338 
tundus & glaber inftar Limonis nipis, externe Ignel 
rubentis coloris, interne flavi feu lutei , quatuor 
quinqueve tenuibus ac planis gaudens officulis,quz Pu 
magnitudinis circiter feminum Melopeponum > ed 
lignei coloris, ac parum rugofa: Fructus hos Sinen- 
fes norunt planos comprimere , inftar Ficuum His- 
panicorum , unde a noftratibus Ficus Sinenfes dicun- 
tur, videnturque quafi faccharo confperfi , qui- 
que inde multum in alias transferuntur regiones, 
atque tragematibus inferviunt. Quadam etiam ha- 
rum arborum in Batavia funt culte, fed ibi non kete 
germinant , vel fruétus videntur producture: Guil. 
Pifo Lib. 4. Cap. 17. Hifl. Brafil, aliique Indie Oc- 
cidentalis fcriptores fructum hunc vocant Araticu, 
cum noftra Manoa plurimum convenientem , excep- 
to quod flores plurima gerant petala , fructusque 
carnem gerat internam luteam, 
- 
In Rumpbii appendice hzc adduntur. 
In Hort. Malab. part. 3. Fig. 29, 30, 31. Binz 
Anone defcribuntur fpecies eodem fere nomine, 
queque ibidem funt exotice pene nempe noftra 
vulgaris Anona Fig. 30 & 31. fub equens autem crifpa 
Fig. 29. nomine Atamaram. 
EXP LECAAL 0 
Tabule Quadragefime Quinta. | 
Qua exhibet Ramum Anong anguftifolie fra” cancellato 
maximo. GE 
A. Fruétum cancellatum jufta denotat magnitudine, 
B. Offctla ejus feminalia. 
OBSERVATIO. 
Bine in H. Malab. Anone fpecies elegantiflime delineate 
funt, que tamen a Rumphianis figuris quodammodo diver- 
fe funt, & Anona hujus Cap. 39. eft -Anona Maram Hort. 
Malab: Anona tuberofa: fubfequentis Cap. eft Atamaram, 
uti ex Rumpbii additione quoque conítat. De his autem 
porro vide Ray Hift. pl. pag. 1650. huicque in Ray tom. 3. 
dendr. additur /nona maxima foliis oblongis anguftis , fructu 
maximo, luteo, conoide, cortice glabro, in areolas diftin&o. 
Sloan. Cat. pl. Famaic. pag. 209. que eft Anon Oviedi apud 
Cluf. Parkinf. & J. B. &c. huc & fpeêtat Anona Indica an- 
' guitifolia, fru&u ceeruleo , cortice fquamato glabro Plukn. 
Pbyt. Tab. 134. Fig. 4. Anona-boom Valent. HR. Amboi- 
ne pag. 164. 
CAPUT QUADRAGESIMUM, 
; Anona Tuberofa. Manoa Papuwa: Atis. 
Ltera Manoe fpecies nuper ex Ternata in Am- 
boinam eft translata, cujus arbor paulo minor 
eft vulgari , nec in Amboina frutice altior 
excrefcit, pauciflimis ramis: Folia ceterum, flores, & 
crefcendi modus cum precedenti conveniunt, fed in 
omnibus paulo minor eft:Folia itidem funt pallide magis 
viridia & molliora, peculiarem .quoque , fi tra&en- 
tur, fpirant odorem, fed nonadeo fortem ac vulgaris: 
Flores cum prioris conveniunt , fed minores: funt: 
Früctus eodem modo ex craflo & curto dependet pe. 
tiolo, cordiformis vel inftar. inverfi ve Minor eft 
antecedente: Manoa, exteriorque pellicula: compo- 
nitur ex fimplicibus tuberculis, feu magnis verrucis , 
que regulari ordine locate funt, cancellate, fed 
prope petiolum funt magis oblongae, ac circa illum 
elegantem formant coronam : Verruce he -non fir 
miter fibi invicem junguntur, que fi mature fint, 
facile feparari & feorfim auferri poffunt. ` Fructus 
color primo eft glaucus, dein inftar Pfittaci viridis; 
fcd femper cinereo quafi.pulvere confperfus, hunc- 
que fervat colorem ufque in fummam maturitatem: 
Medulla ejus multo-fuccofior ac delicatior eft vul- 
garis, fapit enim fpiratque aquam Rofarum : Hujus 
femi- 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Cabut XXXIX. 
overvloedig, maar daar en tegen weder veel kleinder als de 
Anona, voorts regt ront en effen, gelyk een Lemon-ni: 
pis, van buiten vuur-root, en van binnen een geel vleefch 
bebbende, met vier en vyf dunne platte korrels , omtrent 
200 groot als de zaaden van water-Meloenen , dog bout- 
verwig van coleur, en een weinig rimpelig, deze vrug. 
ten weten de Sineefen plat te drukken , gelyk de Spaanfcpe 
vygen, en daarom werdenze by de onze ook Sineefe vygen 
genaamt; en zy vertoonen baar dan ook als ofze met zwiker 
beftrooit waren; werdende veel van daar in andere Lan- 
den vervoert, en tot bankquet-werk gebruikt : ook heeft 
men eenige van deze boomen op Batavia aangeplant, dos 
Jcbynen aldaar niet wel te aarden, nog vrugten voort te ` 
zullen brengen: Guil. Pifo Lib. 4. Cap. 17. Hift. Bra. ` 
fil: en andere Schryvers van Wej[l-Indien , noemen deze 
vrugt Araticu, meeft met onze Manoa overeen komende, 
bebalven dat bet bloeizel meer blaatjes beeft, en de vrugt 
van binnen een geel vleefcb. | 
“Inde Appendix van Rumphius werd dit er bygevoegt… 
In bet derde deel van de Hortus Malabar. Tab. 29 ^ 
30 en 31. werden mede twee zoorten van Anona befchre- 
ven , febier met de zelfde naam, en aldaar voor uytland- 
fcbe-boomen gehouden; te weten de eerfte of gemeene Anona 
in de Figuur 30 en 31. en de volgende Anona crifpa in 
Figuur 29. met de naam van Atamaram. 
A 
UYTLEGGING 
Van de Pf. en Veertig fle Plaat. | 
Dewelke vertoont een Tak van de Anona-Boom met naauwe 
Bladen, en groote geruite vrugten. 
A. Wyjt aan een geruite vrugt in zyn grootte. 
B. Deszelfs zaai-korrels. 
AANMERKING, 
De twee zoorten van de Anonaas zyn zeer fraai in. de Hort. 
Malabaricus verbeeldt, dog verfcbillen nog al Wat van de figuren 
van Rumpbius, en de Anona wan dit 39. Capitt. zoude zyn de 
Anona Maram, de Anona. tuberofa van bet volgende Hoofdftuk ` 
de Atamaram, 20 als dit uit bet byvoegzel van Rumphius blykte 
Dog over deze zie verders Ray in zyn Hiftor. der ‘planten, pag. 
1650. en by deze werd in.de Appendix van bet derde deel. byge 
voegt de Anona maxima foliis oblongis anguftis, fruêtu maxit 
luteo conoide cortice glabro,in areolas di/tintto van Sloan in de Catal 
van de Jamaic. gewaflen pag. 204. welke is de Anon van Ovie- 
dus by Clufius, Parkinfon, en Joh. Bauhinus &c. bier toe be- 
boort mede de Anona Indica anguftifolia , fruftu ceruleo, cortice 
Jauamato , glabro van Plukn. Phytogr. Tab. 134: Fig.4. Anonas 
boom werdze by Valent. in de befchryving vari Ambon pag. 164: 
genaamt. > se POSURE FO p 
x 
XL HOOFDSTUK. 
De geknobbelde Anona-Vrugte — 
H Et tweede geflagt van de Manoa is onlangs uit Ter- 
naten tot ons in Amboina overgebragt; zynde dé 
boom wat kleinder dan de gemeene, en by groeit in 
Amboina niet booger als een firuyk , met weinige takken; 
zyn bladeren, bloemen, en manier van wasdom zyn devoor- 
gaande gelyk, dog in alles een bairtje kleinder: de blade- 
ren zin ook wat ligt-gröender j^ en zagter in ^t aantafden , 
zy bebben ook een byzondere reuk, als menze-bandelt z dog 
zoo Der niet. als de gemeene y "t bloeixel is mede gelyk als 
'rvoorige, dog wat kleynder : de vrugt waft ook op dezelf- 
de manier aan een dikke en korte fteel, mede geformeertals 
een bert, of omgekeerde peer: zy is wat kleinder dan de 
voorige Manoa, en baar buitenfte (bel beftáát uit enkele 
knobbels of groote wratten, die evenwel ordentlyk gejebikt 
oan, te weten ruytsgawys, dog naby den freet zynze wat 
langwerpig , en maaken daar rondom een cierbyke krans of 
krage, deze knobbelen bangen ook niet aal aan een, maar 
alsze ryp zyn, kan mente list van malkanderen afnemen: 
de coleur van de oer fr 1n ^t eerft regt Spaans-groen s 
daar na papegaay-groen, dog altyt met eenig grys Bai, 
als meel bejtrooit , en deze coleur boutze tot in baar luajte 
rypheid toe: bet binnenfte-merg is veel zappiger en [make- 
Iyker, als. dat van de gemeene „ want bet riekt en Jmaakt 
mse 492 
