I. Boek, XXIV. Hoofdfi. 
aus , fed exfpe&tatur, donec fponte decidant, quum 
nimis fit periculofum , & facile quoque tam ponde- 
rofi & graves fructus in caput inciderent , illudque le- 
derent. 
Genus. Durionés arborés non multum a fefe invi- 
cem differunt, difcrimen enim illarum maxime in 
fru&tibus confiftit, atque ad tres fubfequentes reduci 
poffunt fpecies. 
` Prima. Durio Borneo, que omnium maximos fert fru- 
&us, inftar mediocris nempe matulz , ita ut fufficiens 
viro fit gravitas & pondus, alii autem paulo funt mi- 
nores: Hique crefcunt in infula Borneo cirea urbem 
ejusdem nominis: In orientalibus autem regionibus 
funt ignoti. | 
Secundo. Omnes alii vulgares Duriones duabus con- 
ftant ex fpeciebus , quzdam enim funt oblongz , que- 
que optimz habentur, praefertim fi pellicula exterior 
aurantii fit coloris, atque apices fint pauci & obtufi 
ac lomge diftantes. Hi fructus in quavis cellula tantum 
unum alterumve continent nucleum, multa carne feu 
medulla obductum , quoque pauciores gerunt Durio- 
nes nucleos, eo meliores habentur. Inter hos una 
quoque reperitur fpecies, cujus forma a vulgari non 
differt, exterior autem cortex coloris eft intenfe lu- 
tei, interne pallide rubentis , inftar Cafombi pigmen- 
ti, unde quoque Durio Caffomba vocatur, delicatiores- 
que habentur vulgari ; plurimum in Banda crefcunt, 
fed non frequentes. Huc quoque pertinet Durio Man- 
ka, qui mollem ad nucleos gerit carnem, unde & vi- 
liores aliis habentur. 
Tertia Species eft illa, que rotundior & anteceden- 
tibus minor eft, plura continens officula, que vilior 
quoque eft, & faporis magis aquofi,inter hanc quo- 
que alia reperitur in Banda fpécies, que Durio Babi 
vocatur , que omnium minima eft duris fpinulis feu 
apicibus , queque multa & parva continet officula, 
fed quoque duriorem & copiofiorem dat carnem, 
quam domeftica, unde & melior habetur: in Banda 
nempe plures habent Durionum varietates, quas mi- 
ris denominant cognominibus, inter alia domini no- 
men tribuentes illius, in cujus area creverunt , Om- 
nes tamen hz ad priores reduci poflunt fpecies. 
Anni tempus. Vulgare anni cempus hifce in infulis 
eít menfis Majus & Junius , in Banda menfis Aprilis: 
uem maturefcunt quoque Novembri , uti pe in 
hifce aliquando infulis, arbor enim hzc fzepius bis in 
anno fuos producit fru&us , fique copiofiffimi fint 
fru&us, infalubris aéris fübfequentisque morbi Ende- 
mici prefagium habetur, cujus due cauffe inpu- 
tantur, primo plurimi calidi Zephyri ac continue 
pluvie , que fructus eliciunt, ac aérem corrumpunt. 
Altera cauffa eft immodicus horum fructuum ufus, 
quibus vix, fi hifce affueti fimus , fatiare nos poflu- 
mus, quique calidum ac corruptum cauffant nutrimen- 
tum, unde fanguis inflammatur, varieque excitantur 
febres maligne, Dyfenterie &c. 
Nomen. Latine Durio & Ecbinus arboreus: Malaice 
Duryon, quo nomine porro ubique innotuit , Ternatice 
Duréin. Amboinice & in Banda Dureyn , ubique no- 
men gerens a fpinofo cortice, Dury enim Malaicenfi- 
bus fpina denotat, alia nomina Malaicenfia, que in 
Linfchooteno Cap. 57. inveniuntur, non funt nomina 
propria, fed communia, Batang enim truncum figni- 
ficat, & Buaa fructum. 
Locus. In occidentalibus Indiz partibus fructus hic 
ignotus eft, incipit vero in Malacca, ac inde inveni- 
tur ufque ad Auftrales infulas Javam , Maduram, Bor- 
neum, Celebem, ac quoque per omnes Moluccas; in 
uno tamen loco frequentior eft altero,in Java enim circa 
Bataviam raro occurrit, circa Japaram ufque ad Ban- 7 
tam frequentior eft, item e regione hujus in Sumatra, 
raro in Macaflara; frequentior iterum in vicinis pro- 
vinciis Mandara, Loebo, Amboina, & Banda, atque 
occurrunt eque circa edes & in arvis plantate, quam 
hinc inde in filvis, plurimum vero in incolarum 
areis non fponte, fed progerminantes ex officulis, p 
que aves hinc inde projiciunt, fi enim in terram vel 
cum fordibus foras ejiciantur, facile progerminant, 
ac profunde in terra plantari nolunt. In officulo- 
rum progerminatione aliquid peculiare dee 
zc 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK: 
tof 
bel, wesbalven het de Inlanders ook tot maften van baare 
vaartuigen gebruiken, bet welk de onze baar ook nu al ko 
men na te doen, want bet zyn fraye booge en regte ftam: 
men. Deze boomen beklimt men niet om de rype vrusten 
daar af te balen, maar men laatze van zelfs afvallen, om 
dat bet te periculeus is ‚als mede uit vreeze; dat iemant zul- 
ken zwaaren vrugt mogt op bet booft komen te vallen 
Geflagt. De Durioen-boomen verfchillen mede niet veel 
ES En > wani bet onderfcbeit beftaat meeft alleen 
eae ues vie die konnen tot de volgende drie zoorten 
1. Durijon Borneo , zynde de grootfte van alle, te we- 
ten als een middelmatige water-pot , zo "dat een man aan een 
genoeg te draagen beeft , dan zommige zyn wel wat kleinder: 
en deze vallen op bet Eylant Borneo omtrent de fladt van dien 
naam: dog in de Oofterze quartieren zynze onbekent, . 
2. Alle dé andere gemeene Durioenen beftaan in twee zoor- 
ten, Want zommige zyn was lankwerpig , en dewelke men 
ook voor de befte bout , inzonderbeit als de buiten[le fchelle 
naar bet gout-geel trekt, de puntten en fleekels weinig en 
Jlomp zyn, en ook wat verre van malkander ftaan: deze 
bebben van binnen in yder celle maar een a twee korrels met 
veel vlees of merg omvangen „en boe minder korrels de Du- 
rioenen bebben, boe beter datze geagt worden ; en onder deze 
vint men ook een zoorte, welkers gedaante van de gemeene 
niet is verfchillende „maar de uitwendige fcbor[Je is van ko- 
leur hoog-geel, en van binnen ligt-root , als de Cafomba 
verwe, waar van daan zy ook Durion Caffomba werden 
genan » en men boutze lekkerder dan de andere ; zy val- 
en meeft in Banda ‚dog weinig: en bier toe geboort me- 
^e app antes bebbende een week vlees om de kor- 
reis, en dierbalven wordenze oo 
Pigg aad k gebouden voor flegter dan 
De derde zoorte is die geene , die ronder en kleinder zyn dan 
de voorige , met meerder korrels van binnen , en ook wat Jleg- 
ter of wateragtiger van fmaak zen onder deze vint men me- 
de een zoorte in Banda, die Durion Babi genaamt word; 
en de kleinfte van alle is met barde doorens, en dewelke wel 
veele en kleine korrels beeft , maar ook weder een barder en 
overvloediger vlees dan de gemeene , en werd daarom ook 
voor beeter gehouden: aldaar, namentlyk in Banda, maa- 
kenze nog meerder onderfcheit van Durioenen , dezelve klug- 
tige toenamen gevende „en onder andere na de eygenaars , in 
wiens perken dat zy wafJen , dog deze kunnen alle onder de 
voorgaande zoorten werden gebragt. 
Sayzoen. De gemeene zayzoenen in deze Eylanden zyn 
de maanden van May en unius ‚in Banda de maand April: 
op Fava beeft menze ook in November, gelyk zomtyts ook 
in deze Eylanden ‚want dezen boom dikwils in een jaar twee- 
maal vrugten draagt , en alffe ongemeen orugtbaar zyn ,zo 
wort bet voor een teeken van ongezonde lugt en veele ziekte 
gehouden, waar van men twee oorzaaken geven kan; voor 
eerft de veele warme zuide winden en regens, die de vrugten 
uitlokken , en met eenen de lugt tot bedervinge doen neigen ; de 
andere reden is een overmatig gebruik dezer vrugt , waar van 
men qualyk (als men daar aan gewent is) zyn bekomft kan 
krygen „en dewelke dan een beet en bederfelyk voedzel geven 
waar van bet bloet aangeftooken , en voorts allerbande koort. 
zen, roode-loopen Pc. door veroorzaakt worden. 
Naam. Jn ’t Latyn Durio, en Echinus arboreus: in ’t 
Maleits Durion (met welke naam zy voorts over al bekent 
is) in ’t Ternaats Duréin, in’t Amboins en Bandaas Du- 
reyn: over al den naam voerende van de Steckelige buit 
want Dury in’t Maleits een doorntezeggenis ‚andere Ma- 
leit/cbe namen y die men in Linfchooten Cap. 75. vint , zyn 
geen eygen namen , maar gemeene : want Batang is een ftam 
te zeggen, en Buaa een vrugt. 
Plaats. In de wefterfche deelen van Indien is deze vrugt 
onbekent , maar zy begint op Malacca, en gaat van daar 
woort tot op en in de zuider Eylanden , Fava, Madura, 
Borneo „ Celebes, en insgelyks alle de Moluxe Eylanden , 
dog valt op de eene plaats meer dan op de andere, want op 
ava, omtrent Batavia, beeft menze weinig , maar over- 
vloediger omtrent Fapara, en tot Bantam, als mede daar 
tegen over op Sumatra, ook weinig op Macaffar , dog awe- 
der veele in de nabuurige Provincien, Mandar , en Loebo; 
Amboina , en Banda bebbenze insgelyks in meenigte, en 
men vintze zo wel omtrent de botzen, en in de erven pe- 
lant, als bier en daar ook in't bos , dog meeft in der In- 
landers bun perken , niet van zelfs „maar voortkomende door 
de korrels , die de vogels bier en daar ver/preiden , want als 
men maar dezelve in de ruigte werpt, zo komenze op „en wil- 
len nios til diep in de aarde geplant zyn: en omtrent het 
3 uit- 
