I. Boek, XXVI. Hoff. AMBOINSCHE KRUYDBOEK 
mellini faporis , nobis Nanca ‚Bilulang di&a, ab ipfo 
vocatur Varaka, altera vilior fupra Nanca Boebur vo- 
cata, ipti Jaka Papa nominatur , ubi porro dicitur , tri- 
ginta poene utriufque inveniri fpecies: Ufum arboris 
fructusque ibidem lector invenire poteft, hoc loco 
omiflum, quum Amboinenfibus {it ignotus. 
EXPL: EKE uo 
Tabule Trigefime, 
Que ramum exhibet Sacci arborei majoris , 
vocatur, Litt. A. 
B. Stipiteh feu truncum denotat , ex quo fruttus plurimum 
excrefcunt, qui Litt. C. & D. adnotantur. 
E. Tulum floriferum denotat. 
F. Junioris arboris folium , quod incifum feu laciniatum eft j 
quale & vulgo in Moris junioribus obfervatur. 
que Jaca vulgo 
OBSER VAT LO 
Quum hzc arbor frequentiffime juxta Rumphium in Zey- 
lara, uti fupra notatur, crefcat, puto hanc eandem effe, 
que arbor Waal Mendya & Maandya diéta: eft in Herm Muf. 
Zeyl. pag. 3, 5,13 & 27. & quum, uti ibi notatur, a Lufi- 
tanis vocetur aka de Mato, quod cum Rumphii Portugalli- 
ca denominatione Fagus convenit, atque ab Herman: infu- 
per notetur , quod ejus fru&us fint edules , uti latius. hec 
collecta funt in Thef. meo Zeyl. pag. 26. Figura ejus in H. 
Malab. Tom. 3. Tab. 26, 27 & 28. optime eit expreffa, ubi 
vide notas; a Valent. in Amboine defcriptione pag. 159 & 160. 
ubi hec quoque recenfetur & obiter defcribitur nomine Soor- 
Zak-Boom , ut & in Ray Tom. 3. Append. pag. 52. ubi Nanca 
feu Faca vocatur, nec non in Commel. Fi, Malab. pag. 35. 
Em 
E DES? 
. Malab. van Cafp. Comme Á 
be 
lang genaamt , wert by bem Varaka gebeeten. De andere 
en flegtere boven Nanca Boebur genaamt, biet by hem Ja- 
qua Papa s en zegt, dat men wel dertig zuorten van die bei- 
de vindt. Het gebruik van boom en vrugten kan den leezer 
es tinden, alhier uitgelaten , wyl by de Ambvinezen on- 
ekent is. 
UYTLEGGINS 
Van de Dertigfte Plaat, 
Dewelke vertoont een Tak van de Soorzak-Boom, die 
gaans genaamt wert, met Lett. A. 
B. Wyjt aan de ftronk of ftam , waar uit de vrugten voortke- 
men, die met C. en D. aangewezen werden 
E. Is bet blocyzel. . 
F. Een bladt van een jonge boom, bét geen ingefneden of ge- 
kurven is, zo als wy bier in de jonge Moerbeyen-boomen ook 
gewaar werden 
AANMERKINGE. 
Wyl deeze Boom zeer overvloedig volgens bet getuigen van Rum- 
Phius op Zeylon waft, zo als boven vermeldt is, 20 meen ik, dat 
deze dezelfde is , die de Arbor Waal Mendya en Maandya ge- 
naamt wert van Herman. in zy» Muf. Zeyl. pag. 3,5, 13 en 
27. en wyl, zo als daar aangemerkt wert, deze boom by de Por- 
tugeezen Jaka de Mato genaamt wert , bet geen met de Portugee- 
ze benaming van Rumpbius over een ftemt, en daar en boven van 
Herman gezegt werd, deze vrugten eetbaar te zyn, zo als dit 
in myn Thef. Zeyl. pag. 26. verders vermeldt wert, Des zelfs Fi- 
guur ís in de Hortus Malab. derde deel , Tab. 26, 27 en 28. zeer 
fraay verbeelt , alwaar verders zie de aanteekeninge daar byze- 
voegt, en Valent. befchryv. van Amboin Pag. 159 en 160. al- 
waarze onder de naam van Soorzak Boom kortelyk vermelt wert, 
als mede in de Appendix van bet derde deel van Ray pag. 52. 
alwaarze Nanca ensJaca genaamt «wert , als mede in de Flora 
Pag. 35. 
Jaca door 
"CAPUT VIGESIMUM SEXTUM. ` 
© Saccus arboreus minor‘; Tsjampadaha, ` ` 
: Aec arbor precedentis Nance eft fpecies , fed 
id magis filveftris, amat enim magis filvas quam 
hominum domicilia & hortos , ejus truncus eft 
erectior, altior, & gracilior antecedente , obfcure viri- 
di feu ex viridi nigricante obduétus cortice , eftque 
fpithamam circiter craffus: Folia funt quoque fimpli- 
cia ,folitaria, ac paulo majora quan illa Nance ; femi- 
pedem nempe feu feptem pollicés longa, tres qua- 
tuorve lata digitos, anterius autem latiffima & rotun- 
de definentia apice firmo ac duro, ipfa quoque funt 
dura , fuperius obfcure virentia, inferius flava , pau- 
cis obliquis atque arcuatis coftis transverfalibus, in- 
terftitia vero tenuiflimis contexta funt venulis, Nan- 
cam & Waringam referentibus , rugofa & pilofa, quz 
album tenacemque continent liquorem , qui inftar 
lactis exftillat, fi decerpantur , uti quoque omnes hu- 
jus arboris rami ac cortices vulnerati tale effundunt 
Be Prima fructus germina fimilia funt antecedenti 
Nance ‚acuti nempe quidam folliculi feu juli, quorum 
quisque ex duobus viridibus componitur foliolis, in 
quibus julus hic continetur , digitum longus , ex cinereo 
viridis, hirfütus, fructum Typhz referens , horum- 
que julorum duo tresve fimul proveniunt , quorum 
glaberrimi decidunt, hirfutiores autem in fructus ex- 
eunt, follieulorumque foliola facile quoque deci- 
dunt, ita ut raro aperta dependentia confpiciantur, 
fructus crafliffimis ex ramis excrefcunt uti quoque ex 
fummo trunco propriis ex pedunculis , qui duobus 
tribusve ornantur foliolis, que ab aliis differunt fo- 
lis, funt enim breviora, rotundiora, ad oras aliquan- 
do finuofa , acfi incifa effent: Fructus multo minor 
eft quam Nance, pedem nempe modo longus, qua- 
tuor vel quinque craffus digitos, oblongum referens 
faccum, ad pedunculum vero eft magis acuminatus. 
Exterior flavo-viridis ac pilofüs cortex obfeffus quo- 
que eft angulofis & acuminatis tuberculis feu ver- 
ruculis inftar Nance , verum minores funt nec pun- 
gentes, neque ita glutinofz: In centro fructus fimi- 
lis eft ftilus, circa quem nuclei feu officula locantur 
ufque ad octuagenarium & centefimum numerum, 
SÉ: que 
XXVL HOOFDSTUK. 
~ Tsjampadaha-Boom. 
DE boom is een mede zoorte van de voorgaande Nan- 
ca of Soorzak , maar wat wilder van natuur ; want 
by waft liever in de boffcben , dan omtrent der men- 
Jeben woonigen , zyn ftam is wat regter , booger , en ran- 
ker dan de genoemde voorige , met een donker-groene, of uit 
den groenen xwartagtige , [cbor[Je. bedekt , en is omtrent 
een Jpan dik; de bladeren ftaan mede enkelt, en-xyn wat 
grooter dan die van de Nanca , te weten een halve voet of 
zeven duimen lank, drie a vier vingers breet, dog voor wel 
bet breetfl,, en ront toeloopende , met een barde yve /pits, 
voorts gebeel ftyf, boven boog-groen , en beneeden wat na 
den geelen trekkende, met weinige [cbuinffe en hogtige dwers- 
ribben , zynde de tuffen-plaatzcn met zeer fyne acerkens 
doorweven, gelyk de Nanca en Waringa, ruiz en bairig 
in "t aantaflen , bebbende een witte taye vogtigheit , die als 
melk daar uit druipt, te weten als menze afbreekt, gelyk 
ook alle de takken en Jchor[Jen gequet[t zynde zodanige melk 
uitgeven. De eerfte [chepzelen van de vrugt zyn gelyk die 
van de voorgaande Nanca, te weten eenige fpitze blaasjes, 
yder van twee groene bluatjes gemaakt „waar in fchuilt een 
Slaartje , een liat van een vinger lank , graauw-groen , en een 
weinig ruig, gelykende wel na de vrust van Typha: en van 
geze vrugten fiaander twee a drie by malkanderen „de glat- 
Ste daar van vallen af , maar de ruig {te veranderenin urug- 
ten, en de blaatjes van de huiskens wallen ook ligt af, zo 
dat menze zelden geopent daar nog ziet aanhangen. De 
vrugten wallen aan de dikke takken , en ook aan "t opperfte 
van den ftam wit byzondere fleeltjes , daar aan twee a drie 
bladeren flaan , van de andere bladeren eenigzints verjcbil- 
lende , want xy zyn wat korter , van vooren ronder „en aan 
de kanten zomiyts wat bogtig , als ofze keepen hadden. De 
vrugt is veel kleinder, dan die van de Nanca, te weeten 
maar een voet lank, vier a vyf vingers dik, en mede na een 
lankwerpige zak gelykende , dog by den fleel ife wat /pitzer; 
de buiten ffe geel-groene en pelzige fcbor[Je is insgelyks bezet 
met hoekige en toegefpitfte pukkeltjes of vratjes , gelyk die 
van de Nanca , dog Kieinder „en gant/cb niet fteekende , nog. 
ook zo kleverig niet ; in de midden is een gelyke flaf -ftruik, 
of dikke fleel , om dewelke de korrels bangen tot tagtig en. 
hondert toe, zynde ook bekleet of omvangen met een zappig 
2 en 
