1023 
hee enim in terram projecta, primo furfum emittunt 
fatis craflam venam, articulum digiti circiter longam, 
aux deinde incurvatur, ac fibrillis radicalibus fete in 
terra figit , cujus altera pars officulo manet infixa, 
gua poftea foliola format, que eadem ex parte eri- 
guntur „ac parvum conitituunt truncum , € quo officu- 
lum diu dependet , ita ut ortus hujus arboris fimilis 
fit iis, qui more Agrippe pedibus primum e corpore 
exeunt feu nafcuntur, hecque officula tam lete pro- 
germinant , ut integre diu Durionum filvz fuiflent ex- 
crete, ni ab apris vaftarentur ac demeterentur. Qui- 
dam putant officula hzc cum eorum carne terre effe 
committenda , creduntque arborum harum fructus effe 
carnofiores: Arbores has non facile plantant prope 
edes, que inhabitantur , tam quod graves illarum 
fructus decidentes ipfis dammum adferant , quam quod 
fepius in hominum capita incidant, atque ledant. 
Ufus & Natura. Duriones funt nature calide & 
humide, de calore autem plurimum participant, un- 
de & fanguinem calefaciunt , ac inteftina incendunt , 
unde unus alterve Durio ad fummum uni fufficit ho- 
mini, quamvis inveniantur homines, qui decem duo- 
decimve una poflint comedere vice , carnem nem- 
pe horum, quam ex ofliculis exfugunt , oflicula enim 
cruda edendo inepta funt. Carbonibus vero fzpius 
torrentur , vel in aqua ebulliuntur , atque inftar Cafta- 
ncarum eduntur, raucam vero cauflant gulam & Af- 
thma excitant; unde melius eft, fi abjiciantur: Mos 
quoque malus obtinet , quod pleno Duriones come- 
dantur ftomacho Ý quum facile corrumpantur. Quod 
autem attinet ad hujus fru&us preftantiam atque de- 
licatum faporem , hoc Linfchootenus , aliique „qui illum 
fuere fecuti, ample fatis defcripferunt, przdicantes 
grato fuo odore, ac fapore omnes ita allicere ac 
recreare homines, ut optimi preftantiflimique totius 
Indie habeantur fructus: Ita tamen fefe habet , ut fu- 
pra indicavimus , plurimi nempe in India habitant, 
ui vel hifce adfuefcere nequeunt, vel licet illos gu- 
ent, non magni faciunt, quamvis fine dubio hac in 
regione Orientali meliores fint quam in Portugallicis 
Oris , que enim laus prz aliis huic tribui poffet fructui, 
ui tam facile putrefcit , & hominibus tantam ad- 
fert noxam ; fi enim nimium de hoc edatur , adeo 
anxios reddit ejus comeflatores, ut nefciant , quo fefe 
pre calore vertant , dein etiam exoriuntur exanthe- 
mata, carbunculi, febres, ac Dyfenteria, unde fum- 
mopere ab hifce cavendum eft fructibus iltis, ui ali- 
quod inteftinorum patiuntur vitium , vel laborant 
exulcerationibus, vulneribus , vel carbunculis, quum 
fummopere illa inflamment: Ceeterum Duriones urinam 
quoque movent ac fudores , hominesque libidinofos 
reddunt, atque feles Zibethice hifce adeo deleétan- 
tur „ut facile hifce capi poflint, crediturque liquorem 
hunc pinguem, qui Zibethum vocatur, hoc in animali 
plurimum ex manet: fructibus , uti quoque 
Zibethum ab Aethiopibus aliisque Indie populis ad 
libidinem excitandam adhibetur; quamvis tamen ve- 
rum eft feles Zibethicas quoque inveniri illis in re- 
gionibus, in quibus Duriones non funt noti nec oc- 
currunt ; nocivum eft, fi vefperi A aes comeftos Du: 
riones Saguerus potus vel Arecha fuperbibatur , atque 
ftatim fomnum quis capiat, hoc enim corruptum dat 
nutrimentum , ac halitum oris foetidum reddit. * 
Ut autem hec Durionum noxa tollatur, veteres 
Malaicenfes experti fuere , magnam effe inter Du- 
riones ac Siri-folium anthipathiam, & tantam, ut fi 
unicum Siri-folium in unico Durionibus repleto vafe 
deponeretur , omnes computrefcerent Duriones , fic 
quoque quum quifpiam gravatus fit comeffatione 
multorum Durionum, fi Siri-folium ventriculo impo- 
natur, & copiofe Siri-fru&us comedat , facile eos 
digerit, illorumque tollitur noxa, hoc autem reme- 
dium hocce tempore non multum eft in ufu, nifi 
quod Siri-Pinanga fuperedatur, piu ne ingra- 
tus adftantibus obftet odor: Si Duriones inmaturi 
avellantur , quod aliquando a famelicis peragitur in- 
colis, tum femi-matura illorum caro, quz dura hac- 
cenus eft, vel cruda comeditur , vel inftar Oleris cum 
Calappi lacte coquitur, alioquin aliquot per dies fe- 
poni poffunt , quo mollefcunt, fed tum multum dul- 
cedinis perdunt & aquofi fiunt. 
Incole 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber L Caput XXIV. 
uitbolten van deze korrels ondervint men yets aanmerkelyks, 
namentlyk dat dezelve op de aarde leggende, eerfielyk op- 
waarts uitfcbieten een vry dikke ader , omtrent een lidt van 
een vinger lank, dewelke bem daar ma omkromt , en zig met 
wortelties in de aarde vaft maakt , blyvende bet ander eynd? 
nog in de korrel fleeken "t welk daar na kleine blaatjes for- 
meert , die met het zelfde eynd’ baar oprigten, en een fiam. 
metje maaken, daar de korrel nog lange aanbangt , zo dat 
de oorfpronk dezes booms gelyk is aan die geene , die met de 
voeten als Agrippa, voor uitgebooren werden, en deze korrels 
Jebieten zo weeldrig op , dat al voor lange de boffen met Du- 
rioenen zouden vervult zyn geweell, indienze de verkens niet 
quamen op te eeten ; zommige willen ook , dat men de korrels 
met bun ombangende vleefch in de aarde werpen zal , en ge~ 
loven dat de vrugten daar van komende , overvloediger vlees 
zouden hebben, men lydt deze boomen niet gaarne digt by 
buizen, die bewoont worden: zo om dat de vrugten dezelve 
met baar afvallen befchadigen en fcbenden , als om datze 
voor de ondergaande menfcben te zorgelyk zyn. 
Gebruik en Aart. De Durioenen zyn beet en vogtig van 
aart, dog van de bitte bebbenze wel het meefte „ maaken 
dierbaiven bet bloet warm, en verbitten bet ingewant, wes- 
balven een Duryon of twee op’t hoogft voor een menfch ge- 
noeg beboorde te zyn, boewel men luiden vint , die "er tien 
a twaalf op een maal konnen eeten , wel te verfbaan bet vlees 
alleen, datze maar van de korrels afzuigen , zynde dezelve 
korrels onbequaam om raauw te nuttigen ; dog men braatze 
wel op de koolen, of ‘kooktze in water , en eetze dan gelyk 
als Caftanjen , maar zy maaken een raauwe en fchorre keel, 
en daar by een korten azem , en daarom ist bell, > dat menze 
wegwerpt ; ook zo is bet een quade manier , dat men de Du- 
rioens eet met een volle maag of buik, om datze als don et 
bederven; en wat nu vorder aangaat de voortreffelykbeit en 
aangenaambeit dezer vrugt, daar van bebben Linfchoo- 
ten, en andere, die bem gevolgt zyn, al vry wat ruim ge- 
Jchreven , voorgevende, datze met baar lieffelyke reuk em 
Smaak alle men/chen aanlokken , en datze dien volgende voor 
de befte en treffelykfte vrugt van Indien wert gebouden ; 
dog bet is zodanig, als wy gezegt bebben, datter veele in 
Indien «voonen , diexe of niet gewennen konnen, of al proe- 
venze dezelve , gants geen werk daar van komen te maaken, 
hoewel dezelve buiten twyffel bier om de ooft veel beter wala 
len dan in de Portugeeze quartieren, en wat lof zoude men 
dog zodanigen vrugt boven andere konnen geven , die zo ligt 
bederft „ende de menfchen zo veel {chade aanbrengt: wan: 
een weinig te veel gegeeten , maakt de onmatige fnoepers zo 
bang , dat zy niet weeten , waar zy van bitte blyven zullen, 
daar na verwekkenze ook bloct-vinnen 5 heete gezwellen „ 
koortzen , en de roode-loop , en waarom ze ook ten boog ften 
moeten gemyt worden van die geene „die eenig gebrek in t 
ingewant , of van buiten ulceratien , quetzuuren , of heete 
gezwellen hebten , nadienze alleszints zeer ontfteken; an- 
ders dryven de Durioenen den Uryn af , doen zweeten, en 
verwekken den menfch tot onkuisbeit ; ende Civetkatten Zum 
ook zo gretig na deze vrugt, datze zeer ligt daar mede ge- 
vangen konnen worden: en men gelooft, dat dien geylen 
zap (die men Civet noemt) aan dat dier meeft daar van ge- 
genereert wert, gelyk ook de Civet van de Mooren , en an- 
dere Indianen tot verwekking van de geylbeit wert gebruikt : 
hoewel bet ook waar is , datter Civet-katten gevonden wer- 
den in landen, daar de Durioenen onbekent zyn ; men doet ook 
qualyk , dat men’s avonts , na bet eeten van Durioenen > Sa- 
gueer of Arak drinkt , en daar op flaapen gaat, want zulks 
maakt een bedorven voetzel, en veroorzaakt een flinkenden 
aafjem. 
Dog om nu alle deze fcbadelykbeit van de Durioenen te 
temmen „zo bebben de oude Maleyers bevonden „datter is een 
groote ZIntbipatbia tu[Jcben de Durioenen en bet Siri-blat, 
Ja zodanig , dat als een eenig blat in een praauw vol Du- 
rioenen gelegt wierd’, alle de Durioenen daar van zouden 
bederven ; als mede zo wanneer ymandt zig benaauwt bevint 
door bet eeten van veele Durivenen , dat by. dan een Siri blat 
op de mage leggen, en rykelyk Siri daar op eeten moet , als 
wanneer by verligt , en de fchadelykheit weggenomen zoude 
werden ; dan deze remedie of Cuure is bedendaags niet heel 
veel meer in gebruik, bebalven dat men de Siri Pinang daar 
7 eet, meeft om den viezen en moeyelyken reuk aan de om- 
Jtaanders niet mede te deelen: als men de Durioens onryp 
teg > t welk zomtyts ook wel gefchiet door de bongerige 
nlanders , zo kan men bet half rype vleefcb , `t welk nog 
bartagtig is, of raauw eeten , of als een moes met Calap- 
pus-melk &ooken , anderzints kan menze ook eenice daagen 
weg leggen , waar doorze murw werden , maar als dau ver- 
liezenze veel van baar zoetigbeit , en worden wateragtig. 
e 
