126 
Hec Jambofe fpecies in Banda multo delicatior E 
tiorque eft quam in Amboina, unde ibi pluris reli- 
quis Jambofe fpeciebus zítimatur , quum parvum 
gerat nucleum & copiofiore gaudeat carne. 
EXPLICA TTO 
Tabule Trigefine O&ave. 
Cujus Figura prima ramum exhibet Jambofe nigre , que 
& Jambu Utan a Rumpbio vocatur. 
A. Ejus fruêlum denotat. 
Altera Figura ramum exhibet Fambofe aquee, que & Jambu 
Ayer vocatur. jar ; 
p. Ejus mirabilem ac fingularem denotat /ru&uin. 
OBSERTATTO 
Hec. vera eft Nati-Schamtu H. Malab. part. 1. Tab. 18. 
& Prunus Malabarica. fru&u umbilicato, pyriformi Fambos 
di&a major. Ray. Hift. pl. part. 2. pag. 1478. cujus fyno- 
nyima porro in £. Malab, pag. 56. inveniuntur; cujus -al- 
tesa varietas eft Fambos filveftris fructu rotundo Cerafi 
magnitudine Herm. Muf. Zeyl. pag. 125. que male in T bes. 
Zeyl. pag. 125. cum prima jungitur fpecie, uti illud didici 
ex notis ad H. Malab. part. 1. pag. 30. ubi vocatur Jam- 
bos filvatica , fructu Cerafi magnitudine Walgambu Cin- 
gbalenfium. Swarte Jamboes a Valent. pag. 163. dicitur EP 
 wefcribitur. x nr i 
€ 
K "2 ` 
^ x ni eier 
à 
[CR 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Caput XXXIV, 
beeft bet ook eenige vettigheid, dewelke in bet drooge 
beft befpeurt word: Deze zoorte van g'amboeJen isin Ban- 
da veel lekkerder en aangenamer dan in Ambon, dies zy 
aldaar , meer als alle andere Famboes geflagten „werd geagt 
bebbende maar een kle nenkorrel, en daar om te meerder vlees. 
ET TEESOTN G 
Der Acht- en Dertig fte Plaat. 
Welkers cerite Figuur wertoent een Tak van de Swarte Jam- 
boes-Booih , of Jambu Utan genaamt by Rumphius, 
A. Wyft aan deszeifs vrugte 
De Tweede Figuur vertount een Tak van de wateraptige Jam- 
boes Boom, ofte Jambu Ayer genaamt. t ; 
B. Deszelfs wonderlyke en byzondere vrugt. 
AANMERKING. 
Dit is de regte Nati-[cbambu van de Hortus Malabaricus 
in bet eerfie deel Tab. 18. befchreven en verbeelt , welke de 
Malabaar{che Pruym- Boom met een navelagtige en peerforinige 
Urugt groote Famboes genaamt wert van Ray in zyn biftorie der 
Planten pag. 1478. welkers benamingen verders in de Flora Ma- 
labarica pag. 56. gevonden werden: Waar van een andere zoort 
ofte verandering is die geene, die de wilde Famboes-boom met een 
ronde vrugt in de grootte van Kar[Jen genaamt «verd van Her: 
man in zyn Mufeum Zeylan. pag. 155. die qualyk met de eerjle 
gevoegt is in myn Thefaur. Zeylan. op pag. 125. zo als ik dit 
naderband ontdekt beb uyt de aantekeningen op bet eerfte deel van 
de Hortus Malabar. pag. 30. alwaarze genaamt werd wilde 
„Famboes met vrugten in de grootte als Kar[Jen Walgambu van 
de Cingbalefen genaamt. Deze werd fwarie 
AR.BAB,-103- enami er. bejchreuen. E 
CAPUT TRIGESIEUM QUARTUM. 
I4 Fambofa aquea. Fambu Ayer. $ 
SR Ertia Jambofe fpecies parvos gerit fruêtus, que 
vulgo ob debilem faporem Jambofa aquea di- 
us : Arbor multo humilior eft duâbus prz- 
cedentibus, inftar mediocris Pruni. Folia quoque 
dimidio funt minora, ac duo femper oppofita & cru- 
ciata, ceterum ejusdem plurimum {unt forme, feu 
juxta proportionem paulo anguftiora, lete viridia; 
lores autem conftant ex multis albicantibus, con- 
jundtis ftaminibus , Guajave flores referentes: fed 
filamenta funt magis hic compacta: Fructus ex race- 
mis quatuor quinqueve fimul dependent, qui multo 
minores funt duarum precedentium ; formamque 
referunt petafi elevati, feu Perfici diadematis, ad 
petiolum nempe angufti, citoque fefe explicantes , fu- 
erius funt umbilicati, foveaque inprefli, cum medio 
Foris "filamento: Fruétus externe non eft 
rugofus , feu longitudinalibus obfitus tuberculis , co- 
loris levis ac lete rubentis inftar Ceraforum, fed 
adeo fplendet, acfi gummi effet obdu&us. Quam 
gratus autem eft color atque adfpe&us , ‘tam vilis 
eft fapor odorque , omnino nempe aquofus inftar 
Peponum, nihilominus tamen calidiffimis diebus funt 
rati aptique hi fructus ad fitim fedandam. Sique hujus 
ructus fapor effet adeo delicatus, ac ipfius color, in- 
ter optimos delicatiffimosque Indie fructus numerari 
poffet, quum jam.modo fit cibus vel obfonium 
plebis, lubenter tamen he arbores: in hortis & areis 
coluntur, quum gratifimum. WE pre- 
beant fpectaculum , elegantes hofce rubentes fru- 
ctus tanta copia inter & per lete viridia folia e lon- 
ginquo profpicere: Intus continent bigonos vel tri- 
gonos nucleos fibi invicem adcumbentes , quidam 
autem nullos, qui optimi habentur; umbilicus autem 
plerumque formicis obfidetur, quz, antequam come- 
dantur hi fru&us , expellendz fünt: Truncus non ul- 
tra crus eft craflus, plerumque incurvus > glabroque 
cinereo tectus cortice : Radices late decurrunt, fed non 
admodum profunde in terram infiguntur. 
Hujus arboris altera invenitur fpecies, cum prece- 
denti in omnibusconveniens, fed ejus fructus funt om- 
nino albi , excepto quodad petiolum & umbilicum par- 
vam gerant rubedinem , ac plerumque vocantur Fambo 
Ayer 
glaber Ted: 
` “XXXIV. HOOF DSTUK. 
DA Al ` Bier Famboes-Boom. > e 
Et derde geflagt van de amboexén ryn de kleyne, 
IT. die men in^t gemeyn, om bare laffe fmaak’, water- 
= ^h Famboefen noemt: den boom is veel- lager dan de 
twee voorgaande, te weeten als een middel-matige Pruy- 
me: Boom , de bladeren zyn ook eens zoo kleyn als de voorn. 
eerfie, fiaande mede twee en twee tegens malkander , en 
alzoo een fcbeef kruys makende, anderzints zynze meeft 
van bet zelve fatzoen, of na proportie nog wel zoo mal, 
ligt-groen van coleurs^en bet bloeyzel befaat -Wyt veele 
witte te zamen en op malkander gedrongene draatjes, bet 
Cujavas-bloeyzel wel gelykende ` maar wat digter van 
draaden ` de vrugten bangen in troffen wan’ vier en vyf 
by malkander , zynde «eel kleynder dan de twee voorgaan- 
de, en bebben de gedaanté van een boog boetje , of een 
Perfiaanfe Tulbant , te weten, by den feel [mal , en j [chie- 
Cé ‘baar uytbreydende., voor met een wyden navel ‚en 
daar onder een kuyltje „` met bet middelfte draatje van 
't bloeyzel: de vrugt van buyten is ook niet efen, maar 
wat rimpelig , of met lange pukkelen bezet „van coleur ligt- 
en levendig-root, gelyk de krieken of ker[Jen in `t Vader- 
land ,. dog zoo fterk glinfterende , als ofze met gom beftree: 
ken waren ;-en zoo aangenaam als de coleur is aant ge- 
zigt, zoo flegt is de geuraan de fmaak, te weten gants 
wateragtig , gelyk de water-Meloenen , zynde niet te min 
by beete daagen aangenaam en bequaam om den dorft te 
verflaan , en byaldien aan deze vrugt de fmaak zoo lieffelyk 
was als bet gezigtendecoleur, 20 zotideze mede wel plaats 
mogen bebben onder de befte en aangenaamfte vrugten van 
Indien, daarze nu flegts maar eén toefpys Zug voor bet ge- 
meene volk, boewel men des niet te min nog gaarne deze 
boomen in de thuynen en op de erven aanqucekt , om dat 
bet een zeer fraay en behaagelyk [pettakel of gexigt geeft; 
deze fcboone roode vrugten in zulk een meenigte , vue en 
en door de 
bebbenze twee a drieboekige korrels tegen malkander gepakt; 
dog zommige ook gene, 't welk ook wel de belle zm. en 
de navel of rooze zit gemeenelyk vol mieren, die men in 
"t eeten daar moet uytjagen; de ftam is niet boven een dye 
dik, meeft krom , bebbende een effene , ligt-graauave [chor (Je, de 
wortelen loopen wyt en zyts „maar niet zeer diep in de aarde. 
Van deze beeft men dok nog een 'tw8ede xoorte , de voor- 
gaande mede in alles gelyk dog de vrugten zyn gebeel 
wit, bebalven datze by dem Bel en navel een kleyne rop. 
digheid vertoonen , werdende doorgaans Jambo Ayer 
pui ` 
groene bladeren , aan te fcbousven,, van binnen . 
amboes van Valent. | 
* 
