92 
In Ruiru Auftuúarioanno 1704. ab ipfo 
ex India Am/teledamum miflo Capite duo- 
decimo ARBOK CALAPPOIDES SINEN- 
sts, feu Baton CALAPPA, Sinenfibus 
Tersyiu dicta, fequenti defcribitur modo. 
Arbor hec truncum gerit vix paulo homine al- 
tiorem , Calappo autem craffiorem, qui fuperius ra- 
mos in. orbem explicat ; qui femi-digitum funt craff, 
fuperius fülcati ; inferius rotundi ; ab utraque parte 
plurima angufta, crafla , ac firma locantur foliola, feu 
pinne, ar&iflime junéta,haud multum gramine latio- 
ra, nervo longitudinali medio firmo armata , quo ter- 
minantur in firmum apicem , qui inftar ftyli feu fu- 
bule pungit. Pinng hz inferiores tres pollices funt 
longe , fenfimque longiores ufque ad few pollices 
extenduntur, fubito dein breviores fiunt, ac circu- 
lum efformant-circa rami extremum, qui longus eft 
circiter duos pedes cum dimidio , femper virens, 
ficcata autem folia gilvi funt coloris, horumque 
ore reflectuntur deorfum , unde inferius fuleata ap- 
arent. 
k Nomen. Latine Arbor Calappoides Sinenfis ob conve- 
nientiam, quam habet cum Olere Calappoide feu Sa- 
jor Calappa Lib. 1. defcripta: Sinenfibus Titsjiu h, e, 
arbor ferrea, dum ejus folia inftar pinne ferree 
pungant. RL tic Æ SVT 
`` Ufus. In arte Medica nullum habet ufum, fed in 
Sina & Japonia in hortis plantatur ob plumofam ejus 
formam. Nunc quoque Batavie reperitur fed- fine 
fructibus , atque haud. multo craffior Pinanga eft: 
Ex ejus trunco paulo fupra radicem , que ex fim- 
plicibus conftat fibris uti in Calappo , duo acuminati 
nodi feu tubera protuberant , quz fenfim in folia 
explicantur, hique ftolones feu furculi abfcindi pof- 
funt & espe » quo modo ex Japonia Bata. 
viam , & inde huc translate fuere he arbores. 
Arbor Todda - Panna > en rid Das 
Igrefias feu. Palma d Igrefia in Hort. Malab. part, 3. Fig. 
13. defcripta , maxima ex parte convenit cóm- vul- 
ari noftra Sajor Calappa fupra Lib. 1. defcripta. 
mvis auctor dicit arborem efle Japonenfem ,.ac q 
ot 
nomen ipfi tribuit Japonicum Soteetsjou feu. Sotettfo 
h. e. ferri amicus, ob mirabilem hujus arboris fym- 
patiam cum ferro, que in Amboinica noftra :arbore 
nondum experta eft, que nimis etiam a Japonenfi 
differt, hic etiam nunquam audivimus , fructus ejus 
crudos edules effe , vel farinam ex illis edulem, 
que Auctori Sagoe vocatur, preparari poffe, cete- 
rum multe mire Todda-Panna varietates ab Horti 
Malab. auctore explicantur , que cum Amboinenfi 
plurimum conveniunt. 
Sinenfes dicunt inter hujus arboris ramos Zbitt 
Baru, feu materiam igni fufcipiendo aptam reperiri, 
uti hic in Amboinenfi Saguaftero Majore , feu Nibun 
Befaar 
Tabula Vigefima Quarta 
Folium exhibet Sajor-Calappe Sinenfis , ut cum antecedenti- 
bus comparari, & ab iis melius dignofci poffit. 
OBSERVATII O. 
Varietas, quæ inter hanc & proxime antecedentem ob- 
fervatur , magis diverfo coelo ac folo adfcribenda forte 
eft, quam quod diverfa fit fpecies, fi autem nota quedam 
realis Charaéteriítica has dividat , hanc veram Faponenfium 
Palmam pruniferam Hermanni, & Palmam vinariam Belgarum 
Breynii Prodr. 1. effe puto. Que eft Palma Faponica Lok 
pesi ebe folio Par. Bat. Pr. p. 361. Boerb. Ind. part. 
2. pag. 170. & in horto noftro medico lete germinat, per- 
que tubera fquamofa inter caudicem ad radicum ortum ex- 
crefcentia abunde & vegete propagatur. 
CAPUT 
HERBARIIAMBOINENSIS 
„Liber I. Caput XX. 
In het Auctuarium , ofte de vermeerdering van 
RumpHius, van hem daar na in het jaar 
1704. wit Indie na Amfteldam gezonden, 
. wert in bet twaalfde Hooftftuk de Sinecfe 
ARBOR CALAPPOIDES , of Sajor Calappa, 
by de Sineezen Titsjiu genaamt , op de vol- 
gende wy xe befchreven. 
Dezen Boom wert aan flam niet veel booger dan een 
man, dog dikker dan een Calappus-boom , en boven fpreit 
by zue takken uit in °t rondt , de takken zyn een balven 
vinger dik,, boven gegeut , van onder ront, ter weerzyde 
Baan twee fmalle dikke en flyve bladeren, digt aan mal- 
kanderen ‚niet veel breeder dan gras, met een ftyve middel. 
zenuwe , en eyndigen in een flyve fpits, dewelke fleekt als 
een elze, de agterfle zyn 3. duimen lank, en werden al- 
lenskens langer , tot 6. duimen , van daar wertze fcbielyk 
weder Korteri, en befluiten een kring omtrent bet uiterjte 
van den tak, dewelke is lank fchaars twee en een halve 
voeten; by is altyd groen, dog de gedroogde bladeren wor- 
den vaal, en de kanten werpen baar neerwaarts, waar 
doörze van enderen gegeut fchynen. . ` 
` Naam. In "e Latyn Arbor Calappoides Sinenfis na de 
al die by beeft met bet Olus Calappoides of Sajor- 
álappa Lib. 1: befcbreven , in `t Sinees ‘Litsjiu , dat is Y- 
zer-hoom , dewyl zyn bladeren fteeken als Yzere-pinnen. 
Gebruik. Pn heeft in de-Medicyne geen gebruik, maar 
wert in Sina en in de boven geplant, wegens zyne 
vere gedaante Nuvind men bem ook op Batavia, dogzon- 
der vrugten „en niet veel dikker dan een Pinang-boom : uit 
den ftam kort boven de-wortel „dewelke wit enkele vezelin- 
gen beftaat , gelyk aan den Calappus-boom komen twee ge- 
Jpitfle knoeflen voort, dewelke zig allenskens in bladeren 
openen, en deze witfpruitzels kan men affnyden en verplan- 
ten „op welke manier menzé vit Japan op Batavia, en van 
daar ook berwaarts gebracht beeft, ` 
Den Boom Todda- Panna , int Portug. Armatoira 
Das Igrefias of Palma d’Igrefia in Hort, Malab. part. 
3, Fig. 132 be[cbréven 5 komt over een voor’t meefterdeel. met 
onze gemeene Sajor Calappa hier boven Lib. 1. befchre- 
ven; Hoewel den wa WA zegt jea een Japanfchen Boom 
en geeft ben m den. Fapanfchen naam Soteetsjou o 
aou dat is. d a Wegens de si 
Sympathie „dewelke-dezen Boom met het yzer zoude hebben 
"t Avelk men aan onze Amboinixe nog niet ervaren heeft , de- 
welke ook te veel verfcbild van de Fapanfe , ook heeft men 
albier nooit geboord , dat de rauwe vrugten zullen eetbaar 
zyn , nog dat men een eetbaar meel, by den Autbeur Sagoe 
genaamt, daar van maken kan, dnderzints werden veele 
wonderlyke veranderingen van Todda-Panna door onzen 
Autheur verhaald, dewelke met de Amboin/cbe meeft over 
gen komen, , sí | : À 
- De-Sincezen zeggen., dat men aan den Boom tu[Jcben de 
takken een Ibitt Baru of Tontel vind , gelyk alhier aan 
den Amboinfcben Saguafter Major , of Nibun Befaar. 
De Vier- en Twintig fte Plaat 
Vertoont een Bladt van de Sineefe Sajor-Calappa, op dat ze te- 
gens de voorgaande vergeleken en onderfcheiden kan werden. 
AANMERKING. 
Het onderfcheit, dat tufJen deze en de voorgaande gezien wert, 
Schynt meer by de verfcheide lugt en gront toe te Koomen, als 
wel dat bet een byzondere zoort zoude zyn, en indien een waar 
ken- of merk-teken deze onderfcheidt, zo meen ik, dat dit de regte 
Japanfche Pruym - dragende Palm boom van HERMANNUS #5, 
die de wyndragende Palm-Boom der Hollanders van BREY- 
NIUS genaamt wert in zyn eerfte Prodromus, welke is de fee 
[a d Palm-Boom met doornagtige fleelen, en bet blad aan 
Polypodium gelyk in de Par. Bat. Prodr. p. 361. en van Boerh. ` 
in het tweede deel van de Index over de Leidfche tuyn. p. 179. 
welke albier in onze Hortus Medicus zeer weelderig groeit, en 
deor zyn [cbubagtige knobbels, die onder aan de Dronk by de wor- 
tels groeien, rykelyk vermeenigvuldigt wert. 
XXL 
