132 HERBARIIAMBOI 
funt fumendi, quum ventrem valde conftipent : Si 
bene maturi fint, etiam in obfoniis cum aliis fercu- 
" lis menfis inponuntur. 
Tabula Quadragefima Secunda 
Ramum exhibet Fambolane , que d fuet incolis dicitur. 
A. Fru&um denotat majori forma expreffum. 
OBSER HK A d" CR 
Vocatur hec arbor Prunus Indica , fru&u nigro , Olive 
magnitudine , Jambolons coffe , Madan Zeylonenfibus ab 
Herm, in Muf. Zeyl, pag. 8. & Burm. Thef. Zeyl. pag. 197. 
Jambolons arbor ab Acoffa defcribitur libr. Arom. pag. 299. 
in oitavo. videturque hzc arbor ad Fambofe (eu Eugenie quo- 
que pertinere genus, 
N 
NENSIS Liber I. Caput XXXVIII. 
Jtaan, gevende als dan, in beete ziektens , een aangename 
ververzing voor de mont , dog men moet "er niet te veel tef- 
fens eeten , om datze merkelyk den buik t’zamen trekken : zy 
werden ook wel onder bet banket, of als een nageregt ter 
taaffel opgedift „ wel te verftaan aile volkomen ryp zyn. 
De Twee- en Veertigfte Plaat 
Vertoont een Tak van de Jambolans, d’Juet van de inlanders ge 
naamt. 
A. Wyft aan een vrugt in grooter formaat. 
AANMERKING. 
Deze Boom wert de Indifche Pruime-Boom met een [warte vrugt 
in de grootte van een Olyf genaamt, ofte de Fambolons van À- 
cofta, en de Madan van de Ceylonenfers van Herman in zyn Mu- 
feum Zeylan. pag. 8. en van Burman. in de Thef. Zeylan. pag. 
197. de Fambolans-Boom wert by Acofta in zyn boek over de Spe- 
cerye in octavo pag. 299. befcbreven, en deze boom fchynt-medè 
te bebooren tot bet geflagt van de Jamboefen ofte de Kugenia. 
CAPUT TRIGESIMUM OCTAVUM. 
 AMaugoflaua: Mangoftan. 
Aec arbor in Amboina eft exotica, fed quum in 
H vicinis infulis Moluccis & quoque in Banda oc: 
currat, hicetiam locumobtinet. Ejus fructus ex 
teftimoniisgomnium Indorum, apud quos reperitur, 
optimus aCfaluberrimus habetur omnium reliquorum 
fructuum: Arbor hzc plerumque tante eft magnitudi- 
nis ac maxima Jambofa arbor , ejus folium eft: inftar 
Caju Maria , fed paulo majus, ac firmius, manum nem- 
pe longum, quatuor latum digitos, atque abutraque 
parte in rotundum definens ` cofte transverfales non 
ia funt tenues & remotius fite , intermedio fpatio 
tenuiffimis venulis contexto : Flos eft acfi Brappat 
flos, (fpecies Mangi Mangi) à quatuor ad quinque aper. 
tis conftans apicibus, infkar ftelle expanfis & magnitu- 
dinis. denarii, qui intus. ftamina quedam gerit: flava, 
atque in centro piftillum - ex quo fructus progermi- 
nat , qui maturus magnitudinem habet Amboinenfis 
parvi dulcis pomi , coloris obfcüre füfei, quique e 
omstan iors et, prope petiolum pedem feu 
calicem. gerit. cruciatum ex quatuor craflis & femi- 
concavis, feu Cochleariformibus foliolis conftantem, 
qu£ hinc non arcte fructui accumbunt , fuperius pla- 
nam quoque gerit ftellulam ; que ex quinque fexve 
fubrotundis componitur radiis coloris fufci: Quot 
vero radii hac in ftellula obfervantur , tot fegmenta 
interior gerit caro, fique hi radii fint ampli, feg- 
men quoque funt ampla, fi vero tenues vel gra- 
€iles, contrarium denotant; ita uc memorata interna 
' ejus caro in pU fexve fegmenta peculiaribus cel- 
lulis & pelliculis: fiediftindta , tali fere modo ac in dul- 
cibus obtinet EN feu Lanfiis , ejusdem uoque 
eft coloris ac fubftantie ac Lanfii caro ; alb@®nem- 
pe, fuccofa , ac femi-pellucida, hecque feparata feg- 
menta feu partes funt; uti fuperius dictum fuit V 
de inequales; plerumque enim invenitur una valde 
ampla, quz planum albumque gerit nucleum , qui 
reconditur cellula, cui caro eft nexa, aliz vero par- 
tes feu fegmenta funt minora, ac fepe fine nucleis. 
Immo plurimis in fructibus fepe nullus invenitur 
nucleus propagationi aptus: Interiori vero pellicule 
fuperficiei accumbunt quinque fexve cellulz , in qui- 
bus delicate he reconduntur particule : Quarum fa- 
or in iis, qui femi-maturi funt, fru&tibus eft acidu- 
an: fed maturi-funt adeo delicati & grate dulces ac 
optima Lanfia. vel uve mature excogitari poflunt. 
Simulque adeo fuceofi, ut multi vix fatiari hifce fru- 
Gibus poffint, ob excellentem odorem ratamque 
dulcedinem , putaturque, quum ægrotus nullum alium 
amplius appetat, vel edere poflit cibum » hoc de- 
leétari adhuc fructu, fi vero hunc non defiderat , de 
ejus. falute defperandum effe, atque hunc in. omni- 
bus fere licet edere morbis. Trunci cortex eft inftar 
Jambofarum „mollis, facilisque decorticatu: Lignum 
exterius albefcit, interius füfeum ac firmum eft, lon- 
gitudinalibus ftriatum fibris; fique- vetuftiorum fit ar- 
e 1 borum, 
% 
XXXVIII HOOFDSTUK. >` 
Mangoftan- Boom. : i 
Eze boom is inf Amboina- uitlants „maar dewyl men 
D bem. mede vint in de nabuurige Moluxe Eylanden ; 
als mede in Banda , zo moet by ook albier wat plaats 
bebben: xyne vrugten werden na de getuigeni{fe van alle 
de Indianen, daar by waft, voor de befte en gezontfle van 
alle boom-vrugten geagt ;en de boom wert ordinaris SES 
als de grootfte Famboes-boom, zyn blat is als dat van ju 
Maria, dog wat grooter. en flyver , teweten een bant. 
vier vingers breet , van agter enwoor&h ront:toelopende ` oo, 
zyn-de dwers-ribben zo fyn nietsen zy Baan mede wat ver- 
der van malkanderen , zynde de tuffcben-plaatzen: met fyne 
adertjes doorweeven pde bloeme is als die van de-Brappat ` 
(een zoorte van Mangi Mangi) van vier a vyf geopende 
JPitzen , als een flerretje, en omtrent zo groot als een fcbel- 
ling , hebbende van binnen eenige gele draatjes „en in de 
midden een heuveltje , daar de vrugt uit voortkomt: en de- 
welke, ryp tynde, ongeveer zo groot is als een kleine Am: 
boinze zoete appel, van koleur hoog of donker-bruin ,^t welk 
men van verre wel voor zwart zoude aanzien; by de fteel 
bebbenze een voet , in^t kruis , gemaakt van’ vier dikke en 
half bolle „of lepel-vormige blaatjens., dewelke dien volgen- 
de niet digt tegen de vrugt aanleggen; van boven’, of van 
vooren , bebbenze.ook een plat flerretje , "t welk van vyf a 
zes rondagtige firaalen gemaakt , midsgaders ligt-bruin 
van coleur is: em zo veel ftraalen als men aan:deze fier: 
re ziet, zo veel deelen beeft bet binnenfte. vleefcb , be- 
duidende de groote füllen en: e deelen, en de dunnere 
of magere bet tegendeei pa dat bet voorn. binnen-vlees 
in of a are martin welletjes is afge/cheiden; 
even zodanig en gelyk-als men dat ziet in de zoete appelen 
of Lanzen , ookis het mede van de zelve coleur en Jubftantie 
als bet Lanze-vlees , te weten wit, zappig , en balf-door- 
Jebynende ; en deze onderfcbeiden ftukjens of -deeltjens 298, 
als boven gezegt, vry wat ongelyk; want doorgaans vint 
men er een geheel groote, bebbende een platte witte korrel, 
dewelke omvangen is met een zakjen , daar bet vlees. vaft 
aanhangt , de andere ftukjens dan zyn kleinder, ook zom- 
tyts zonder korrels. 1 3417 e 
Ja in veele vrugten vint men wel niet eenen korrel, die 
bequaam is om voort te planten, aan de binnen[le vlakte 
van de fchel ziet men vyf a zes vakjens , celletjes of ka- 
mertjes , daar deze lekkere vlezige deeltjens in leggen of 
ruften: en welkers /maak yin de gene die maar balf ryp zyn, 
wat ryns is, maar de rype xyn zo aangenaam zoet als de 
befte lanzen of rype druiven konnen wezen; en daar by 
zeer zappig s zulks veele nauwelyks baar bekomft-aan deze 
vrugten konnen eeten „wegens bare uitnemende geur en aan- 
gename zoetigbeit, en men meent, dat wanneer een zie- 
ke geen andere koft meer kan of wil eeten , by nog fimaak 
in deze vrugt zoude vinden , dog , zo by die ook niet en kan 
nuttigen , dat men dan aan zyn beboudenis wel mogte 
twyffelen; dezelve mogen in meeft alle ziektens wel gege- 
ten en gebruikt worden: de fchorffe des ftams is even als 
die van de Jamboezen , wat week, en laat zig ook ligt af- 
Schillen: zynde bet bout van buiten wit , van binnen bruin- 
í S agtig > 
