122 
fonitum aliquando edit, eft vero infipidus , & lignofus. 
In plurimis unus tantum continetur , in quibusdam 
vero duo, immo tres aliquando minores , reperiuntur 
quoque, qui omnino tali deftituuntur nucleo , & in 
centro parvam tantum habent cavitatem , quoque 
nucleus minor eft, eo melior habetur fru&us: Caro 
ejus, uti dictum, eft fuccofa, grata, & tam jucunde 
fpirans, ac fiin aqua Rofarum foret infufa , cujus fapor 
ex dulci- & acido adeo grate mixtus eft, acfi pomum 
effet cum aqua Rofarum mixtum: Unde in initio qui- 
vis eo vix fatiari poffe videtur, in femi-maturo vero 
fapor eft aufterus & dentes hebetans: Eft fructus fa- 
lutaris, praefertim in omnibus calidis morbis , qui re- 
frigerationem & modicam requirunt adftrictionem: 
Inmaturi vero non tantum dentes corrumpunt, fed 
conftipant etiam alvum, ac flatus ventris excitant: 
Verum eít, quod minus adftringant Blimbingo , fed 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber 1. Caput XXXII. 
ruim 20 dik: van binnen in yder vrugt vint men een bollig- 
beit, en daar in een groote boekige en graauwe korrel, die 
in de rype, als menze [chut, zomtyts ranimelt , dog die is ge. 
heel onjmaakelyk of boutagtig , in de meefte Aer maar eene, 
en ook in zommige wel twee a drie kleender , daar zyn er 
mede , die "er geene en bebben „maar in de midden alleen een 
kleine bolligbeit „ en boe de korrel kleender is , boe beter men 
de vrugt agt. Het vlees, als gezegt, is zeer zappig , aan. 
genaam, en zo welriekent, als of daar rooze - waater in 
was; van fmaak uit den zoeten en rynfchen , even eens als 
of bet was een appel met rooze-water gemengt : en derbai. 
ven fchynt bet in 't eerfte proeven , als of men qualyk zyn be- 
komfi daar aan zoude konnen eeten, maar in de balf-rype 
is de fmaak wat amper „en de tanden ftomp maakende. d 
is een gezonde vrugt „en wel bezonderlyk in alle beete ziek- 
ten, die verkoeling en matelyke adftriêtie vereyfchen : dog 
de onrype bederven niet alleen de tanden, maar floppen ook 
flatus magis cauffant , & magis adgravant: Crudi co- “wat, en maaken winden in de buik ;zynde wel waar , dat- 
meftj fitim fedant, ac iter facientibus gratiflimi quo- 
que funt: Optimi domeftice Jambofe fructus funt 
magnitudinis vulgaris pomi, fed paulo magis oblon- 
gi, ac fuperius plani, toti fere albentes , paucis ni- 
gris maculis feu ftriis diftin@ti , grati odoris , Rofas 
zmulantis, faporis vinofi , acfi aliquid Rofarum foret 
mixtum. 
Altera fpecies eft minor, magnum continens nucleum, 
externe pallide albicans , pauco rubro colore ad mar- 
ines diftinda » hecque , fi edatur, magis acidi eft 
Faporis , nec multum de Rofarum odore participat. 
Tertia fpeciés quoque non magna eft, que fecunde 
fimillima eft, fed paulo minor, plerumque eft rubri 
& rofacei coloris , fed non ita dulcefcit „ac prima fpe- 
cies: Hujus fructus alie quoque obfervantur varie- 
tates, quum vero arbores, folia, floresque fibi gie 
fimiles, fuperfluum ducimus, diverfas ex iis compo- 
nere fpecies: In Amboinicis regionibus arbores hz 
non ita funt fertiles ac aliis in Indie locis; quedam 
enim fepe per totum annum nullos dant fructus , fed 
dein adeo copiofos producunt fructus, acfi damnum 
hoc duplici vellent refarcire meffi feu fruge: Anni 
tempus, quo florent, eft irregulare, ordinarium au- 
tem tempus eft menfibus pluviofis, menfibus nempe 
Junio & Julio, tum enim fenfim arbor antiquam de- 
mittit frondem, (quod pauce arbores hifce in regio- 
nibus obfervant) deinque nova recuperat juniora fo- 
lia, que fufca & obfcure funt flava, moxque hec 
infequuntur flores tam copiofi , ut arbor e longinquo 
purpurafcens videatur, quum folia tum temporis 
admodum fint parva ac rara. 
Fructus maturefcunt Decembri & Januario , & in Ma- 
jam perdurant menfem , ob frigidam enim eorum natu- 
ram tarde maturefcunt , ac unus alteri maturatione fuc- 
ceditirregulari modo : in Macaffara in pago Marus unica 
occurrit arbor, qua peculiare videtur conftituere ge- 
nus , & ibidem S'amboe Clongcong ZC aiu Calap- 
ria vocatur. Ejus truncusmulto altior eft vulgari Jam- 
ofa , fructus funt magnitudinis minoris feu junioris 
Calappe, unde etiam nomen füam habet originem, 
Clongcong enim in Macaffara juniorem denotat Ca- 
lappam, que hauritur: Color hujus fructus omnino 
albet , ac fuccofus , gratique faporis eft , unde etiam pro 
regibus fervatur: Hujus arboris truncus fatis durum 
gerit lignum , fed ob ejus humiditatem edificationi 
inutile , ejus cortex eít glaber & cinereus > radices 
in terram firmiter infiguntur , ac vulgo plantatur 
circa zdes, & in plateis ante fores , qui 
rzbeat umbram , ac cjus frondes fint admodum den- 
æ nec ample: Nocte autem per Vefpertilionum 
murmura incommoda eít, quz avidiffime hofce ex- 
petunt fruêtus, unde folebant hafce arbores retibus 
obtegere, ut nocte ab hifce inmunes forent defrau- 
datoribus. 
- Nomen. Latine Fambo/a Domeftica: Belgice Tamme 
Jamboezen: Lufitanis Jambo, fructus & arbor Fam- 
beiros Arabes ac Perle hos vocant fructus Tupba- 
Indi h. e, poma Indica, quod nomen derivatur ab 
Hebraico acb, h. e. pomum, quum hic fru&us 
fubftantia & pum poma optime referat: Mallaba- 
renfes vocant J'amboli , Malaicenfes Fambo & Fambu: 
Ternatenfes Gora „ Amboinenfes generaliter Rutton 
& 
uum gratam fl 
ze minder adftrittie bebben dan de Blimbings , maar zy zyn 
weder winderiger , en proppen of kroppen meer; xy Mullen ` 
ook den dorft , raauw gegeeten , en zyn daarom zeer aange- 
naam voor de reizende man; de befte van de tamme Fam- 
boezen zyn van grootte als een gemeene appel , dog wat lank- 
werpiger, en aan ’t woorfte eynde breet , meeft avit , met 
weinige rooze-verwige ftreepen of plekken befchildert , van 
reuk aangenaam, en zeer na die van de rooze trekkende , 
van finask regt wynagtig , en mede als met roozen gemengt. 
De tweede zoort is wat kleinder , ook met een groote korrel, 
bleek wit van buiten, met weinig root aan de eynden; en 
deze is ook in "t eeten wat ryns van [maak, dog beeft niet 
veel van der roozen geur. De derde zoorte is, ook niet groot, 
zynde anders de tweede zoort by na gelyk, of nog wel zo 
klein, zy is meeft doorgaans rooze-root , dog en wert zo zoet 
niet als de eerfie; men vint ook omtrent deze vrugt nog al 
meer veranderingen , maar dewyl de boomen , bladeren , en 
bet bloeyzel malkanderen meeft gelyk zyn , zo agten wy bet 
onnoodig , daar van byzondere geflagten te maaken. In de 
‚Amboin/che quartieren zyn de boomen zo vrugtbaar niet als 
op andere plaatzen van Indien: want veele flaan met dra~ 
gen zomtyts wel een jaar over , maar daar na dragenze zo 
overvloedig , als of zy bet verzuim met een dub 00 
weder wilden inbrengen; baar zayzoen is ook ongeftadig s 
zynde de ordinaris bloeytyt in de regen-moufJon , in de maan- 
den Pia ene > want als dan werpt de boom allenskens zyn 
out loof af (^t welk weinig boomen in deze landen doen) en 
by SECH dan weder jonge bladeren , dewelke bruin en don- 
= eel zyn, - mid daar op va? bet bloeyzel zo over- 
vioedig voort , dat by van verre we r-verwig fcbynt 
te wezensvermits de bladeren als dan de klein en eee = 
De vrugten worden ryp in December 
xy duuren wel tot in May , want we 
zo rypen zy langzaam, en ook ongeftadig , of niet meeft te 
geyk „maar de eene op de andere in "t rypen volgende. Op 
aca[Jar in de Negorye Marus ftaat een eenige boom, die 
een byzonder geflagt febynt te willen maaken , aldaar ge- 
naamt Jamboe Clongcong, in ’t Latyn Jambofa Calap- 
paria: zyn ftam is veel booger , dan de gemeene Jamboes- 
Boom ‚de vrugten zyn zo groot als een kleine ef jonge Ca- 
lappus, Waar van zy ook den naam heeft, want long- 
cong hiet op Macaffar een jonge Calappus , die men drinkt, 
van verwe iffe gebeel-wit , midsgaders zappig , en aange- 
naam van fmaak , en daarom wortze ook voor de koningen 
bewaart; de ftam van dezen boom beeft een redelyk bard 
bout , dog bet is wegens zyne vogtigbeit tot timmer-werk 
onnut, zyne Fre is effen en afchgraauw, de wortelen 
aan diep en vaft in de aarde, en men plant bem gaarne 
omtrent de buizen , en op de ftraaten voor de deuren „ omdat. 
by een fraaye fchaduwe geeft , hoewel ook, wegens zjn 
Jmalle kruin en digt loof , niet zeer breet is ; maar menis daar 
= dÉ = “ag ined eral van bet geraas der vleer- 
> Gie zeer greetig na deze ten zyn, en daarom 
pleegt men de boomen in die tyt, AE ankrer rype vrugten 
hebben, met netten te bebangen, om van die.nagt-roovers 
beoryt te zyn. ^ é 
Naam. In 't Latyn Jambofa Domeftica: op ’t Duits 
Tamme. Jamboezen: er brugt enden 
boom Jambeiro : de Arabiers en Perfianen noemenze Tu- 
pha-Indi: dat is Indiaanfcbe appelen, welk woort afkom- 
Stig is van bet Hebreeuws Tappuach , dat is een appel „ om 
dat deze in van fubftantie en fmaak de appelen zeer wel 
elykt ; de Mallabaren noemenze Jamboli: de Maleyers 
ambo , en Jambu: op Ternaass Gora: op Ambons, in 't 
gemeen 
en January; maar 
ens baar koude natuur 
