134 
pi ERATO 
Hec eft Garcinia Hort. Cliffort. pag. 183. cujus notas 
dedit Linneus in Char. plant. gen. no. 861. que eft Man- 
goftana Garcin, aff. pag. 431. Tab. 1. & Garzie apud Clus. 
in exot. pag. 233. &c. Laurifolia Javanenfis a Baub. in 
Pin. p. 461. & Ray. Hifl. pag. 1662. Figura hujus apud 
Valent. in tab. no. 3 Occurrit, vocaturque pag. 157. Man- 
goftan-boom. Huc pertinet Panitfyka Maram H. Malab. 
tom. 3. Tab. 41. que hujus fpecies feu varietas habenda 
eft, eademque eft cum fubfequenti, quam ex Rumpbii au- 
uario Cap. 1. quum hic pertineat , interponimus. 
Celebica. feu Kiras Rumphii 
Auttuar, Cap. I. 
IE Herbarii noftri Lib, 1. Cap. 38. diximus Kiras 
Mangoftana 
fpeciem effe Mangoftane , imo Macaflarenfem ` 
vel Celebicam efle; ibi autem ejus defcriptionem 
addere non potuimus, quam hic jam fubjungimus. 
Non alta eft arbor, fed ejus coma eft elegans & 
extenfa, in qua rami ac furculi, uti & folia binafemper 
in ordine funt oppofita, non autem per ordines, fed 
arcuatim locantur, brevibus ac firmis petiolis infi- 
dentia, quinque fexve in una rachide paria: Folia Man- 
goftane fimilia funt, fed in eo differunt , quod an- 
guítiora & acutiora fint, feptem otove pollices lon- 
, ultra tres lata digitos, ab utraque parte acute de- 
finentia, crafla ac firma fed rariora quam Mangoftanz , 
tenuiflimis parallelis coftis transverfalibus pertexta, 
que non protuberant, ac vix dignofci poflunt: Juniore 
in arbore funt novem cum dimidio pollices longa, tres 
cum dimidio vel quatuor ampla pollices, ab utraque 
parte acuminata , ac tam g abra, ut fere nulla ap- 
pareant cofte, que in Mangoftane foliis magis pro- 
tuberant. Abrupta folia diu viriditatem fervant, 
rachidesque ad extremum funt angulofe , ac per 
longitudinem ftriate : Ex foliorum alis alii bre- 
viores progerminant ramuli, unum duove fuftinen- 
tes foliorum paria, & inter hzc tria femper locantur 
capitula albicantibus petiolis juncta: Flos orbiculam 
tt, Bintanjor flori fimilis , fed minor, magni- 
tudine Hollandici biobuli, conftans ex octo fqualli- 
de albentibus-ac concavis petalis, quorum quatuor 
media ac maxima quatuor aliis minoribus adcum- 
bunt, jucundi odoris , fed ingrati faporis. In hujus 
centro planum locatur capitulum , ad latera circumda- 
tum quatuor aliis fefe ipfo majoribus capitulis, quorum 
uodvis parvis ambitur granulis inftar arenule, quz 
Lan unt, ejusdem coloris, glutinofaque, quale 
ett capitulum floris mali Pompelmoes dicti, quod in 
fru&tum excrefcit : 
Fructus eft inftar globi rotundus feu fphzricus,& fimil- 
limus Mangoftanz , quidam autem hifce majores excre- 
fcunt, qui maturi ex rubro lutei feu crocei funt inftar 
Pomi granati, infidentes pericarpio quadripartito, feu 
quatuor ex petalis conftante, inftar Mangoftanz, a 
autem hzc funt minora : Superius non coronatur ftellula 
uti Mangoftana, fed coronula, quz fuperius excavata & 
latior SE quam ad ortum , interius*eodem divifa modo, 
eadem conftans carne, eodemque gaudens fapore ac 
Mangoftana ‚finempe perfecte maturus fit hic fructus, 
diu enim acidus eft. Si arbor leedatur , album ac 
lutinofum effundit lac: floretque , fi brachium modo 
it crafla; Primi autem flores hic inutiliter decidunt, 
& in Amboina vix fructus gerit, hique plurimum funt 
acidi: In Macaffara hujus arboris rami transplantari 
offunt, qui in terram fefe figunt ac progerminant. 
Mentiorum truncorum lignum in formam tenuium 
cotum confciflum, ac,fub terra conditum in lapidem 
mutatur, feu petrzefit; quod fequenti fit modo. Vete- 
rum truncorum lignum paludofo fepelitur loco, in 
ere deglumatz Oryzz magna copia projicitur, uti 
it in magnis Oryzz arvis, ad Marum circa Macaffar& 
borealem Hagen fitis, que fenfim tota in colluviem 
mutatur. Lignum hoc tres per annos fub hac fepul- 
tum, in memoratum mutatur lapidem, qui venas ft 
ftriasque ligni aliquatenus retinet. In tali autem Ki- 
ras lapide, ex Macaffara ad me delato, nulla apparebant 
vene, excepta flava arcuata linea, quz transverfalis 
| erat. 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Caput XXXV, 
AANMERKIN GE. 
Dit is de Garcinia van de Hortus Cliffort, pag. 183. 
waar van Linneus in zyn Char. plant. no. 861. de kentekens 
opgeeft, als mede Garcin in de act. Paris. pag 431. Tab. 1. 
zo als mede by Garzias en Clufius in zyn exotic. pag. 233. 
befchreven werd , en genaamt Laurifolia van Cafp. Bauh. in 
zyn Pinax p. 461. en by Ray in zyn Hiftor. der plant. pag. 
1692. des zelfs Figuur komt mede by Valent. voor onder no. 3. 
en werd op pag. 157. Mangoftan-boom genaamt. Hier toe beboort 
mede de Panitfyka Maram van de Hortus Malab. derde deel 
Tab. 41. die een-mede zoort bier van is, en voor dezelfdete bouden 
met de volgende, welke, wyl die bier toe gebragt moet werden. ' 
wy uyt bei autuarium van Rumphius bier overnemen, Jal 
Kiras-Boom of Celebifche Mangoftan van 
Rumphius #2 zyn AuCtuarium Cap. 1. 
maant, dat Kiras een zoort zy van Mangoftan, ja 
voor een Macaffaarfe of Celebife te bouden &ys dog wy 
bebben bem aldaar zyne be/chryving niet konnen geven, die 
wy dierbalven nu bier fiellen. 
Het werd geen hoogen Boom, maar zet een cierlyken en 
breeden kruyn, daar aan men de takken enryskens ordent- 
lyk tegens malkander ziet fiaan, als mede de bladeren twee 
en twee tegens malkander, dog niet in ryen, maar een 
weynig gedraayd , op korte dikke voetjens met vyf en zes 
paaren aan een rysken. De bladeren gelyken «vel na Man- 
goftaan, maar verfchillen. bier in, datze fmalder en fpitfer 
zyn, te weeten zeven en acht duymen lank, ruym drie 
vingers breed „agter en voren fpits toelopende “voorts mede 
dik ende [Lyf , dog minder dan de Mangoftan „ met fyne 
evenwydige ribbetjes, die niet uyt{teken,en men pas bekennen 
kan, Aan ven jonge Boom zynze negen en een balve duym lank, 
drie en een halve en vier dito breed , agter en voren toege- 
Jbitft , zoo glad , dat men fchier geen ribben bekennen kan, 
dewelke aan de Mangoftan meer uytbuylen. De afge- 
broke bladeren bebouden baar groente lang, en de ryskens 
zyn aan de eynden boekig , en in de lengte geftreept. Ce 
den Jchoot der bladeren komen andere korte fcheutkens met 
een a twee paar bladeren , en daar tuffcben ftaan altyt drie 
knopjes by malkander op witte Deelen. De bloem gelykt 
een fchoteltje, die van Bintanjor gelyk, dog kleender , in 
IK ons Kruyd-boek Lib. 1. Cap. 38. bebben wy vers 
` de yes van een bollands dubbeltje, gemaakt van acht 
vuy 
-witte en bolle blaadjes , waar van-de vier binnenfte 
en groot/te op wier kleine ru{ten, zoet van reuk, dog on- 
aangenaam van fmaak. In de midden Daat een platagtige 
knop , aan de zyden bezet met vier andere knopen, grooter ` 
dan by zelfs, en yder wederom bebangen met kleine kor- 
rels als zand-korrels, van de zelve coleur , kleverig , ge- 
Lyk bet knopje in "t bloeyzel van de Pompelmoefen , waar 
uyt de vrugt werd. 
De vrugt is kogelrond en even als de Mangoftan, 
dog zommige werden nog grooter y in de rypbeid rood- 
verwig-geel als een rype granaat „ agter mede op een 
vierbladig voetje ftaande gelyk Mangoftan , dog des- 
zelfs blaadjes zyn kleinder. Boven of voor op beeftze geen 
Jee gelyk de Mangoftan maar een Kroontje , "t welk 
boven wat bol is en breeder dan by zynen oorjpronk, van 
binnen op dezelfde manier verdeelt; van ’t zelfde vleefch 
en /maak als de Mangoftan, te weten in baar volle ryp- 
beid , want ze blyven lang zuur. Den Boom gequetft 
zynde geeft een witte en kleverige melk , en by bloeyt als by 
maar een arri dik is, dog bet eerfte bloeyzel valt bier ver- 
geefs af, en in Amboina wil by qualyk vrugten dragen, 
en die blyven meeft zuur. Op Macaffar kan men de tak- 
ken van dezen Boom verplanten, dewelke beklyven en voort- 
komen. Het bout van de oude flammen in de form van ` 
dunne flypfteenen gekapt of gezaagt, en onder de-aarde ge- ` 
legt, verandert tot fieen, "t welk aldus toegaat: Het bout 
van de oude Dommen vergraaft men in een moerafige 
plaats, daar men "t kaf van gepelde of geftampte ryft met 
groote bopen been ftort, gelyk men doet in de groote ryft- 
welden van Marus, benoorden Macaffar gelegen , welk kaf” 
metter tyd ten eenemaal in flyk verandert, Het bout om- 
trent drie jaaren daar onder begraven, verandert in de 
voornoemde fleen, beboudende nog eenigzints de aderen ên 
reepen van "t bout. Dog in een Kiras-fteen, my van 
Macaffar toegebragt , dewelke zeer fyn en glad was, en 
waren geene aderen te zien, bebalven een geele bogtige 
linie ‚die dwers daar door liep, weshalvenikgifte, dat bet 
een 
