104 
progerminatione Durionis officulorum, quod intelli- 
gendum eft de iis, que nuda in terram projecta E 
cent, in quibus furculus primo propullulat, atque o 
eorum fitum officulum plerumque fuperius elevatur, 
unde neceffario ad terram incurvare debet hoc ger- 
men feu furculus: Alias enim omnibus feminibus eft 
commune , quod primo radiculum emittant , ut nutri- 
mentum ex terra capiant, ita ut hic radiculus fit in- 
ftar venz umbilicalis in foetu, fi hic radiculus jam 
terra fit infixus , tum primum aperitur deorfum fructus, 
atque ex ejus centro nova propullulat arbufcula , 
nucleo feu officulo integro remanente: Ita ut feminis 
vis in uno tantum contineatur puncto , reliquaque cir- 
cumje&a mafla feu Ee eft tantum integumen- 
tum hujus pundti feminalis: de omnibus porro femi- 
num officulis notandum eft, quod radiculus ex apice 
feu anteriore proveniat parte , ac novus radiculus ex in- 
feriore feu pofteriore parte, que pedunculo fuit jun- 
&a , cujus poftea exemplum dabimus ac figuram libro 
tertio in Capite de Canario. Hujus autem regule Nux 
Calappa patitur exceptionem , quum arbufcula ac ra- 
dices uno ex foramine progerminent. Raro quoque 
fit , ut Durionum arbor prope radicem furculos emit- 
tat, qui tranfplantari poflint. 
ERD LCR END 
Tabule Vigefine None, 
Quz ramum exhibet. Durionis, fru&u echinato oblongo. 
A. Fructum integrum. =. : 
B. Fru&um .diffectum denotat. . 
Duriones arbores , fru&uumque fpecies breviter a Valent. 
in Hifl. Amboin. pag. 158 & 159. ex Rumpbio defcribuntur, 
rotundeque fpeciei fructus No. IV. in Zab. exhibetur. In 
Ray Tom. 3. App. pag. 51. hic quoque fructus defcribitur, 
uti quoque in Linfcbotent itinerario Cap. 57. pag. 81. 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Caput XXV, 
lyks was omtrent bet uitbotten der Durioen-korrels » dog 
't welk te verfiaan is van de gene die bloot op de aar- 
de komen te leggen, aan dewelke bet voetje altyt eerft 
voortkomt, en wegens de fituatie van den korrel gemee- 
nelyk opwaarts ziet, waarom by zig dan nootzaake yk na 
de aarde moet omkrommen : want anders is’t aan alle zaad- 
korrels gemeen, datze eerft een worteltje uit/chieten, om 
voetzel uit de aarde te zuigen, zo dat de wortel is als een 
Vena Umbilicalis in Foetu , als 't worteltje zig nu in 
d'aarde geveft beeft , dan opent haar eerft de vrugt van ag- 
teren, en laat uit baar centrum 't nieuwe boompje uit febie- 
ten , blyvende de vrugt of korrel nog al meeft in zyn geheel: 
zo dat de zaat-kragt alleen in een puntje fleekt, en al ^t 
omleggende vleefch, of Pericardium , is maar een kleet of 
dekzel van dit zaat-puntje ; ook flaat omtrent alle de zaat- 
korrels aan te merken y dat bet worteltje voortkomt uit de 
Jbits of "t voorfte deel, en ’t nieuwe boompje uit "t agter te 
deel, "t welk onder den fleel geftaan beeft: waar van wy 
bier na nog een exempel en figuur zullen vertoonen lib. 3. 
in "t. Cap. van de Canari. Dog bier van maakt den Calap- 
Pus-noot een. exceptie , nadien `t boompje en de wortelen uit 
een gat voortkoomen:: zelden gebeurt bet ook , dat den Du- 
rioens-boom by zyne wortel uit/pruitzels geeft , die men ver- 
planten kan. a : 
(SI E RU e 
Van de Negen- en Twintig fle Plaat, 
Dewelke vertoont een Tak van de Doerioen-Boom met een Tank- 
werpige egelvormige vrugts =: ii: A : 
A. Vertoont de gebeele vrugt. 
B. De opgefnedene vrugt. 
AANMERKING. 
De Durioens- Bomen en der vrugten zoorten werden kortelyk 
by Valent. in'de befchryv. van Amboin pag. 158 en 159. uit 
Rumphius aangebaalt ‚en de vrugt van de ronde zoort op de plaat 
No. IV. aangewezen. In de Appendix van bet derde deel van 
Ray. Hiftorie der Planten pag. 51. wert deze vrugt mede bee 
febreven, als mede in Linfchotens reyze Cap. 57. pag. 81. 
CAPUT VIGESIMUM QUINTUM, 
` Saccus arboreus major: Nanka, ` 
Rbor liec in altitudinem Pyri excrefcit , rami 
vero ejus furt magis extenfi , folia fimplicia, 
plerumque fex digitos longa , tres quatuorve 
digitos lata, glabra, crafla, & firma, ab utraque par- 
te. rotunde definentia, parvo reflexo apice: Cofte 
transverfales funt oblique, fpatiumque intermedium 
plurimis tenuibus ac cruciatim decurrentibus venu- 
lis repletur: fi folia hee disrumpantur ; copiofüm ex- 
ftillat mucofum, & tenax lac, uti ex omnibus quo- 
que ejus ramis. Arbor hec proprie nullos gerit flo- 
res, fructusque contra aliarum arborum naturam ex 
ejus trunco excrefcunt, uti etiam ex craffiffimis ejus 
ramis: germina enim ex furculis ortum habentia in 
fructus neutiquam excrefcunt, licet hos referant; du- 
plicia enim in de DOR Dino. arbore, ambo in ve- 
ficulis ex duobus tenuibus foliolis compofitis occlufa, 
fuperius acuminata feu in acumen definentia.* Primum 
eft minimum, quod elt fructus articulum diviti lon- 
us, oblongus, forma minoris Nanka, fed glaber & 
fine apicibus: Hique gemini aliquando in communi 
veficula oriuntur, qui tamen finguli peculiarem ite- 
rum habent veficulam , atque decidunt fruftra, ita ut 
pro flore: hujus arboris haberi poflint, hique eque 
in ramis ac in furculis inter folia propullulant ; al- 
terum germen majus excrefcit, ac ultra unum. alte- 
rumve digiti articulum longum eft. hirfutum, can- 
cellatum , feu. apicibus. undique obfeffum , ubique 
molli pilofaque lanugine flava obductum ,. que fen- 
fim decidit , hincque verus progerminat fructus : Hzc- 
que duo diftinéta corpufcula fimul jun&ta proveniunt 
€x brevibus craffisque pedunculis, qui ubique ex trun- 
co propullulant, atque his tria junguntur folia: Pri- 
mum itaque , uti dictum eft , cum foliis his fruftra deci- 
dit, alterum in fructum excrefcit, qui tum finguli 
gemi - 
— 
M 
^ XXV. HOOFDSTUK. 
| E Soorzak-boom waft op tot de hoogte van een Peere- 
D boom , dog de takken fiaan wat meer uitgebreit: de 
- bladeren enkelt ý en die zyn doorgaans zes duimen 
lank „drie a vier vingers breet , glat , dik „en Daf, agter en 
voor ront toeloopende , met een Klein igeboogen fpitsje: de 
dwers-ribben loopen zeer febuins ; en Nil Bd ohren 
zyn met veele fyne en kruiswys door malkander loopende 
adertjes gevult: als menze afbreekt, zo loopt "er veel kleve- 
rige melk uit, gelyk ook uit alle de takken : dezen boom beeft 
geen eigentlyk bloeyzel , ende de vrugten waffen tegen de 
natuur van andere boomen, te weeten uit den ftam, als 
mede uit de dikfte takken , maar de fcbepzels ‚die aan de rys- 
kens Daag, worden tot geene vrugten , al gelykenze ook 
Jeboon dezelve: want daar komender t«veederleye aan dezen 
boom voort , beide in bolfters, of blaasjes van twee dunne 
blaatjes , geflooten , en van vooren toege/pitft , of fpits toelo- 
pende; bet eerfte is het kleinfte, te weeteh een vrugt in de 
lengtevan bet lidt eens vingers,lankwerpig „en van gedaan- 
te als een kleine Nanka , maar effen en zonder puntjes; en 
deze komen zomtyts twee en twee by malkander in een gé- 
meen buisje, bebbende evenwel yder baar eygen byzonder 
blaasje , en wallen af zonder’ vrugt te geven, zo datze voor 
bet bloeyzel van dezen boom konnen gebouden worden, en 
men zietze zo wel aan de takken , als aan de voorfte gece 
tulfchen de bladeren uitkomen: bet tweede Schepzel wert 
grooter en ruim een vinger-lidt of twee lank, ig» vol ruit- 
jes of puntjes, en over al met bairagtig geel dons bezet s 
"t welk allenskens afvalt, en bier uit groeit de regte vrugt; 
komende deze twee onder/cbeidentlyke fchepzels by malkan- 
deren voort aan korte dikke [leelem , die over al uit dem 
Stam witfebieten, en daar ftaan drie bladeren aan; de eer- 
fte vallen dan , als gezegt , vrugteloos af , met de bladeren; 
en de tweede zoorte wert tot vrugten , dewelke dan een a 
twee by malkanderen aan die takjes of dikke Deelen — 
am 
