128 
{ubftantia durior eft quam domeftice Jambofe, ne- 
que ita fuccofa , fapore coeterum conveniens fed 
paulo magis fatua „ parvumque relinquens amarorem, 
hincque dentes non ita corrumpit: Intus continetur 
parvus nucleus , cujus fubftantia eft inftar reliqua- 
rum Jambofarum: Florent Julio, & maturefcunt Sep- 
tembri circa finem pluviofi temporis :: Lignum eft 
fatis durum , ex fufco-nigricans , quumque adeo fit in- 
curvum , magis adhibetur ad navigiorum coftas quam 
ad edes: Aquofa amat loca, umbrofasque valles, per 
quas flumifia decurrunt. 
Nomen. Latine J'ambofa Silveftris Alba ; Malaice Fam- 
by Utan Puti; :Amboinice Aycau Laun Ela, h. e. Ay- 
cau latifolium , quum hujus arboris- truncus, uti Ay- 
cous fpecies, externe fit ruber: Macaflarice Biawas & 
à Cattammen , in Baleya Calampoack. 
Ufus. Q 
uum. hoc lignum, uti dictum fuit, admo- 
dum fit incurvum , plurimum ad navium coftas adhi- , 
betur: -Fruétus ab Amboinenfibus non vel raro co- 
meduntur, Macaffarenfes vero aliquando illos crudos 
edunt, dum ibidem fint molliores quam in Amboi- 
na, fed plebi tantum inferviunt: Alii muria iftos 
condiunt inftar Mange falite , Baleyenfes hujus arbo- 
ris corticem ac foliain aqua ebulliunt cum Condondong 
foliis, & juniore decidua nuce Calappa, hocque de- . 
purant omnes exulcerationes, prefertim pedum: Fo- 
liorum fapor ceterum nullam peculiarem habet qua- 
litatem, que primo parum acida funt, ingratam re- 
linquentes dulcedinem cum adftri&ione, in vetuftio- 
ribus autem foliis dulcedo hec magis obfervatur 
quam acor , feu potius fapor aluminofus. Sique ad- 
curaté adtendatur, difcrimen aliquod inter Macaffa- 
renfium Biswas, Amboinenfiumque Gambu Puti nota- 
bitur. Biawas quoque minora gerit folia fere inftar 
ambu Ayer, fed paulo longiora & acutiora: Fructus 
itidem eft verus rotundus, inftar Limonis-nipis , al- 
bus, fuccofus, ac gratior Amboinenfi , cum minima 
adftri€tione , aptufque eft, ut muria condiatur, hæc- 
ue arborin Maro plantatur in hortis & prope. edes. 
mboinica autem fuperius defcripta fim cre- 
fcit in vallibus prope Way-tommo, in altis itidem in- 
venitur montibus, ac in filvis , prefertim in montibus 
poft Hitoe Lamma, heque arbores funt paulo altio- 
res fed tamen incutve, ac cinereo obdu&z corti- 
ce, uti omnes Aycous. Folia quoque funt päulo mi- 
nora; fructus duriores ac magie ingrati, unde ab Am- 
boinenfibus non eduntur, k 
Tabula Trigefima Nona 
Rainum exhibet Jambofe Silveftris Albe , que Famboe oetan 
Poeti vulgo vocatü, ^^ <> < 
OBSERVA TIO. 
Hec eft Malacca Schambu H. Malab. part. 1. Tab. +17. cu- 
jus altera fpecies eft Caty-Tsjambu part. 4. Tab. 8. que flo- 
ribus inprimis diftingunutur, prioris enim funt majores & 
‚ftaminofi , pofterioris funt parvi ac meris tantum petalis 
fine ftaminibus conítantes, unde prima fpecies mas, altera 
forte femina habenda eft: Vocaturque Jambos Silveftris & 
montana fruétu Cerafi magnitudine in Burm. Thef. Zeyl. pag. 
125. eftque Jambos Silveftris, montana , Ray Hift. pl. pag. 
1480. & Jambu Silveftris fru&u Cerafi magnitudine Herm. 
Muf. Zeyl. pag. 68. 
Hujus altera varietas (eu miner fpecies habenda eft Jam- 
bofa Silveftris parvifolia, feu Caju Mera, quam ex Rumpbii 
Außuario, quum huc pertineat, fubjungimus, 
“Jambofe autem fpecies a Valent. in Hiftor. Amboine a pag. 
162 ad 165. defcribüntur, & juxta Rumpbium desa 
4 4. 
Fambofe 
‘HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Caput XXXV 
buiten bleek-wit : de fubftantie van bun vlees is barder dan 
dat der regte Famboezen , en gok zo vogtig niet, van Jmaak 
de Famboezen zeer gelyk , dog wat laffer , em een kleine bit- 
terbeit nalatende, en daarom de tanden niet zo zeer beder. 
vende: van binnen vint men een kleine korrel, welkers Jub- 
ftantie is als die van andere Famboezen: zy bloeyen in Fu- 
lie, en rypen in September omtrent bet uitgaan van de ree- 
gen-mou[Jon; bet bout is redelyk bart , wit den donkeren- 
bruin , maar befterft leelyk graauw , en is tot den huis-bourw 
niet zeer bequaam , om dat bet zo krom is, werdende dier- 
balven meeft tot inbouten van vaartuigen gebruikt; by waft 
gaarne aan de waterkanten , en in donkere valeyen, daar 
rivieren doorloopen. 
Naam. In 't Latyn. Jambofa Silveftris Alba: in’t Ma: 
leyts Jambu Utan Puti: op Amboins, Aycau Laun Ela, 
dat is breet-bladige Aycou , om dat de flam dezes booms , 
gelyk ook alle'Aycous, van buiten een roode koleur ver-. 
toont: op Macaffers Biawas, en Cattammon: enint Ba- 
leys Calampoack. b louis 25 BM 
Gebruik. Om dat dit bout „als gezegt , zeer krom it, za 
gebruikt men bet doorgaans maar tot inbouten van vaartui- 
gen: de vrugten werden ook by de Amboineezen niet of zeer 
weinig gegeeten , dog de MacafJaren eeten dezelve ook nog 
welraauw, dewylze aldaar wat malfer zyn als in Amboina, 
zynde egter maar koft voor gemeene luiden ; andere leggen: 
ze in ’t zout , als gepekelde Mangan de Baleyers memen de 
bladeren of rési des booms, en kooken die 1n avater, met 
de bladeren van Condondong „en een jonge afgevallene 
Calappus-noot , en waffen daar. mede, als met een lavement, ` 
alle ulceratien en quade beenen , om dexelve te zuiveren; de 
Jmaak wan deze bladeren heeft anders geen byzondere.eygen 
Jebap , zynde in 't eerfte wat zuur, dog laat een onaange- 
name zoetigbeit na „met adftriätie , en aan de oude bladeren 
Proeft men ‚die zoetigheit nog meer dan-de-zuarte , of liever 
aluinagtige [maak : en: als men er naauw op let , zozal men 
nog eenig onderfcheit bevinden y tuffchen de MaccafJaarfche 
Biawas, en de Amboinfebe Gambu Puti: want de Biawas 
beeft kleinder bladeren ,bykans als de Jambu ayer , dog wat 
langer em fpitzer ; de vrugt is ook regt Am » gelyk als een 
Lemoen-nipis , wit, zappiger , en fmakelyker-dan- de Am- 
boin/che , met een kleine adftrittie , en bequaam om in te 
peekelen , en dezen boom wert-aldaar op Marus-in bun beo- 
ven en by de buizen geplant : en de Amboinfebes bier: boven 
befcbreven , waft veel in de valeye van de Way-tommo , en 
men vintze ook wel op 't booge gebergte , en in de wilde 
bofJcben , inzonderbeit op "t gebergte agter Hitoe Lamnia, - 
zynde die. boomen wat booger , dog niet te min krom , en ook 
met een roffe fcbor[fe bedekt , gelyk alle de Aycous; de bla- 
deren zyn ook wat kleinder > de vrugten harder , ook onfma- 
kelyker , en werden dien volgende van de Amboineezen niet 
gegeeten, E 
- 
De Negen en Dertig fle Plaat WA 
Vertoont een Tuk van de Wilde witte Jamboes-Boom;-Jamboe 
oetan Poeti genaamt, ioe pate ER, 
AANMERKING, 
\ = 
.. Dit is de Malacca Schambu van de Hortus Malabaricus , én 
bet eerfte deel befchreven en Tab. 17. verbeelt, waar van een ani- 
‘dere zoort voortkomt in bet vierde deel Tab. 8. onder de naam van 
Catu-Tsjambu , welke doar bun bloemen voornamentlyk onderfchei- 
den werden, want van de eerfle zynze grooter en vol veezels , van 
de tweede kleinder en alleen uit bladen zonder vezels beflaande , 
waarom de eerfte zoorte mogelyk bet mannetje, bet andere bet wyfje 
zyn zal, en deeze wert genaamt Wilde en Berg Famboes-boom met 
een vrugt in de grootte van een kers, in de Thef. Zeyl. van Bur- 
man. pag. 125. en is de Wilde berg Famboes - Boom van Ray in 
‚zyn Hiftorie der Planten. pag. 1480. en wilde Jambu met de 
dE de grootte van éen kers van Herman in zyn Muf. Zeyl. 
pag. 68. Ee ei 
Van deze is voor een andere of mede zoort te bouden , de wilde 
klein-bladige Famboes ofte de Caju Mera, welke Rumphius in 
zyn auctuarium befchryft, welke om dat die bier toe beboort , Wy” 
bem bier ook zullen byvoegen. 
De zoorten verders van de Jamboes-Boomen werden van Va- 
lentyn in de befcbryving van Amboin van pag. 162 tot 165. be- 
Jebreven , en volgens onze Rumphius ook bun naam gegeven. — 
