiformes earum viciffitudines rite intelligantur, 
adje&as perluftra au&oris noftri Tabulas , illafque cum ele- 
gantiffimis Horti Malab. iconibus compara, & attento per- 
pende animo. ` 
In 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 
91 
UYTLEGGING 
Van de Twintig fle Plaat, 
Welke vertont, boe deze byzondere Boom Cycas genaamt, zyn 
eerfte vrugt , die by maar eens in zyn levens tyt doorgaans voort- 
brengt, en Ananafla , na de gelykeni[Je met de viugt van de 
Ananas genaamt wert, te voorfchyn komt. 
HY TL Boe ENG 
Van de Een: en Twintigfte Plaat ; 
Dewelké verdeelt een jong boompje in Ambon gegroeit zyndé , 
- viens flam was drie voeten boog, en deszelfs vrugt een en een 
balve voet lank: welke verders aan zyn fiam Lett. a a. twee 
- plantjes van Polypodium draagt, en Lett. b. vertoont een 
enkelde riem van een Tak in zyn natuurlyke grootte,- 
Wilt, T- BE EGG IN G 
Van de Twee- en Twintig fle Plaat. 
Welkers eerfle Figuur vertoont de kruin van een vrugtdragende 
= Cycas, of Sajor-Calappa met zyn takken en teere vrugten. 
De tweede Figuur een kop of ftronk van bet vrugtdragende 
. en. BED wyfje Param Pua en Lagogo genagınt , daar 
_ de bladen afgevallen zyn, en de vrugt-bladen zig in plaats 
vertoonen. s 
Lett. A. vertoont de regte en waare vrugt van deze boom in 
zyn- bolter.  ' C4 
B. Dezelve opengefneden , op dat de bolfler en deszelfs in- 
wendige kern vertoont wert. 
C. Wyjt aan de vrugt zonder bolfter, ofte deszelfs inwendig 
pit. 
Ù VELE GING 
Van de Drie- en Twintigfle P laat, YA 
Dewelke vertoont de kruin van bet Olus Calappoides Mas , ofte 
de Sajor -Caläppa Lacki- Lacki génaamt, en in de text Pa- 
-. tuku f bet mannetje gebeeten, en befchreven. 
^AANMERKING E. 
Dat deeze boom ;. dewelke in bet derde deel van de Hortus Ma: 
lab. van Tab. 13 tot 21. TÓDDA-PANNA genaamt wert, te om 
regt voor de waare Meel- ofte Sagu gevende Palmboom gebou- 
den wert , bebben ` ap bier boven in onze Aanmerking op bet. 17 
Hooftftuk van de Sagu te kennen gegeven, fchoon wy niet ont- 
kennen ; dat. deeze- Boom ook meel verfchaft zo uit zjn waare vrug- 
ten, als uit bet: merg des frams , dog dit heeft by gemeen met meer 
andere Palm-Boomen, welkers meel ook by gebrek van de regte 
Sagu door, SA gebruikt wert , dog daarom verdient by de naam 
niet vari Sie „dragende Palmboom ; fcboon dit waarlyk een zeer 
verwonderings waatdige Palm-Boom is, dewelke, eer by zyn reg- 
te vrugten te voorfchyn brengt , als eerft vertoont een wonder- 
baarlyke vrugt en bewys van de onuitputtelyke en vrugtbaare na- 
Dat, dewelke aan de eelfte en fcboonfle vrugt der planten, de A- 
nanas namentlyk, bet booft fchynt te bieden, en daarom ook na 
deszelfs gedaante Ananafla van onze Schryver genaamt is, en bet 
geen te verwonderen is, doorgaans brengt by maar eens en wel 
bet eerfte in zyn levenstyt deze vrugt te voorfchyn. 
Deze Boom wert egter ook verdeelt in een mannetje, en wyfje, 
welk onderfcheit zó in deeze als in andere Palm-geflagten veel an- 
dere Schryvers , zo wel als de onze , ook aangemerkt bebben, welk 
‘wetfcbil verder in de text te vinden is: en is deze Boom mede 
tot een byzonder geflagt gebragt van Linneus in de Hortus 
Cliffort. pag. 482. alwaarze Cy cas frondibus pennatis, fo» 
liolis lineari - lanceolatis , petiolis fpinafis b wert, en 
alwaar de overige Schryvers aangebaalt zyn. En op dat de byzon- 
dere deelen deezes Booms , en derzelver verwonderlyke veranderin- 
gen wel mogen verftaan werden, zo overweeg de bygevorgde 
Plaaten van onzen Schryver, en vergelyk die met de-zeer beer: 
iyke en nette Figuren van de Hortus Malabaricus. 
KK 
