I. Boek. XXL. Hoofdft: 
dulcis ac fatui faporis fine gravi illo odore, qui in 
Manga obfervatur, delicatus tamen eft, fi crudus to: 
medatur , atque in Banda magni zítimatur: Arbor 
hujus celfiffima eft ac vafta, ita ut hujus trunci in- 
veniantur , quos duo vix brachiis amplecti poffunt 
viri, cujus rami quoque tam ample funt extenfi ac 
Mange arboris: In Banda Pau vocatur, in Cerama 
Orientali, ubi quoque occurrit, Bata, atque Mange 
fetide fpeciei annumeratur: Malaice Batu Malaica 
vocatur. Arbor hec Pau nihil noxium habet neque 
in fructu, neque in corticis fucco. 
In Rumpbii Appendice bec adduntur: 
In Hort. Malab. part. 4: Fig. 1. Manga vocatur Mao 
vel Mau Bracmanis : ubi lector multas hujus arboris uti: 
litates ac vires Medicas praterea inveniet; ut & me: 
dicamenta Malabaris ufitata, hifce vero in regionibus 
ignota, unde eo lectorem amandamus; ' prec 
DN e E Von d 1.0 
Tabule Vigefune. Quinte. 
Que ramum exhibet Mange Domeftice foliis floribusque 
confpicuum. 
A. Inmaturos denotat fru&ur.'ex pedunculis fuis dependen- 
tes. ; x 
B. Fru@um Maturum , & transverfim fciffum. - 
We EY ce een tg 
a Tabule Vigefime. Sexte; 
LA CO FL Wu LI ; 4 en 
Quz exhibet ramum Mange Silveflris , ex quo fructus inma- 
turi dependentes confpiciuntur, qu&que arbor Manga Pau 
incolis vocatur, ; 
A & B. Fruus denotant maturos jufta forma & magnitudine, à 
OBSERVATIO, 
Mangifera arbor fore fru&uque in Horti Malab. parts 4. 
Tab. 1 & 2. ample fatis exprefla eft, fed ejus Figura non ita 
accurata eft ac illa, que haic-inferta eft operi. Quidam 
porro funt auctores, qui hanc vel denominarunt, vel quo- 
que defcripferunt..Ab Herman. in. Muf. Zeyl. pag: $9 & 66. 
vocatur Mangifera arbor , uti & a Bont. lib. 6.. Cap. 3. pag. 
95. a Rayo dicitur Manga Indica fru&u. magno reniformi in 
Hif. pl. pag. 1550. relique denominationes a Cal. Commel. 
in Fi. Malab. pag. 43. exbibentur, ut & in Thef. meo Zeyl. 
pag. 152 & 153. nec non in S. Dale Pharmac. in Ato. pag. 
339. Arbor hac Manga vulgaris a Valent. in Ambuine dé- 
JScript. pag. 154. itidem exaratur, ut & a Linfchoteno in itine: 
rario pag. 73. ubi & ejus Figura , fed inperfeéta , ejusque 
varie fpecies enumerantur in Ray. Hift. pi. tom. 3. Appende 
pag. 55. 
CAPUT VIGESIMUM SECUNDUM 
Manga Silveftris ; Manga Utan. 
Ilveftris Mange due funt fpecies, quarum prima 
S comam gerit minorem Manga Domeftica, trunco 
vero erigitur altiore ac rectiore , folia quoque 
funt. longiora & flaccidiora quam domeftice , nec 
contufa adeo gravem dant odorem, fed odorem ha- 
bent Canarinum , fructus major & amplior eft do- 
meftice , porro: compreffus , ad petiolum tuberculo- 
fus $ fuperius autem cito anguftatur , ubi extrorfum 
inflectitur: fructus hic plérumque ex fufco viret vel 
paulum. flavefcit., verum non ita glaber & aqualis 
ac domeftice ; caro interna non eft lutea, fed pal- 
lida, fibre funt multo craffiores, fapor eft aquo- 
fus, $ ad foetidum accedit, plerumque autem aci- 
dus , fi non bene fint maturi fruétus. . Nucleus eft 
amplus , unde paucam fru&us continet. carnem: 
Juniora folia non-funt fufca uti in domeftica , fed 
tunt fordide albentia feu flavefcentia: Altera fpecies 
filveftris magis eft antecedente, truncus autem ejus 
ac folia funt fimillima , fructus vero eft oblongo- 
rotundus, inítar corii pilofus, non viridis fed colo- 
. Tem. I. ris 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK, 
9? 
daar van: Het wert een zeer boogen em grooten boom , zó 
dat men flammen vint, die twee mannen omvademen moe: 
ten , bebbende ook de takken xo wyt uitge/preit „ als een 
Mangas-boom: men noemt hem in Banda Pau, op Ooft- 
Ceram (daar men bem ook beeft) Bata , en zy rekenen beni 
onder de zoorten van flinkers , in’t Maleits wert by Batu- 
Malaica genaamt : zynde aan de Pau niets Jchadelyks , nog 
in de vrugt , nog in bet zap der Jcborffe; 
4 
` In de Appendix van Rumphius wert dit ‘er bygevoegt; 
In bet wierde deel van de Hortus Malab: Fig. 1, tert 
de Manga genaamt Mao of Mau in 't Bramineès , alwaar 
de leezer nog veele nuttigbeden en Medicynen zal vinden 
by de Malabaren gebruikelyk, dog in deze quartieren on: 
bekent , weshalven ik den leezer dia? béenen wyze. 
DYG LEA GINA 
Van de Vyf- en Twintig fle Plaat. - 
Die ten Tak vertoont van de Tamme Manga met Zyn bloemen eri 
. bladen verciert. 
A. Wyft aan de onrype vrugten ,. 20 als zy van bun [Beelen af: 
bangen. : 
B. Een rype opgefneede vrugt. ` 
HY LB CG ING 
C Van de Ses- en Twmtigfie Plaat. 
Dewelke vertoont een Tak van de wilde Manga-Boom met zyn 
onrype vrügten, die Manga-Pau by de Inlanders genaamt wert. 
A en B. Wijzen aan de rype vrugten in bun grootte en gedaante, 
AANMERKING 
De Mangas-boom is met zyn bloemén en vrugtèn in bet vier- 
de deel van de Hortus Malabaricus Tab. t en 2. groot genoeg 
afgebeeldt , dog is verre na zo accuraat en get niet vertoont, als die 
in dit werk gevoegt is. Van zommige Schryvers wert dezelve ge- 
melt , of mede befchreven : van Herman in zyn Muf. Zeyl. pag. 
59 en 66. wert ze Arbor Mangifera genaamt, als mede van Bon- 
tius lib." 6. Cap. 5. pag. 95 en van Ray in zyn Hift. pl. pag; 
1550. Manga Indica frutu magno reniformi, de verdere bena- 
mingen zyn by de Heer Cafp. Commel. in zyn. Fl, Malab. pag, 
3. te vinden; als mede in myn Thef fagyi pag Js2en 153. en 
$ Dale Pharmac. in 4to. pag- 339. anga-Boom wert 
mede by Valent, in de befchryving van Amboin pag. 154. ver- 
meldt, en befchreven van H. Linfchooten in de Ooftindifche Reys- 
befchryving pag. 73. alwaar ook ceszelfs Piguur dog ruuw ver. 
beelt wert , en verfcheide zoorten van de Manga opgetelt in dé 
Append. van bet derde deel van Ray. Hiftor. pl. pag. 55. 
^ 
et 
XXII. HOOFDSTUK. | 
Wilde Mangas- Boom. 
An de wilde Mangas werden twee zoorten gevonden ` 
| V en bet eerfte geflagt beeft een fmalder kruin dan de 
tamme Mangas , dog is van ftam booger en regter ; de 
bladeren zyn mede wat langer en flapper , dan die van de 
tamme: en gekneuft zynde ook zo geyl niet van reuk , maar 
trekken wat na de Canary-reuk , de vrugt is ory wat groo- 
ter en breeder , dan de tamme , voorts wat plat , by den fee? 
met eenige knobbeltjes , en beneeden loopenze fcbielyk mal 
toe, hebbende daar de fpits mede uitwaarts geboogen: zy 
blyft doorgaans meeft graauw-groen, of wert een men 
geel , maar 20 glat en den niet als de tamme. Het vleeft 
«an binnen wert ook niet geel, maar blyft bleek , de draa- 
den zyn veel grover, de fmaak is wateragtiger en vry wat 
naar de {tinkers trekkende , dog meeft zuur, a niet vol- 
komen ryp zyn: de korrel is groot, en dierbatuen weinig 
wleefch aan de vrugt. De jorge bladeren werden niet brin, 
gelyk die van de tamme, maar zyn vuil-wit of geelagtig. 
Het tiweede-geflagt is nog “vel een graadt wilder dan t 
voorgaande , dog aan ftam en bladeren bet zelve meeft ge- 
lyk , maar x erugt is lankwerpig:ront , can buiten zo 
, N ruig 
