110 HERBARII AMBO 
CAPUT VIGESIMUM SEPTIMUM. 
Soctus Lanofus: Soccus Capas. 
xime antecedentium arborum ‚ quamvis folia ma- 
xime differant, hanc autem inter fefe affinitatem 
in eo gerunt, quod copiofum dent lac glutinofüm, 
fructusque fine floribus progerminent, eorumque cor- 
tices angulofis obfeffi fint apiculis & cancellis: Tria 
generalia hifce in infulis habemus genera Socci arboris, 
primo Socens Capas occurrit , quz pilofam , fed edu- 
lem dat carnem, fine , vcl paucis repletam nucleis , fe- 
cundo Soccus Bidji vel Kullur , que plurimos gerit 
nuciéos , tertio filveftris fpecies, quas omnes fingu- 
las cum fubdivifionibus, peculiaribus defcribemus ca- 
pitibus. 
Sine arbor ex affinitate quoque eft duarum pro- 
Soccus Capas eft arbor altitudinem Nucis Mofcha- 
te attingens, paucis fed extenfis & incurvis ramis, 
foliatura laxa ac rara, ita ut ubique per eam perfpi- 
cere poflimus ; folia enim craffis curtisque infident 
petiolis, fex feptemve tantum ad rami extremum con- 
jun&ta& arcte nexa funt, forma rof feu majoris floris, 
quumque rami plerumque ad extremum fint elevati, 
brachia referunt majoris lampadis: Folia ipfa funt am- 
pliffima, firma, ac infra obfeffa craffo protuberante 
nervo , duas circiter fpithamas longa , paulo minus 
lata, ab utrisque oris in quatuor vel quinque profun- 
das incifiones diffecta, Quercus folia emulantia ; fin- 
ula vero lacinia acuta eft , craflamque albam gerit 
coftam in longitudinalem definentem nervum » que 
fi attingantur non funt fcabra fed glabra , uti tales 
quoque funt petioli ramorumque extremitates, quz 
ad fummum longam quafi gerunt proboflidem ex vi- 
ridibus conftructam foliolis , que fi decidunt, inftar 
patelle fonitum edunt , albumque tenax & glutino- 
fum exftillant lac, fi vulnerentur , uti tota quoque ar- 
bor & truncus tale emittit , fauciata fi fuerit, lac ; quod 
tam firmiter manibus adheret, ut vix ablui poffit. In- 
ter fuprema folia longus & rotundus propullulat ju- 
lus, pollicem circiter craffus, manum longus , flexi- 
lis , mollis , ac fanuginofus , Typhz clavum omnino re- 
ferens: poft hunc , (fed inter folia quoque) excrefcit 
fructus , forma majoris-cordis, feu parvi Durionis, fu- 
perius ex rotundo oblongus , infantis caput adequans 
magnitudine: Ejus cörtex feu pellicula eft crafla, vi- 
ridis „ & ubique a Se he vel hexagonis apicibus 
feu verruculis obfeffa, inftar politorum adamantum, 
nullo tamen modo pungentibus , paulo majoribus ma- 
gisque equalibus quam in Durionibus, elevatioribus 
tamen quam in Nazca. Quo politiores & humiliores 
he fint verrucule , eo minores gerit fructus nucleos, 
copiofioremque medullam, quz glutinofa quoque eft. 
Fructus internus lanuginofam, feu pilofam gerit car- 
nem, emulantem pellis ovine villos, que ficcior eft 
carne Nance, & cortici firmiter neditur, vel ipfum 
format corticem 5.in centro illa.eft laxiot, ac par- 
vam conftituit- cavitatem fine nucleis vel ftilo illo 
. longitudinali, excepto in unica fpecie, que paucos 
tantum gerit nucleos, hicque fructus non valet cru- 
dus fi comedatur , fed toftus, vel alio reparatus 
modo: Si enim exterior cortex feu pellis abfciffa fue- 
rit, caro quoque tum pilofa diffecatur , & cum jure car- 
nium coquitur vel affatur , uti noftrates Brafficam pre- 
parant , tumque fere uti Cinare capita fapit. Amboinen- 
fes carnem hanc quoque coquunt cum Calappe lym- 
pha, preferunt tamen carbonibus affatam , donec ex- 
terier combufta fit pellis feu cortex , dein medullam 
in partes diffecant , atque cum Calappz lacte comedtint. 
uidam etiam frigunt in fartagine pro placentis s vel 
in oleo torrent, aliique, uti Sumatrenfes, hanc ex- 
ficcant medullam & confervant, eamque loco panis ad 
alios adhibent cibos: Arboris cortex eft cinereus vel 
fere albus, fique incidatur, glutinofum exftillar lac: 
Ínterius lignum flavefcit in vetuftioribus vero truncis 
intenfe luteum , leve , & fungofum eft , nec facile poliri 
poteft , quavis ad opus quoddam mechanicum adhi. 
beatur: Si rami amputentur , lac illud ex cortice tantum 
deftillat, ex ligno vero aquofus profluit humor; radi- 
ces funt paucz , fed craflæ , neque profunde terre in- 
figuntur, unde & hz arbores non admodum tuto vel 
firmiter funt locate, fin tempeftas oboriatur. 
` Anni 
D 
INEN SIS 
Aart HOUEDSTUR 
Katoen Soccus-Boom. 
van de twee jong ft voorgaande boomen , boewel de 
bladeren een zeer groot ver/chil daar omtrent ver- 
toonen , maar deze gemeenjchap bebbenze egter met malkan- 
der , om datze vol kleverige melk zyn, de vrugten zonder 
bloeyzel voortkomen , en baare fcbillen mede met hoekige 
ruitjes en pukeltjes zyn bezet. Wy bebben drie boofigeflag- 
ten van den Soccus-boom in deze Eylanden aangemerkt , 
te weeten voor eer Soccus Capas, dewelke een bairig en 
eetbaar merg , zonder , of met weinige korrels in beeft ; ten 
tweeden Soccus Bidji, of Kullur, die vol korrels is: en 
ten derden de wilde zoorte , alle dewelke wy, yder met baar 
onderting , onderfcheit in baare byzondere Cap. zullen be- 
bur yven. 
- De Soccus Capas is een boom bebbende de boogte van 
een Noote-mufcate-boom, met weinige en wyt uitge/preide 
Kromme takken, ook met een ydel loof „ zo dat men over al 
daar door beenen kan zien; want de bladeren ftaan op kor- 
te dikke [leelen , maar zes a zeven by malkanderen , en dat 
aan de uiterfte takken, digt agter een, in de gedaante van 
een rooze , of groote bloeme, en dewyl de takken gemeenelyk 
met bare voorfte eynden een weinig opwaarts geboogen zyn, 
20 gelykenze wel na de pype van een groote lampe; de bla- 
deren zyn zeer groot, ftyf, en doortrokken met een dikke 
zenuwe, die beneden zeer uitbuilt, omtrent twee Jbannen 
lank, en wat minder breet, aan weerzyden in vier a vyf 
roote fnippelen gedeelt , met diepe keepen onder/cheiden, 
ykans gelyk de eyke bladeren , dog yder fnippel eyndigt 
Spits toe, en beeft een dikke witte ribbe „na de middel-ze- 
nuwe toeloopende , in "t aantaften niet ruig maar glat „gelyk 
ook zodanig zyn baare fleelen en voor [le takken , die aan: d 
eynde een lange fnuyt bebben , van groene bladeren ge- 
maakt , in "t afvallen rammelenze als ortjes 5 en over al 
Rointer een Witte , taaye „en kleverige melk wit > te weten als 
menze quetfl ; gelyk mede de g hate boom enJchorffé zoda- 
nigen melk uitgeeft: en as A0 vaft aankleeft „dat men- 
ze qualyk van de handen kan af krygen : tu[Jcben de, voor- 
Je bladeren komt een langen en ronden fteert uit, omtrent 
een duim dik, en een hant lank, buigzaam, zagt , -en wol- 
agtig in 't aantaften , t’eenemaal gelyk lifch-dodden , o 
-ypha: agter dezelve, (dog mede ma ea de.bladeren) i 
de vrugt im de gedaante van een groot bert , of een Kleine 
Durioen, voor. aan uit den ronden avat toefmallende , of. 
Jmal toelopende , en de grootte bebbende van een kints hooft: 
de [chil is dik , groen , en over al met Vyf- of zes- hoekige 
pukeltjes of wratjes bezet , mede als gejleepe diamanten, 
dog gant/ch niet fleekende , wat grooter en vlakker dan aan 
de Durioenen, dog verbevender dan aan de Nanca. Hoe 
gladder en lager deze wratten Zyn , hoe minder korrels „en 
meerder merg datze beeft , zynde "t zelve kleverig in 't aan- 
taften; de vrugt van binnen beeft een wolagtig of hairig 
vlees , gelykende de vlokken van een Jebaaps-vel, wat droo- 
ger dan, dat, van de Nanca sen aan de Jcberffe vaft bangen- 
de, of-eygentlyk de fchorffe uitmaakende ; tegens of in bet 
midden is bet wat los, en maakt een kleine bolligbeit , zon- 
der doorgaande fteel of korrels , bebalven in een zoorte , die 
maar weinige korrels beeft; en deze vrugt deugt niet om 
raauw te eeten , maar wel gebraden, of op een andere má: 
nier toebereit: Want wanneer de buitenfte /chaal of fcbelle 
daar van afgefneden is, dan [nyt men ook dat bairige vlees 
aan flukken „en kookt of ftooft hes in vlees-zop, elyk d'onze 
de kool doen , en dan finaakt bet by na als artisjokken ; de 
Amboineezen kooken bet ook met Calappus-melk , dog lief ft 
bebbenze°t op de koolen gebraden, tot dat de buitenfte Jchor [Je 
verbrant, daar na fnydenze ’t merg aan ftukken, en eeten 
bet met gem, Calappus-melk. 
Sommige bakken bet mede in olye tot koeken , en andere, 
gelyk die van Sumatra , droogen dit merg en bewaaren bet, 
om als broot tot bun /pyze te nuttigen; de fcborffe van de 
boom is ligt-graauw of bykans wit, en, als men daar in 
kapt , een kleverige melk uitgevende. Het binnenfte bout is 
geelagtig ‚dog in de oude flammen hoo -geel , ligt , voos „en 
aat zig niet wel glat werken, libe det nog al tot eenig 
timmerwerk wert gebruikt; als men de takken afkapt , zo 
loopt dé melk alleen uit de Jcbor[fe , maar uit bet bout loopt 
niet anders als een wateragtig zap; de wortelen zyn wei- 
nig, dog dik , en gaan niet diep in de aarde , maar leggen 
meeft bloot , wesbalven ook deze boomen geen groote vaftig- 
D: Soccus-Boom is nog al mede uit bet maag {chap 
„ beit hebben, als "er flerke of barde winden waayen. 
Sayzoen 
Liber L Caput XXVII. 
