1, Boek. XL. Hoofdjt. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 
femina quoque funt nigra inftar precedentis „ fed 
aulo minora; rotundiora, &. magis fufca: Inmaturi 
avulfi fructus nigrefcunt, ficcâtique diu fervari pos- 
funt, uti fepe fit ob raram illorum formam: Fru- 
&us cito maturefcit, atque e peduncülo decidit, ita 
ut medius ftilus folummodo im ramo. remaneat , 
ac fructus in terram decidens frangatur , quum-tu- 
bercula, uti dictum eft , non firmiter fibi invicem 
fint nexa, unde, fi fere fint maturi, pilofa Sagueri 
arboris textura obvolvendi funt tali modo, ut cade- 
re nequeant. 
Malaicenfe Manoapa Puwa , omne enim quod cri- 
fpum vel tuberofum eft , a Malaicenfibus vocatur 
Papua, a. circinnatis crinibus Papoueníis populi, 
ceterum .quoque nominatur a Ternatenfibus. Atis. 
& Boa-Ati,. quod forte debet effe Boa-Hati h. e. 
fructus cordis a forma, & a Javanis Sirikaya. ; 
Locus: In Amboina- fruétus hic antea fuit ignotus: 
ac noftro tantum innotuit tempore per. transporta- 
tionem ex Ternata. Ubi quoque non indigenus ha- 
betur fructus, fed putatur ex Batavia ibi fuiffe trans- 
latus ,. quique hodie in Moluccis fatis eft multipli- 
catus, ubi arbor quoque fertilis eft, fed in Amboi- 
na pigra eft, & tarde provenit, ita ut hzc arbor 
quintó demum anno fructus producat, paucos .hic 
gerit ramos, nec magnam, ubi etiam Crelo, adtin- 
git feneétutem , aliique cito dat locum arbori. . 
.Ufus: Hic frudus non nifi crudus ufui infervit, 
multo enim dulcior, fuccofior, & gratior eft vulgari 
Manoa , vixque fatiari quisquam co poteft, -fique 
Americana. Anona. talem quoque haberet faporem, 
tum Hifpani Criolhos , qui.illam delicatiffimam pu- 
tant, julie cenferent, dumque cito, uti dicium fuit, 
maturcfeunt, non. diu quoque confervari poflunt, 
QUE. decidentes frangantur ` egregium prebet fpe- 
aculum feu con{pectum ; fi aliis cum fructibus mene 
fe inponatur, quum lete viridem; licet fit maturus 
‘fructus, retineat colorem,.atque aliis. inmixtus fru- 
&ibus ranam. quodammodo. refert ,. fique hæ ampu- 
tentur- arbufculz, atque a perennibus denudentur ra- 
mulis inftar „vitis , fertiliores funt, .fepiusque. de- 
purgak ins. quia aflidue. ab ardentibus. & ruben- 
tibus formicis infeftantur, i; |... 7 däre e 
CX PILTCA TIO: 
Or CADET. us TI S cm uae ot 
cero B S 
Que ramum exhibet Anone tuberofe, ubi Lit, — — 
A. Florem. * E pn EE 
B. Fruftum ue , 
C. Oficulum eminalg denotat. 
OBSERVATIO. 
‘Hac eft Ata-Maram D Malab. part. 3. Tab. 29. uti. ex 
fuperioribus conítat, cui in Ray. bijt. pl tom. 3. p. 77- 
dendr. jungitur Anona foliis odoratis , minoribus ,. fructu 
conoide, fquamofo, parvo, dulci Sloan. Cat. pl. Fam. b. 
205. & Anona Indica pomo viridi Hm. Cat. H. £. Bat. 
item Anona Indica poino viridi Par. Bat. Pr. p. 312. Ut 
& Anona Indica fruétu conoide viridi, cortice fquamis , ve- 
139 
in "t gebeel na roofe-water: de zaaden zyn mede favart als 
die van de voorgaande , dog een weinig Kleinder , - ronder, 
en bruinder :/ de gebeel onrype vrugten Afgeplukt , werden 
fwart, en "men kanze opgedroogt lange bewaren „` gelyk 
wel gedaan word wegens barexelizame gedaante: de vrugt 
word Jchielyk ryp, en valt dan van bare fteel af, zoo dat 
de middelfte kegel daar maar alleen blyfi bangen, en de 
Vrugt, op de aarde vallende , breekt aan ftukken, om dat 
de knobbelen, als gezegt, niet vaft aan malkander zitten, 
en daarom , alsze ten naaften by rypzyn, moet menze met 
| ^, eenig hayrig gewafch van den Sagueers-boom zodanig be- 
e P yes + winden , datze niet konnen afvallen. 
Nomen: Latine Anona tuberofa five crifpa , -juxta 
„Naam: Latyn Anona tuberofa, five crifpa, na bet 
Maleitfe Manoapa Puwa, want ab wat gekrult of knob- 
belig. is, dai werd by de Maleyers de naam gegeven van 
Papua, en.dat na de gekrulde bairen der Papoufe volke- 
ren, anders werdze ook genaamt in't Ternataans Atis ‘ 
en Boa- Ati , % welk mifJcbiea beboorde te zyn Boa-Hati, dat 
is bert-vrugt , na bare gedaante, enin’t Favaans Sirikaya. 
- Plaats; In. Amboina is deze vrugt voor dezen onbekent 
geweefl, en by onzen tyd eerfl bekent geworden door over- 
brenging uit. Ternaten: dog alwaar menze ook voor geen 
ae vrugten ar , "aar meent, datze van Batavia na 
derwaarts is overgebragt, zynde bedendaags in de Malukfe 
Eylanden Brad. deci goa A e A Siet 
maar in Amboina komtze vry wat traag voort, zoo-dat de 
boom eer [t in"t vyfde jaar vrugien gegeven heeft; by krygt 
albier ook weynig takken, en komt , «vaar by ook groeit, 
tot geen hoogen ouderdom; maakende baaft weder plaats 
woor een ander, 
Gebruik: Deze vrugt dient maar alleen, om raauw 
te eeien, Wantze is veel zoeter , zappiger , en aangenamer s 
dan de gemeene Manoa, en men kan zig qualykmoede daar 
aan.eeten; en by aldien de ee: Anona mede van 
zodanige fmaak is ,. dan. zouden de Spaanfche Criolhos (de- 
zelve voor de lekkerfte vrugt houdende) al wat gelyk kon: 
nen bebben, en dewylze, als gezegt, fchielyk ryp worden, 
209 kan menz? ook met lange bewaren, of zy vallen, aan 
zigt, wanneer menze onder anderesvrugten op tafel zel, 
om datze bum ligt-groene coleur ook in bare volle Pypheid 
komt te beboul, en onder andere vrugten gelegt, wel 
wat na cen kikvors gelykt; sen als men dezeyboompjens 
zomtyts wat befnoeit s, envan- bare oude of jarige fcbeutjes 
berooft gelykeen-wyngaart, 200 dragen zy des te beter, 
en men moet baar,ook gedurig afvegen en zuyveren , om datze 
gemeenclyk met roode en brandende mieren bezet zyn, 
OX TLE GG EN Grog 
= m “Pan de Ses- en Veertigfte Plaat, ` ‘dimid 
` Diwelke vertoont een Tak van de geknobbelde Anona vrugt. 
Alwaar Lett. A. de Bloem. ` 
B. De opgefnede Vrugt. ` 
En C. "bet Zaatkern verbeeldt. 
AANMERKINGE 
Dit is de Ata-Maram van de Hortus Malabar. in het derde 
deel Tab. 29: befchreven en verbeeldt , zo als zulks uyt het 
boven vermelde blykt; met welke by’ Ray in zyn bifler pl. 
tom. 3. Pe 77. dendrol. gevoegt wert de Anona foliis odoratis 
minoribus., fruttuconoide, fquamofo, parvo , dulci , van Sloan in zyn 
Catal. in de Famaice pewafJen op pag. 205. vermelde, ep de 
Anona Indica pono viridi van Herm. in de Catal. van de Leid: 
lúti aculeato ,- nucleis ‘nigricantibus parvis: Plukn. Phyt. Tab. febe Tuyn, en vau de Par. Bat. pr. p. 312. alsmede de dng: 
135. Fig. 2. &c. a Ray. in bift. pl. p 1650, dicitur . Pomi- 
fera Indica fru&u: conoide, fquamofo, viridi: vide & Cafp. 
Commei. Fl. Malab. pag. 5. qui meliora hujus arbotis.exbi- 
bet fynonyma, quam que in Ray dendr. inveniuntur, que- 
que reétius conveniunt illi fpeciei, que Anona Indica pomo 
violaceo ab Herman. in Par. Bat. pr. vocatur. 4Hac porro 
ab Herman. in- Muf- Zeyl. pag. 62. vocatur Anona fruêtu 
virefcente, cujus fynonyma aliafque fpecies vide in Tbef. nofiro 
Zeyl. pag. 21. Tuberofa Anona a Valent. pag. 165. dicitur. Cum 
Magnolie genere. a Plumierio in-nov. pl. gener. p. 38. propofito 
hoc genus quam maxime convenit, quod & obfervavit Lin- 
neus in H. Cliff. pog. 222, ubi-& alie hujus generis fpe- 
cles enumerantur. ; 
Aen 
y er ~ $ CAPUT ' 
na Indica frutu conoide viridi , cortice fguamis Veluti aculeato, 
nucleis nigricantibus. parvis, van Plukn..in zyn Pbytogr- Tab. 
135. Fig. 2. &c. Van Ray in zyn biflor. pl. p. +605 wert ze 
genaamt Pomifera Indica fruttu convide, fquamofo, viridi, Zie 
verders de Flora Malabarica van Cafp. Commel, p. 5 die bee- 
tere benamingen van deeze boom opgeeft, als die in de dendrol. 
van Ray gevonden werden „en die meer overeenkomen met 
die zoort, die de Anona Indica pomo violaceo van Herman in 
zyn Par. Bat. pr. genaamt wert. Deze wert verders Anona 
met groene vrugt genaamt van Herman in zyn Muf. Z:yl. pag. 
62. welkers: benamingen en andere zoorten hier van, zie in 
onze Thef. Zeyl. pag. 21. Geknobbelde-Anona wert deze 
verders genaamt van Valent. pag. 165. Met het geflagt van 
de Magnolia van Plumier in zyn nov. pl. gen. pag. 38. voor- 
geftelt , heeft dit geflagt groote gemeeníchap . zo als dit ook 
aangemerkt heeft Linneus in de Hortus Cliffort. pag. 222. 
alwaar ook nog andere zoorten van dit geflagt opgetelt & 
Weg XLI. HOOFD: 
