1, Boek. XXX. Hoofdft. AMB'OINS 
quangulus , & Blimbing Kris ab ejus ufu peculiari , in 
Macaflara Baynan, & in Baleya Blimbing Bef. 
Locus. Fructus hic plerumque per totam reperitur 
Indiam, in Macaflara vero & Baleya dulcis non occur- 
rit, fed acidus. Amboina & Banda non diu hocce 
gavifæ funt, dulcis quoque hic copiofior eft; in Phi- 
hppinis quoque invenitur , eodemque Malaicenii voca- 
bulo. 
Ufus €? matura. Fructus hi modice funt refrigeran- 
tes & adítringentes , paulo tamen reliquis humidiores, 
& , uti dictum , in omnibus calidis morbis crudi fi come- 
dantur, non nocent , fed bene maturi fint necefle eft, 
alioquin funt aufteri fere inftar uvarum inmaturarum, 
utreque quoque fpeciesin frufta diffecantur , cum fac- 
charo & vino, vel cum lacte etiam ebutyrato co- 
quuntur, vel fricantur , cibumque praebent gratum, 
uem in finem acidi aptiores dulcibus habentur; funt 
alutares , & adhibentur in febribus quotidianis , dyfen- 
teria, tenesmis, & omnibus in morbis, qui ex bilis 
zitu oriuntur, fedant quodammodo etiam fitim, ex- 
zftuansque refrigerant hepar, & naufeofum confor- 
tant ftomachum, vomitu vel crapula debilitatum: In 
initio autem dictorum morborum zgris non funt ex- 
hibendi, nifi certum fit, corpus malignis humoribus 
non efle repletum: In tenesmi initio etiam non con- 
ducunt , quum nimis cito conftringant , ac tormina 
cauffent: In fimplicibus febribus quam maxime in- 
noxie ufurpantur, hunc in finem ex fucco ejus expref- 
fo, tam ex dulci quam ex acido Blimbingo conficitur 
ebullitione gratus cum tertia facchari albi parte fy- 
rupus, vel fuccus infpiffatus, proficuus & in predi- 
dis utilis morbis „ad ardorem exftinguendum, zftuan- 
temque cohibendam. bilem , hic autem fyrupus non 
nimis fervens. vel aliquo in vafe metallico coctus 
effe debet; aduftum enim ac ingratum tum adquirit 
faporem. Apud memoratum Acoftam loc. cit. quoque 
notatur, fyrupum hunc a Portugallis adhiberi omni- 
bus in morbis, in quibus -Aceto stéi se requireba- 
tur : Canaryenfes quoque Collyria Blimbing fucco 
temperant contra Phlyétenas ; & obftetrices ficcato 
Blimbing lochia , foetusque-mortuos expellunt, qui 
& muria condiuntur ad appetitum excitandum: quem 
in finem vero. in. Amboina non adhibentur , fed fub- 
fequens quidem ‘Blimbing rotundus: Blimbing arbor 
reperitur quoque in Sinæ partibus ad Zephyrum fitis, 
. nomine Lataking, nongtamen frequenter, ac folum- 
modo tantum in Magnatum areis ante hortos, in qui- 
bus obelegantem, humilem, &extenfam-frondem plan- 
tatur, qua gratam dat umbram, ibi autem raros 
producit fructus. Obfervatum fuit, arbufculas femine 
propagatas nec tranfplantatas ; tardius excrefcere, 
rarioresque proferre fructus illis, que tranfplantan- 
tur, queque plerumque tam copiofos gerunt fru&us, 
ut fulciende fint, & lubenter tigillis ftabiliri fefe fi- 
nunt, magisque frugifera eft hec arbor, fi terra circa 
illam pura fervetur, radixque detruncetur , vel ali- 
quando canis fub ea fepeliatur. 
Purpurafcentes flores quidam cum Lactuca come- 
dunt-loco aliarum herbarum, atque illos aceto con-. 
diunt, ut acidius illud reddant, fed mucaginem inde 
contrahit , quod ingratum eft. Blimbing acidus apud 
Baleyenfes nullo alio eft in ufu, quam quod venenata 
(Crifjen) tela illo depurent , poftquam enim illa tenui- 
bus ficcisque cineribus polita reddiderunt, obducunt 
dein illa Toone hujus Blimbing , ut nitida fint, & ut 
eorum vene appareant; atque dein ut coerulea fint, 
fueco Limonum acido & Mercurio fublimato acuun- 
tur, hincque acidus hic fru&us cognominatus eft 
Blimbing-Kris: Hujus fucco quoqüe radios Gallino- 
rum Gallinaceorum , quos pugnaces volunt , obdu- 
cunt, ut inde acuantur, oppugnatorefque vchemen- 
tius faucient:: Quamvis autem hi fru&us in.Zeylana 
fint elegantes ingentesque , raro perfect fiunt, fed 
. inmaturi plerumque a fervis & plebe avelluntur, & 
ad eorum Carrys, feu pifcium jufcula adhibentur , 
unde fru&us hic ibi non magni zftimatur. Omne ru- 
biginofum ferrum hujus Blimbing fucco illinitum, 
nitide fricari poteft , quo rubigo exeditur: Cor- 
tex hujus arboris cataplasmatibus mifcetur , quz 
Dee ex Oryzz farina, contrito Santali ligno, 
oelafari, ac pauco Anyfo, quibus corpus PEL 
à 
CHE KRUYDBOEK. 117 
n pd SC uge Hp Ee Kris, van zyn ge- 
AN y20nder, op Macallar D ale 
Baði M m EE 
Plaats: Men beeft deze vrugt meeft door ganifch In- 
dien , dog op Macajjer en Baley de zoete niet, maar wel 
de zuure: Ambon en Banda bebbenze niet beel lange 
gebadt, en de zoete zyn bier ook overvloediger, of wet 
de mee[les in de Pbilippinen beeft menze mede, en dat 
ook met dezelffte Maleyt/che naam. 
Gebruyk en Aart: Defe vrugten zyn maatig kout, em 
te zamen trekkende, dog wat meer vogtig, en, als ge- 
zegt „ om im alle beete ziektens raauw te eeten niet 
Jebadelyk , maar zy moeten wel ter deegen ryp zyn, an- 
ders vallenze vry wat amper, en byna als onrype druy- 
ven: beyde deze zoorten werden ook in ftukken gefneeden 
met zuyker en wyn, of kernemelk, gekookt of geftooft , en 
geven als dan een aangenaam eeten, dog waar toe men de 
zuure bequamer agt dan de zoete; zy zyn gezont, en ook 
toegelaten in de dagelykze koortzen , roode-loop , er[fing 
en alle fiekten , die uit bet woeden der galle SE E 
verflaan mede eenigzints den dorft, verkoelen de werbitie 
lever , en belpen de walgende maag, die door braaken of 
dronken/chap ontfbelt is , wederom te regt; men moetze even 
wel de patienten in "t begin van de boven genoemde ziektens 
niet laaten nuttigen , zonder verzeekert te zyn, dat het lic» 
baam met geen quaade.bumeuren is vervult; in 't begin der 
perffing deugenze ook niet „om datze te vroeg t’zamen trek- 
ken „en krimpinge veroorzaaken; in enkele koortzen werden- 
ze onfchadelykft gebruikt , tot dien eynde maakt men uit bet 
uitgeperfle zap „zo «vel vanzoete „alszuure Blimbings door 
bet op te kooken met een derde witte zuiker , een aangename 
zyroop of dikke zap , voordeelig of dienftig in voorfchreve 
gebreeken, om de hitte te bluffen , en de woedende galle te 
fluiten: dog deze zyroop moet niet al te bart, nog in eenig 
metaal vat gekookt werden, anders krygt zy een brandige 
en onaangename fmaak: by meergem. Acofta op de aange- 
baalde- plaats: vint men-ook-gemeldt , dat deze zyroop by de 
Portugeezen wierde gebruikt in alle ziekten , waar in den 
Syroop van de zuuring te pas quam ; ook dat de Canaryns alle 
Collyria, of oogen-poeders , met bet zap van Blimbing tempe- 
ren, om de donkere wolkjes van de oogen weg te neemen ; 
dat de vroet-moeders met een gedroogde Blimbing de nage- 
boorte, en doode vrugten wiften uit te jagen , en dat menze 
in pekel bewaarde , om den eetens luft te verwekken: dog 
waar toezê in Amboina niet gebruikt Werden ; maar wel 
de navolgende ronde Blimbing. De Blimbing - boom vint 
men ook tn de zwidelyke deelen van Sina , onder de naam van 
Lataking, dog niet zeer gemeen , en maar alleenlyk op of 
in.de pleynen van groote beeren booven ‚daar by wer 
gens zyn fraye en laag uitgebreide kruin geplant wert , om 
een aangename fchaduwe van te hebben, maar by brengt 
aldaar ien Á vrugten voort; men heeft ook gemerkt, dar 
de boompjes die van zaat voortkomen , en nooit verzet wor- 
den , veel lankzamer opfchieten en «veiniger vrugten geven, 
dan de gene die men verplant , zynde By gemeenlyk zo vol 
vrugten, dat men bem onderftutten moet , en wil ook gaar- 
ne met Jatten onderftut wezen, draagt mede veel beter als 
men den gront rondom hem fchoon bout , en de wortel met 
een voet omvat , ook zomtyds een bondt daar onder be- 
graaft. 
De paarze bloemen eeten zommige als toekruit met zalade, 
andere doenze ook wel in azyn, om die zuur te maaken, 
maar krygt daar van een dikke moer of vlies , datze onaan- 
genaam maakt: de zuure Blimbings zyn by de Baliers in geen 
ander gebruik, dan datze bare vergiftige kriffen daar mede 
Jcboon maaken, want na datze dezelve met fyne en drooge 
affche po hebben , zo beftrykenze die met bA zap van 
deze Blimbings , om ze fchoon te maaken , en de aderen mooy 
voor den dag te doen komen, en waar naaze nog om blauw 
te worden , met zuure lemoen-zap, en fublimaat werden 
aangeftreeken , en bier van daan beeft deze zuure vrugt de 
bynaam van Blimbing-kris gekreegen : Met bet zap van de- 
zelve waffchen zy ook de fpooren van bun baanen , dieze tot 
bet vegten gewennen, om daar door fcherp te werden, en 
baar tegenparty te vinniger te konnen quetzen: en hoewel 
deze vrugten op. Ceylon Zeg en groot zyn, 20 komenze 
evenwel weinig ele ettie, werdende meeft onryp van de 
Slaven en flegte luiden afgeplukt, en tot bare Carrys, dat 
zyn viffoppen, gebruikt , wesbalven die vrugt aldaar ook in 
kleine agting is: allerbande verroefl yzer met bet zap van 
deze Blimbing-kris beftreeken , laat zig daar na gebeel blank 
Jebuuren , werdende de roeft daar door af of uitgebeeten seh 
de fcbor[Je dezes booms wert mede gebruikt onder de papjes, 
die men re van ryft-meel, gevreeven Zandel , Poelazari, 
en 
3 
