D 
116 | HERBARII AMBOINENSIS 
pars perit & decidit, truncus enim non cunctos yu. 
leret alere fructus, duo tamen vel tres pluresque fimu 
.excrefcunt, qui fubftantia & fapore proxime cum 
Prunis conveniunt , fed funt multo majores inftar 
Pomi nempe majoris, oblongi , & in quinque ex- 
ftantes alas feu angulos divifi, profundisque fulcis 
dinftin&i, ab inferiore parte rotunde definentes, ubi 
petiolo neCtuntur: Superiore autem parte funt acu- 
minati vel acute definentes , pellicula tenui exte- 
rius obdudi, primo virides, dein flavefcentes inftar 
pomorum maturorum, vel prunorum: Eadem in ar- 
, bore quoque obfervantur quadrangulares , & hexagoni, 
raro tamen , nec hoc vulgare eft, ac lufus nature ha- 
bendus eft. Intus conftant carne molli , fuccofa inftar 
prunorum, horumque fuccus adeo eft copiofus, ut 
inter edendum abundanter deftillet; fapor eft gratus, 
acidus, inftar pomi vinofi, fed magis adftringens, 
fique hic fru&us transverfaliter diffecetur, ejus par- 
tes feu lamellæ quinqueangularem referunt ftellam: In 
centro quzdam locantur cellule, in quibus tenuia & 
oblonga continentur femina inftar cucumeris , atque 
hifce propagatur arbor: fi fructum hunc comedere 
velimus, non opus eft, ut decorticetur , uti neque 
cum prunis fit , fed a parte quadam paululum de- 
nudatur, ficque comeditur : Gratus ac falutaris eft 
fructus, qui crudus editur, calidis prefertim tempo- 
ribus, inque ardentibus febribus, in quibus refrige- 
rium requiritur : Juniorum ramorum & fürculorum 
cortex eft fufcus & zqualis, lignum eft album, 
molle, nec durabile, unde nulli infervit ufui: Ra- 
dices inftar ramorum funt copiofe ac tenues: Hu- 
jusque Blimbingi fpeciei funt arbores, que adeo co- 
pioíos gerunt flores, ut e longinquo purpurez peni- 
tus appareant, que tamen nullos proferunt fructus, 
que ceteroquin forma őz ftruêtura cum priori con- 
veniunt, ampliffima, eleganti, ac inftar nubis den- 
fa coma. Hzcque eft mas, uti precedens eft fe- 
mina, meo vero judicio eft tantum degeneratio 
frugifere : Raro enim occurrit mas , plurimumque 
ficcis ac fabulofis in locis: Acidus Blimbing, qui a 
nobis altera dicta eft fpecies , trunco eft altiore, 
coma anguftiore , ejus. autem. folia funt majora ac 
magis. viridia, eodem pofita modo iac inspriori, uti 
quoe flores, fed rariores, quique tantum ex ramis 
furculis dependent, nec unquam ex truncó: Fru- 
Gus quoque funt tenuiores.oblongiorésque precedenti 
dulci, quinqui res. itidem , in quinque acutos 
definentes apices, coloris primo vind s dein lutei 
vitellini coloris, exceptis angulorum oris, que fem- 
per virides inftar graminis apparent: Sapor eft aci- 
dus, acetum azmulans$,: unde raro crudi come- 
duntur hi fructus, nifi aliquando ad fitim exftin- 
guendam: Qui in Hindoftana ac Zeylana crefcunt , 
a noftro vulgari tantum magnitudine differunt , ibi 
enim fepe duos funt magni, pugnos , quinquean- 
gulares quoque plerümque , exceptis quibusdam. pau- 
cis, qui, uti fupra dictam fuit, quoque funtiqua- 
dragoni, hexagoni, & heptagoni, qui omnes una ex 
arbore crefcunt, unde miratus fui, deferiptores 
plantarum, que in Occidentalibus Indie plagis in- 
veniuntur , nobilem hunc fructum adeo obícure, 
breviter , & negligenter defcripfiffe , itautexillorum 
fcriptis vera forma neutiquam dignofci vel intelligi 
poflit, nii in Goa forte, ubi hi fcriptores pop. 
mum habitaverunt , vilior ac rarior fit, quam hifce 
in regionibus. 
Nomen: Latine Prunum ftellatum: Nomina Indica 
apud Portugalios fcriptores funt in Goa ac Malla- 
bara Carambola, in Decana & Canara Camarix &-Ca- 
rabeli, in Perfia Camaroch: Garcias ab Orto Lib..2. 
arem. Cap. 15. Chrift. a Cofta. Cap. 47." apud Mala- 
baros & Javanos Bilimbing vocatur , forte a Malai- 
cenfi vocabulo Limbing , haftam denotante , quum 
forma acutisque angulis ha(te ferrum referat: Ter- 
natice Bilimba vocatur, apud Belgas vulgo /yfboek 
feu quinqueangulus dicitur, Amboinice in Hitoe 
Ninipattu, & in Banda Maccalium: Prima memorata 
fpecies Blimbing manis nominatur, feu dulcis quinque 
angulus, altera vero Blimbing affam. h. e. acidus quin- 
quan- 
Liber I, Caput. XXX, 
kelkjes of klokjes , van vyf blaatjes gemaakt , met witte 
linien geftreept, en op bruyne fieeltjes ftaande, in de mid- 
den zonder draaden, bebalven een pylaartje, daar de vrugt 
uyt voortkomt; van fmaak zynfe aangenaam zuur of ferp , 
byna gelyk als Zuuring, en bet meefte gedeelte valt af; 
want den flam zoude niet magtig zyn om al de vrugten te 
woeden , komende egter nog al twee , dry , en meer by mal- 
kanderen voort , zynde van fubftantie en fmaak de pruymen 
wel bet naaft, dog veel kloeker , te weten als een grooten 
appel, lankwerpig, en in vyf wytftaande vlerken of boe- 
ken verdeelt , en die met diepe keepen onderfcheyden, van 
agteren ront toelopende , en aldaar een kuyltje maken- 
de, daar den Deel in flaat ; van vooren zynze wat 
toegefpitft of [pits toelopende, en van buyten met een dun 
vliesken bedekt, eerft groen, daar na geelagtig als rype 
appelen, of rype pruymen: men vind’er ookvan vier, zes, 
en meer boeken aan een en dezelffte boom, dog zeer wey- 
nig en niet ordinaris, als zynde maar een {peeling der na- 
tuur, van binnen: bebbenze een week en vogtig vleefch, 
als dat van de pruymen, zynde ook zoo vol pA > dat de- 
zelve onder bet eeten overvloedig daar uytloopt 5 baar {maak 
is aangenaam ryns , gelyk de wyn-appelen, dog wat meer 
te zamen. trekkende» en'als men deze vrugt of appel diers 
doorfnyt , zoo gelyken. de [lukken wel naa een vyf-kante 
Äere: omtrent bet middelpunt ziet men eenige buyskens , 
en daar in dunne lankwerpige zaaden, gelyk die van de 
Comcommers, en waar mede den boom werd voortgeplant: 
als men de gemelde vrugt of appel eeten wil „zoo en beboeft 
men bem niet te (chillen. gelyk men ook geene pruymen en 
doet , maar men befnoeyt bem enkelyk een weynig aan de 
kanten, en byt’erzooin: bet is een aangename en gezonde 
wrugt om raauw te eeten, voornamentlyk by heete tyden en 
koortzen , daar verkoeling en matelyke zamentrekking 
vereyfcht werd: de [cbor[Je van de dunne takken em rys- 
kens is bruyn en effen; bet bout is wit, week, niet zeer 
durabel, en zulk ook tot niets gebruykelyk: de wortelen zjn 
gelyk als de takken, Ze weten veel, en dun; en van deze 
zoorte van Blimbings vind men zommige boomen, die zoo 
overvloedig bloeyen , datze van verre gebeel purper fchynen, 
maar zy en dragen geen orugten , zynde anders van gewas 
of gedaante de voorige gelyk, met een fchoone , breede, en 
J'wayende-kruyn als. een walke ; en deze boud.men.soor bet 
mannetje, gelyk men de voergaande voor t «eyfken s maar 
mynes oordeels is bet anders niet dan een ontaarding van 
de vrugtdragende boomen: want men vindze weynig , ep 
dan noch meeft op dorre en magere plaatzen ftaande: de 
zuure Blimbings, zynde de by ons geftelde zaveede zoortes 
zyn van [Lam wat booger , van kruyn wat fi 3 de blade- 
ren. wat ene en groender , ook op dezelve maniere 
Staande als de voorgaande; gelyk mede bet bloeyzel, dog 
wat weyniger, en nder „ midsgaders maar alleen aan 
de takken en ryskens bangende, en nooyt aan de flam: de 
vrugten zyn ook wat fmalder en lankwerpiger dan devoore 
gaande zoete, dog mede gedeelt in vyf boeken, dewelke in 
vyf Spitzen toeloopen, van verwe eerf groen, daar naa 
doyr-geel, bebalvenaan de kanten , dewelke altyt gras-groen 
blyven; de fmaak is regt zuur, wat naa den azyn brúkta 
de, en werden dierbalvenzeldenraauwgegeeten, ten ware 
zomtytsomdendorfi teverflaan: degene, die in Hindoftan 
en op Zeylon groeyen , verfchillen van onze gemeene alleen 
maar in de grootte, wantze aldaar zomtyts wel twee vty- 
Sten groot werden, zynde ook doorgaans in vyf boeken ver- 
deelt, bebalven eenige weynige, dewelke „ als boven isge- 
zegt, mede vier, zes, en zeven boeken hebben, dog alle by 
malkander aan eenen boom groeyende, wesbalwen ik ver- 
wondert ben, dat de ree der planten, die in de 
wefterlyke deelen van: Indien waffen, deze edele vrugt » 
zoo donker, kort, enzo flof befchreven‘ bebben, dat men 
uyt baare fchriften de regte gedaante geenfints halen nog 
begrypen en kan, of zymoet omtrent Goa (daar diefchryvers 
meejt gewoont bebben) flegter vallen, dan in deze geweften. 
Naam: Latyn Prunum Stellatum : de Indiaanfcbe na- 
men (by de portugeefche fchryvers) zyn, te Goa en Malla- 
baar, Carambola, in Decan en Canara, Camarix en 
Carabeli, in Perfien Camaroch ; Garcias ab Orto Lib: 
2. Arom. Cap. 15. Chrift. a Cofta Cap. 47. by de Maleyers 
en Favanen bietze Bilimbing, miffcbien van ’t Maleyt- 
Jebe woort Limbing, eem fpietfe duydende , nadienze 
met baar gedaante en fcherpe boeken bet yzer van een 
Jbieffeis vertoonende; In’t Ternaats Bilimba 3 by de Neder- 
landers werdze in ’t gemeen Vyfhoek enaamt , In ’t Am- 
boins op Hitoe Ninipattu, en in Panas Maccalium, 
De voornoemde eerfte zoorte wert genaamt Blimbing Ma- 
nis, of zoete vyfboek, en de tweede Blimbing Afam, 
dat . 
