I. Bock. XXXII. Hoofdft. 
CAPUT TRIGESIMUM SECUNDUM. 
Fambofa Domeftica. Jambu. 
Ru&us hi ab Arabibus & Perfis poma Indica vo- 
b cantur, meo vero judicio proxime Mangoftano 
adequant, atque majori jure pro preftantiffimo 
Indie fructu habendi funt, quam fupra memorati 
Duriones, eorum enim adfpe&us zque homines de- 
le&at ac ipforum odor & fapor. Jambofa plurima ha- 
bet genera, quorum quzdam filveftria nobis incognita 
funt, atque in hoc capite tantum vulgares feu dome- 
fticas defcribemus Jambofas. Arbor altitudinem circi- 
ter habet Mali, que eleganti , fed non extenfa coma, 
nec acuminata, fed rotunda, feu ovaliter definente, & 
foliatura egregia ac fplendente , ac peculiari forma & 
ex nigro viridi colore facile dignofci poteft. Ejus rami 
funt parum incurvi, fragiles , denfaque obfiti fronde, 
ita ut quisquam ipfi infidens vix cognofci poffit amplis 
te&tus foliis ‚que plerumque fpithamam vel aliquando 
etiam pedem longa funt, & fesqui- manum lata, 
fuperius rotunde definentia , parvo ad extremum 
apice , porro funt firma , obfcure virentia, glabra, 
fplendentia , integra , faporis acidi & adítringentis: 
ofte transverfales incurve decurrunt , fed omnes 
circa oras arcuatim concurrentes , ibi limbum con- 
ftituunt, cum oris parallelum, qui peculiaris chara- 
éter eft certarum arborum , fub quo tamquam uno 
genere cun&a Jambofe genera comprehenduntur 
ut & Caryophylla, ac porro omnes Arboris Ru- 
bre fpecies, quz tria arborum genera foliorum ge- 
neratione ac propullulatione quandam inter fefe ha- 
bent convenientiam, ac preter hunc alium genera- 
lem gerunt characterem , quod folia nempe femper 
ad genicula angulofis & plerumque fuperius quadra- 
gonis ex petiolis duo fibi oppofita erigantur , proxi- 
moque geniculo duo alia folia infident cum proximis 
eruciatim pofita, ita ut hec quatuor fimul obliguam 
efforment crucem , feu cruciata fint; juniores ac fu- 
premi petioli. funt quadragoni, t iminis vi- 
rentes, adultiores autem fiunt rotundi. 
Flores ex racemis ike berge in quibus plerum- 
que tres quinqueve crafli nodi cruciatim Doft appa- 
rent: Quitertius hujus generis eft character, qui vero 
in Caryophylli & arboris rubre fpeciebus notabilior 
obfervari poteft quam in Jambofis. Flores aperti opti- 
me Mali Höre referunt , fed funt multo majores, ac 
finguli flores ex quinque & fex craffiufculis , late ru- 
bentibus vel carneis conftant petalis, quorum centrum 
repletur longis, firmis,ac ru ris ftaminibus , queque 
tam copiofe & aréte juncta locantur, ut penicillum re- 
ferant, craffitie & longitudine ftaminibus Lilii albi acce- 
dentia , finguloque ftamini inponitur anthera plumbei 
coloris, renem zmulans ; flores hi rübentes cum ftami- 
nibus noétedecidentes gratum prevent fub umbra fron- 
dofa fpectaculum ; quum mane adeo terram tegant, 
ut tam rubra fit, acíi rofis effet confita. Horum fta- 
minum fapor eft grate acidus fere inftar vitis cla- 
vicule. Frudus ex floris centro provenit ex craíTo 
& pyramidali nodo, cui etiam incumbit , quique quar- 
tus character eft generis trium dictarum arborum: 
Plures enim alii fructus ex piftillo excrefcunt, quod 
in floribus formatur. Vulgaris & domeftica Jambofa 
fimilis eft rubro, rotundo, & oblongo pomo , vel po- 
tius Perfico, ab utraque tamen parte rotundiori, nec 
exterius ita glabro ac malus Perfica eft: Superiore ex 
parte magnus quadragonus eminet umbilicus, ex qua- 
tuor acutis formatus limbis , introrfum inflexus , in 
cujus medio foveola apparet, ex qua breve erigitur 
filamentum , quod floris refiduum eft: Color eft al- 
bicans, ac mixtus tam eleganti rubro colore inftar 
Rofarum, fed ftriatus inftar Pomorum , quodammodo 
tamen differens, quidam enim fructus magis albent, 
alii autem magis rubent, magnique fructus, qui plu- 
rimum albidi funt pauco intermixto rubro, optimi 
habentur ; pellicula tenui obteguntur , que uti in 
Blimbingi fruétu non aufertur vel decorticatur, at- 
que fab hac tegitur dura & craffa caro, Perficz fimi- 
lis , eque fuccofa & paulo craffior; in quovis fructu 
reperitur cavitas, in qua magnus , angulofus, ac ci- 
nereus locatur nucleus, qui in maturo , fi conquatitur, 
Tom, I. foni- 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 
IER 
XXXIL. HOOFDSTUK. 
Tamme Famboes-Boom. 
Eze vrugten werden van de Arabier 
D voor Indiaanfche appelen gebouden [yr 
deels zoude menze naaft aan de Ma oftaan , veel 
eer en met meerder regt voor de voortreffelyk[le oru t van 
Indien mogen bouden , dan de bier bovengemelde Durioe- 
nen, Want zy vermaaken zo wel bet gezigt als de reuk en 
Smaak: de Famboes beeft veel geflagten, dog waar van zom- 
mige wilde ons tot nog toe onbekent zyn; en in dit Capit- 
tel zullen wy ook maar alleen de gemeene of tamme Fam- 
boezen befchryven : de boom beeft omtrent de beogte van een 
gemeene Appel-boom „mei een cierlyke „dog niet breede kruin 
boven niet fpits , maar ront , of ovaals WYS toeloopende , 
met een [cboon en glimmendt loof , en is aan zyn bezondere 
gedaante en zwart-groene koleur van verre wel te kennen; 
de takken zyn een weinig gekromt , bros of breekxaam en 
behangen met een digt loof, zo dat men qualyk ymant daar 
in zittende bekennen kan, als bedekt werdende met bun 
groote bladeren, dewelke doorgaans ongeveer een Jban, ja 
zomtyts ook wel een voet lang, en anderbalve hant breet zyn; 
van vooren ront toeloopende , dog aan "t uitterfle met ‘een 
korte Spits > voorts foyf , donker-groen , glat ‚en blinkende 
met effene kanten > van fmaak zuur , en tzamentrekkende ; 
de dwers-ribben loopen zeer krom, dog allegaar omtrent de 
kanten met bogten of boogen t’zamengeflooten , maakende 
aldaar een linie of zoom , die met o benevens de randen 
evenwydig is voortloopende , ’t welk ook een byzonder ken- 
teeken is van een zeker aart van boomen, en waar in me- 
de , als onder een booft beflooten zyn alle de geflagten van 
Famboezen, Nagel-boomen , en wyders alle de zoorten van 
Arbor Rubra , welke drie boomen ook, in de formeering 
bunner bladeren, en maniere van wasdom , eenige overeen- 
komft hebben, en nog boven dien een ander gemeen teeken 
namentlyk dat de bladeren altyt in de leeden , aan hoekige, 
en meeft na vooren toe vierkante fteelen „ twee tegens mal- 
kanderen over ftaan , en dat aan bet a ii lidt weder twee 
andere bladeren ftaan , met de voorgaande over dwers , zo dat 
deze vier een fcheef kruis komen te maaken ; de jonge en voor fte 
Seelen zyn vierkant en grasagtig , maar de oude werden ront. 
Het bloeyzel komt voort aan trosjes , en daar aan zict 
men. gemeenelyk drie a vyf dikke knoopen, die mede in t 
kruis flaan : en dat is het derde kenteeken van dezen 
aart , dog 't welk men in de geflagten van de Nagel boomen 
en Arbor Rubra nog al duidelyker bekennen kan dan in de 
Jamboezen : bet bloeyzel geopent zynde , gelykt zeer wel na 
het fatzoen van appel-bloeyzel ; dog bet is veel grooter , en 
yder bloem beftaat uit vyf en zes ikagtige , ligt-roode , of 
witagtige blaatjes , bet middelfte vervult zynde met lange, 
Styve „en roze-verwige draaden „en die zo digt tegens mal- 
kanderen , datze bun als een verw-quaft of penceel komen 
te vertoonen , van aikte en lengte als de draden van een 
witte lesie, en op yder draat flaat een loot-verwig nopie, 
wel wat na een niere gelykende ; en deze rooze-verwige 
bloemen en draaden , des nagts afvallende, geven een aan- 
genaam fpeêtakel onder het digt groene loof , bedekkende den 
gront zodanig , datze baar des morgens zo root vertoont even 
als ofze met roozen was bezait : de fmaak van deze draaden 
is mede aangenaam zuur „ by na gelyk de clavieren van den 
wyngaart. De vrugt waft van agter de bloeme uit een dik- 
ke en piramidalen knop , daarze ook op ruft , en ^t welk dan 
bet wierde teeken is van ’t geflagt der drie voornoemde boo- 
men; want meeft alle andere vrugten waffen uit een knop- 
je, dat in de bloeme geformeert wert: de gemeene Fam- 
boes is wel «vat na een roode „ronde „en lankwerpige appe!, 
of nog beter na een perzik gelykende, dog aan beide eynden 
wat ronder, en van buiten zo effen niet, als een perzik: 
aan "t voorfte deel hebbenze een groote vierkante navel van 
vier fcherpe lippen gemaakt , na binnen geboogen , en daar 
onder een kuiltje „ daar in een kort draatje flaat „zynde bet 
reftant van het bloeyzel : de coleur is witagtig en vermenst 
met een zo [cboonen root als dat van de roozen „lopende meeft 
fireepsgewys , gelyk dat van onze appelen, dog onder mal- 
kanderen wat verfchillende „ want zommige bebben meer wit 
en andere weder meer root „ en de groote vrugten, die bet 
meefte wit bebben, met weinige roode flreepen , werden wel 
voor de befte geagt: zy zyn bedekt met een dun vliesken , "t 
welk men daar gelyk als dat van de Blimbing , niet van 
neemt of affchilt „en daar onder bevint zig een bard „en dik 
vlees, gelyk dat van den perzik, ook wel zo zappig , en 
ruim 
