100 HERBARIIAMBOINENSIS 
virentia ac glabra, inferiore parte fufca feu cinerea, 
inftar lateris crudi. Foliorum petioli peculiarem quo- 
que habent characterem, qui in nullis aliis, obfervatur 
arboribus, funt enim quafi tumidi & inflati , inferiore 
parte foveola donati. Flores funt magni, plurimi fi- 
mul dependentes craffis in petiolis uni racemo junctis, 
neque foliorum petiolis nexis , fed in tenuibus ac craf- 
fis prope truncum ramis. In junioribus ramis quinque 
o&ove fimul flores ex racemo dependent , in craf- 
fioribus vero a duodecim ad triginta fimul flores. 
uodvis floris capitulum obtegitur duobus tribufve 
pallide virentibus concavis foliolis , que decidunt 
fimul ac flos excrefcit. Ipfe quoque flos peculiarem 
habet ftructuram , cujus inferior pars argenteum refert 
Salinum feu vafculum, vel ollulam fputoriam, quein Pi- 
nangz mafticatione ufurpatur. Inferius rotundo con- 
ftat cordiformi ventre , qui in anguftum extenditur col- 
, lum ,fubitoque dein aperitur inapertum os ex quinque 
foliolis compofitum; in quo locantur quinque alia coch- 
leariformia petala minora, tam arcte autem prefcripto 
falino fixa, ut unum fimul videantur formare corpus : 
Flores nondum aperti magnum exhibent oblongum 
caput, aperti autem reflectuntur oris arcuatis , dum 
ibi flaccidi funt, Narciffi petala referentes, fquallide 
albentes, Salinum autem memoratum feu crater inferior 
flavefcit. Atque in hoc continentur quinque lamelle 
feu tenuia & angufta foliola, itidem fquallide alben- 
tia, ac divifa in feptem o€tove brevia ftamina , fu- 
perius gerentia rubras & vario modo contortas an- 
theras, inftar Capok arboris florum, In horum cen- 
tro longus continetur ftilus, qui luteum gerit capitu- 
lum, quod "ie infidet granulofo piftillo > quod 
abit in fru&um: Flores longum per tempus funt clau- 
fi ac paullatim aperiuntur, plurimum autem poft me- 
ridiem, ac fubfequente decidunt noéte , nudum relin- 
quentes ftilum cum capitulo: Horum florum odor eft 
gravis, nec jucundus, quod idem in fru&ibus obtinet 
imo & in inapertis ; quamvis autem tot flores fimul 
oriantur & dependeant , tres quinqueve tantum ex- 
crefcunt, vel ad fummum decem vel duodecim uno 
in racemo, in craffiffimis nempe ramis, in junioribus 
enim ramis plurimi fructus perduntur a pfittacis mi- 
noribus. = 
Fructus rotundi funt globi magnitudine capitis humani, - 
kleen mans booft „en de gedaante van een t’zamen gerolden — 
forma convoluti Echini , quidam rotundi, alii oblong, 
duro gaudentes , craffo , fed non lignofo cortice , ubi- 
ue obfeffo fpinofis & firmis apicibus , angulofis , in- 
far’ anguloforum politorumque Adamantum, qui ta- 
men non ledunt, nifi fortiter comprimantur, exte- 
rius flave virefcentes, craffis ex pedunculis dependen- 
tes: Quilibet talis globus per longitudinem aperiri po- 
teft, & in quinque findi partes , fi per cultrum fiffu- 
re ejus explorentur, vel quia difficile deteguntur, pedi- 
bus calcati diffiliunt, fi vero hoc non fuccedat , fructus 
funt inmaturi: In craffo hoc ac fpinofo putamine quin- 
que funt cellulz „atque in fingula , duo, tres, quatuor- 
ve nuclei continentur ova columbina referentes , fub- 
ftantie Caftanearum: Nuclei hi porro obvolvuntur 
alba & mucofa carne, ac pellicula tenui obducuntur, 
quz efficit, ne agglutinentur: Caro autem hzc (laétis 
cremorem referens , vel quoque non inproprie Hifpa- 
nicum Mangjar Blanco, id eft ovorum PD 
precipua fructuum eft pars, que comeditur , 
de nucleis exfugitur. Sapor ejus eft delicatus vel fa- 
tue dulcefcens, ovorum placentas emulans, odor au- 
tem eft ingratus, ac gravis Indie peregrinis, quique 
non adfueti funt, proxime enim accedit illi putref- 
centium Ceparum, quem foetorem integri quoque fru- 
Cus, licet non fuerint aperti, fpargunt, quo totam 
etiam replent domum: & quamvis hic odor fit adeo 
ingratus , e contra fapor eft delicatus, multi tamen 
funt, qui licet aliquod per tempus in India habi- 
tarunt, ob ingratum tamen odorem a fruétibus ahor- 
rent, talibusque etiam valde obftat affidere aliis, qui 
hos comedunt Duriones , fi ipfi quoque hifce non vef- 
cantur: Quamprimum autem quispiam hofce guftave- 
rit, mirus hic & ingratus non amplius ipfi obftat odor, 
. fenfimque'adeo huic afluefeimus fruétui , ut delicatifii- 
mus totius Indie habeatur. Lignum exterius albicat , in- 
terius ruffefcit, fibris conftans longitudinalibus, rectum, 
firmum, & durabile eft, unde incolz ad malos quo- 
que navigiorum adhibent, quod noftrates quoque fe- 
quuntur, quum trunci fint alti fatis, & recti: Arbo- 
res hz non adfcenduntur, ut maturi decerpantur fru- 
&us, 
Liber I. Capt XXIV. 
Jchate bladeren gelyken, een halve fpan lank , twee duimen 
breet , aan de boven[le zyde hoog-groen en glat, aan de on- 
derfie zyde vaal , of als een raauwe tichel-/teen; de fteelen 
of voetjes van deze bladeren hebben mede een byzonder merk- 
teken, `t welk men aan geen andere boomen ziet , want x 
zyn als opgezwollen , en bebben agter een knye. Het bloei- 
zel zyn groote bloemen, veele by malkander bangende op 
dikke fleelen aan een tros „en geenzints aan de ryskens , daar 
de bladeren ftaan , maar aan de dunne en dikke takken, tot 
na by aan den flam:aan de dunne takken ftaan vyf en agt 
bloemen aan den tros, maar aan de dikke wel een getal van 
twaalf tot dertig : ieder bloem-knop is bedekt met twee of drie 
bleek-groene bolle blaatjes , dewelke afvallen, zo dra de bloe- 
me groot wert: de bloem zelfs is ook van een byzonder fat- 
zoen, en bet onderfte deel wel gelykende na een zilver 
zoutvat , of ook een quifpidoor „die men ordinaar by bet Pi- 
nang-eeten gebruikt: beneeden met een ronden bartagtigen 
buik, die een fmallen bals maakt, en dan {chielyk zig Wes 
der opent in een wyde mont van vyf blaatjes gemaakt: en 
waar in Joan vyf lepel-vormige blaatjes , zo digt tegens ^t 
voorfchreve zout-vat , datze Jchynen een lichaam met. bet 
zelfde te maaken; eer fluitenze baar in een groote lank- 
werpige knop , maar de geopende krullen agterwaarts over 
met gefronsde kanten, dewylze aldaar flap zyn , anderzints 
de Narciffe bladeren niet ongelyk, dog vuil wit , zynde bet 
zout-vat of beekertje bleek-geel; en daar binnen Baan vyf 
lapjes of fmalle en dunne blaatjes, mede vuil wit, en ver- 
deelt in zeven aagt korte draatjes , boven op draagende ree- 
delyke roode en gefronsde noppen op verfcheiden manieren 
gedraait , gelyk bet bloeyzel van den Capok-boom: regt in 
de midden ziet men een lang fieiltje met een geel knopje, 
Jiaande op een lankwerpig en korrelig knopje; waar uit de 
vrugt voortkomt: de bloemen bangen langen tyt gefloten, 
en openen baar allenskens „dog wel mellt de middag „en 
de volgende nagt vallenze af, nalaatende bet bloote feiðtie 
met zyn knopje: de reuk van dit bloeyzel is geyl en niet lief- 
felyk , "t welk men mede moet zeggen van de vrugten , ja 
ook zelve van de ongeopende ; en boewel nu zo veele bloemen 
by malkander hangen , zo komender maar enkelyk drie of vyf 
tot perfellie, of ten boog ften tien a twaalf aan eenen tros, 
te weten aan de dikfte takken , werdende Beetle van de jon- 
ge vrugtjes vernielt door de Paroquiten. 
De vrugten zyn ronde bollen, bebbende de grootte van een 
Begel, zommige ront , en zommige lankwerpig, met een dikke, 
barde , dog geenzints houtagtige fchel, over al digt bezet 
met ror en fiyve puntten , boekig als lange en pits 
geflepene diamanten , dog die egter niet en quetzen , ten zy 
dat men bart daar tegen aandrukt : van buiten geel-groen , 
en aan haar dikke fteelen bangende : yder bol kan men over- 
langs openen , en in vyf ftukken, (met een mes de naden 
zoekende) van malkander deelen, of, om datze moeylyk te 
vinden zyn, met een voet daar op trappende , tot datze ko- 
men te fpleiten , dog alle dit niet doen willen, zo agt menze 
ook niet volkomen ryp te zyn: in deze dikke en doorna tige 
bolfter zyn vyf kamertjes of celletjes , en in yder van des 
ve twee, drie a vier korrels beflooten, wel wat na duiven 
Eyeren gelykende, en van fubftantie als Caftanjen: voorts 
zyn deze korrels omgeven of omvangen met een wit en Jy- 
merig vlees , en bekleet met een dun vliesken ,'t welk maakt, 
datze niet aan malkander kleven: en dit vlees (gelykende 
wel na room van melk, of ook niet oneigentlyk na de Spaan - 
Jebe Mangjar Blanco , dat zyn eyer vladen) is ’t voor- 
naamjte , dat men van deze vrugten eet ,'t zelve van de kor- 
rels afzuigende; de fmaak is mals of anders wat mal zoet, 
en de gem. eyer vladen niet ongelyk, maar de reuk is vry 
Wat vies en onaangenaam , voor de nieuwelingen in Indien, 
en dieze niet gewent zyn , want by komt na by die van de 
rottende ajuynen , welke reuk ook de beele vrugten (al zyn- 
ze niet geopent) van baar geven, en daarze ook een gebeel 
buis mede vervullen, dog zo onaangenaam als nu de reuk 
is, zo lekker is daar en tegen weder de /maak, boewel "er 
veele zyn , fchoon datze al in Indien een langen tyt gewoont 
hebben, die baar, wegens den voorn. viezen reuk, tot de 
vrugten niet wel kunnen gewennen, en het valt de zodant- 
ge ook zeer bang op een plaatze te zitten , daar de Durioe- 
nen gegeeten worden , wanneerze zelfs niet mede daar «an 
konnen nuttigen; maar zo dra men daar van heeft geproeft, 
zo gevoelt men dien miffelyken reuk zodanig niet meer, en 
men wort allengskens zo aan deze vrugt gewent , dat men- ` 
ze apt te zyn de alderlekker[le van gan/ch India. Het bout 
ts aan de buiten kant wit, maar van binnen trekt bet wat 
naar den roffen, voorts lankdraadig , regt, digt , en er 
bel, 
