I. Boek. XXXVII. Hofi. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. nı 
CAPUT TRIGESIMUM SEPTIMUM 
Jambolana. d’Fuet. 
ad nos in Amboinam fuerit tranflata, illam ta- 
` men in Herbario Amboinico locare volui, eo- 
que magis quum in vicina Celebe quoque fit nota, 
ac in Amboina jam propagatur: Crefcit tam alte ac 
domeftica Jambofa , geritque qualem ac craflum 
corticem , in vetuftioribus vero arboribus eft rugo- 
fus & quafi fiffus. Minores rami cruciatim opponun- 
tur majoribus in ramis , eodemque modo illis folia 
infident , atque ubi furculi non progerminant, ibi 
ingens propullulat folium: Folia funt pauca, nec ul- 
tra duo triave paria uno ex.ramo , fimillima foliis 
Caju Maria, fed paulo minora magisque rotunda, 
quinque fexve pollices longa, manum lata, rotunde 
terminantia , cum brevi apice, qui deorfum infle&itur: 
Sunt hzc folia glaberrima & firma , plurimis tenuibus & 
arte junctis transverfalibus venulis parallelis, atque 
ad oras in arcus definentibus pêrtexta , uti folia Cajoe 
Maria, fed non ita ar&e jun&is. Flores racemofi ex fo- 
liorum alis proveniunt, hique formantur ex parvis vi- 
ridibus capitulis, quz, fi aperiantur, pufillos exhibent 
flores, qui parvis componuntur ex {taminibus inftar 
forum Caryophyllorum: Fructus fere funt magnitu- 
dinis Olivarum, fed femper parum incurvi, optime- 
que formam referunt Caryophyllorum feminarum, 
pollicis articulum longi, ab utraque parte obtufi, fu- 
erius coronati feu umbilicati, inftar Jambofarum ; & 
fovea inprefli: Coloris funt primo viridis , dein pur- 
pureo-rubentis, ultimo nigri , inftar Caryophyllo- 
rum feminarum, figue maturi funt, molles tactui ap- 
parent: Sapor, fi rubent , eft acidiffimus, & adftrin- 
gens, in maturis vero dulcior, fed quadam mixtus a- 
. cerbitate, inftar maturorum Prunorum filveftrium , pe- 
nitus maturi vero funt tam dulces ac uve, quz fere 
maturefcunt: Caro interior albicat, füccofa eft, & of- 
ficulo proxima , purpureo-rubens: hujüsque nucleus 
eft fere inftar Olivz officuli, fed ad extremitates ro- 
tundior eft, ac tenui tectus putamine, in quo ficcus 
continetur nucleus coloris ex flavo-virentis, aufterus 
admodum, & amari faporis: In racemis non plures tri- 
bus quatuorve funt bacce, que maturefcunt, plurima 
enim pars decidit: Anni tempus, quo maturefcunt , eft 
ab Augufto usque ad Decembrem. Vetuftaque folia fla- 
vefcunt, & breviante flores decidunt, fed non cuncta 
uti Jambofarum : Trunci cortex eftficcus, ac fine ullo 
notabili fucco, uti quoque confracta folia... — 
— Nomen. Latine Fambolana, juxta Portugallicum Fam- 
bolaan , Garzias vero aliique Lufitanici fcriptores vo- 
cant Fambolones & Jambolyns , in Malaca, Java, & 
Baleya dicuntur d'Juat & d Fuel, in Macaffara Roppa 
Rappo Fava, h. e. fructus Javanicus, quum ex Java ac- 
ceperint, in Bima vero Duae dicuntur. 
Locus. In Orientalibus Indie partibus hi fru&us ma- 
gis funt noti „ quam in Occidentalibus , occurrunt 
enim in Java, Baleya, Bima, uti & in Macaflara, fed 
raro. Meo jam tempore in Amboinam tranflati funt, 
fed hic non lete vegetant, quum vermes ,. aliaque 
infecta arboris folia depafcant , quod incommodum 
hzc arbor prz aliis in pluribus patitur locis. 
(Q 24 no: hæc arbor ante aliquot tantum annos 
Ufus. Hic fru&us eft nature humide , frigide, 
éz adftringentis , unde raro prefertimque ob ma- 
gnam ejus acerbitatem crudus comeditur, nifi peni- 
tus fit maturus, tumque fitim fedat, fed tantum in- 
fervit ufui plebis, iisque in locis, in quibus frequen- 
tes funt ,- muria condiunt, vél crudos cum fale ac pi- 
fcibus edunt: Atque hunc in finem ad Bocaffan quo- 
que adhibentur juniora folia, quamvis paululum funt 
ficca & adftringentia, fed fuccus feu muria dictorum 
Bocaflan gratos illos reddit, atque heee juniorum folio- 
rum genera ita crude comefta vulgo vacantur Oe- 
lang [wmm In Baleya lignum. veruflorum trunco- 
Tum ad edificia adhibent, fed non eít elegans: Arbor 
hec sque officulis fuis ac ramis depaCtis propagatur: 
Matuti feu nigri fructus melius fapiuat, fi aliquot per 
horas in edibus deponantur, qui calidis in morbis 
optime refocillant os, fed non nimis multi iss 
, unt 
XXXVII. HOOFDSTUK. 
De "Jambolans- Boom. 
Oewel dezen boom eerft woor eenige jaaren tot ons in 
Amboina overgebragt is, zo beb ik bem egter mede 
in't Amboinfche Herbarium willen plaats geven, en 
te meerder om dat by op't nabuurige Celebes ook bekent is : en 
nu in Amboina begint voort geteelt te werden: by groeit wel 
zo boog als een gemeene Famboes-boom, bebbende een effene 
en dikke [cborffe, dog aan de oude boomen wortze avat ruig 
en als geborften : de ryskens ftaan int kruis aan de takken 
als mede op gelyke maniere aan dezelwe de bladeren + en waar 
geen rysken is, daar tegenover [taat een groot blat ; de bla- 
deren zyn weinig, en niet boven twee a drie paar aan yder 
tak, zeer gel;k zynde de bladeren van Caju Maria, dog 
„een weinig kleinder en wat ronder , vyf en zes duimen lank, 
een bant breet, en voor ront toeloopende , met een korte Jpits, 
die nederwaarts geboogen is: zy zyn zeer glat en Styf , met 
veele fyne en digte dwers-adertjes „lopende meeft alle even- 
wydig, em ben digt tegens de-kanten met boogjes fluitende, 
gelyk de bladeren van Cajoe Maria, dog niet zo digt aan 
matkander. Het bloeyzel komt met trosjes uit den feboot der 
bladeren voort „en daar aan flaan Aline groene knopjes, 
dewelke bun openende , kleine bloempjes vertoonen , en daar 
in vint men kleine draatjes , gelyk in bet bloeyzel van Ga- 
rioffel-nagelen. De vrugten zyn omtrent zo groot als de O- 
lyven, dog altyt een weinig krom, en zeer na by de gedaan- 
te bebbende van de Moer-nagelen , dat is een lidt van een 
duim lank „agter en vooren dw. boven op met een kroon- 
tje of naveltje , gelyk de Famboezen , en daar onder een kuil- 
tje; van coleur eerfi ligt-groen s. daar na purper-root , ten 
laaften zwart , gelyk de Moer-nagels , en alfe ryp ZN» 
wat week in ’t aantaften : de fmaak is in de roode zeer zuur 
en t'zamen trekkende , maar in de rype wat zoeter , dog nog 
al met eenige «vrangig beit gemengt, gelyk de rype fleen; dan 
de gebeel-rype zyn omtrent zo zoet als druiven , die ten na- 
Sten by ryp am: bet: vlees van binnen is wit, zappig , en 
naaft aan de korrel purpersroot ; bebbende van binnen een 
korrel als een. Olyven-fteen , dog aan de einden wat ronder, 
en bekleej met een dunne fchaal, waar binnen in leyt een 
drooge beeft, van coleur geel-groen, zeer wrang, en wat 
bitter van fmaak: aan de trafen zyn niet meer dan drie a 
vier bezien by malkander, die ryp werden; want bet meefte 
deel valt af: baar zaizoen is van Auguftus tot December ; 
en de oude bladeren worden geel , en vallen kort voor de 
bloeytyt af, dog niet alle, gelykdie van de Famboezen: de 
Jcbor[Je van de ftam is droog en zonder merkelyk zap, gelyk 
mede de afgebrokene bladeren, ` 
Naam. Jn % Latyn Jambolana , na ’t Portugees Jam- 
bolaan , dog Garzias en andere Portugeeze fchryvers noe- 
menze Jambolones en Jambolyns, op Maleits , Javaans, 
en Balen d’Juat en d fuel, op Macaffers Roppa Rappo 
Java , dat is Favaan/che vrugt, om dat zyze van Fava 
ontfangen bebben , en op Bima Duwe. 
Plaats. In de wefterfche delen van Indien zyn deze vrug- 
ten meer bekent dan in de oofterfche quartieren, men vint- 
ze op Java, Baley , en Bima, en ook op Macaffer , maar 
weinig ` in myn tyt zynze mede tot in Amboina overge- 
bragt , dog willen daar qualyk aarden, om dat de wormen 
en ander ongedierte bun de bladeren geduurig op-eeten , en 
welke plaage dezen boom boven andere ook op meer andere 
plaatzen onderworpen is. 
Gebruik. Deze vrugt is vogtig, kout , en t'zamen trek- 
kende van natuur, en wort dierbalven , en ook om baare 
groote wrangigbeit , weinig raauw gegeeten , of zy moet 
geheel Typ zyn , en als dan verflaatze nog den dorft , dog 
blyft evenwel alleen maar ten gebruik oan flegte luiden , en 
ter plaatzen, daarze veel vallen, wetenze diein te peekelen , 
of ook raauw met zout en vi[Jcben te eeten ; en daar toe wer- 
den onder de BocafJan mede wel genomen de jonge bladeren, 
boe«velze wat droog en t'zamentrekkende zyn , dan het zap of 
de pekel van de gem. Bocaffan maaktze aangenaam ‚en wel- 
ke zoorte van jonge bladeren „dusdanig raauw gegeten wor- 
dende , men in ’t:gemeen noemt Oelang Oelang: op Baley 
quetenze bet bout van de oude flammen mede tot bun Lais- 
bouw te gebruiken, maar daar is gants geen fraayigheit 
aan: zy werden voortgeplant , zo wel door de korrels, als 
de afgefnedene takken: de rype of zwarte vrugten fmaaken 
ook beter , als menze een etmaal of wel langer in buis laat 
2 Ran, 
