140 HERBARII AMBOINENSIS 
CAPUT QUADRAGES. PRIMUM. 
Cujavus Domeftica. Cuiava. 
mefticum nempe & filveftrem dividi poteft, 
cujusque domefticam hoc in capite primum 
defcribemus fpeciem. Arbor duobus tribusve ple- 
rumque fefe erigit truncis, qui non erecti, fed obli- 
qui & incurvi fiti funt: Immo licet unum tantum ge- 
rat truncum ad hominis altitudinem, oblique tamen 
pofitus eft: Paucos gerit longos ac flexiles ramos , 
qui folia breviffimis gerunt e petiolis dependentia, 
non femper duo oppofita, fed inordinata , & obli- 
quam fere formantia crucem , vulgaris funt forme, 
obtufo apice, qua multas gerunt coftas transverfales, 
parallelas fere, ac inferius quam maxime protuberan- 
tes, unde cuncta folia rugofa feu plicata apparent, ho- 
rum color eft pallide & ingrate viridis, fubtus cine- 
reus , funt porro firma ac facile diffilientia, fi ma- 
nibus conterantur, gravemque fpirantia odorem in- 
ftar foeni : Flores ex foliorum alis proveniunt, bre- 
viffimis ac craflis petiolis infidentes, aliquando fim- 
plices, aliquando bini ternive fimul, quisque tamen 
roprio in petiolo , inftar florum mali , fed paulo 
unt majores, ac ex quinque albis conftant petalis, 
ue calici tetra- vel pentaphyllo, craffo, ac deor- 
um inflexo fuftinentur, ftamina in centro floris funt 
tenuiffima , albicantia , antheris cinereis, inodora, 
& intricata: füb flore provenit parvum viride tuber- 
culum , ex quo fructus exerefcit , uti de Jambofis 
fuit dictum, cum quibus Cujavos multum convenit: 
Fructus eft forma ac magnitudine mediocris pyri, 
fed prope pedunculum craffior, neque exterior fu- 
perficies ita plana eft, fed tuberculis inequalis ac 
obfita , primo viridis graminei coloris, ad rotundus eft 
fructus , dein inftar ficci ftraminis vel pallidi citrei colo- 
ris, ag oblongus inftar pyri, tenui tectus pellicula, 
uz inter edendum non obftat, nec auferenda eft, 
fuperius coronatus inftar pu a fed paulo 
minor: Caro interior eft quoque pallide albicans, 
infar Cydoniorum , femi-digitum circiter craffa, 
q ue reftat , eff compages parvorüm durorum 
officulorum, eadem carne conjunctorum: Sapor eft 
dulcis, fed ficcus fine adftrictione, fere inftar pyro- 
rum, vel toftorum Cydoniorum; peculiarem quoque 
fpirant.hi fructus odorem inftar foeni, qui iis, qui 
hos comederunt fructus, diuin oreinfidet, atque cu- 
biculo aflervati totum hoc odore fuo replent: Raro 
tam diu in arbore relinquuntur, donec penitus matu- 
refcant, non tantum, ne vefpertiliones illos rapiant, 
fed quoque, quum penitus maturi non ita grate fapiant, 
interior enim officulorum me feparatur a circum- 
je&a carne, tumque fructus faporis eft magis ele- 
vati, penetrantisque magis odoris; unde, fi fere ma- 
turi fint, carpuntur, quum nempe nondum penitus 
citrei fint coloris, fed pallide albentis, & ad tactum 
duri, tum enim funt magis fuccofi & delicatiores, 
tiores quoque funt tempore matutino, fi rore no- 
rno fint obducti, per folis calorem enim gravis ille 
odor faporque elevatur: 
or eft fru&us, qui in duo genera , in do- 
Truncus ramique tenui obdu&i funt cortice , vel 
potius tenui glabraque pellicula , | coloris. pallide 
ruff, queque facile decorticari poteft , vel fponte 
quoque decidit inftar Betul® , atque fub hac viridis 
Jocatur cuticula, cujus exterior pars fenfim in tales 
quoque mutatur pelliculas: Arbor hee porro lignum 
gerit durum , firmum, ac flexile , ita ut ejus vertex 
usque in terram infecti poffit, neque frangatur: Mini- 
mique rami funt adeo firmi, ut puerum fuftinere vd- 
leant: Radices non profunde in terram infiguntur, 
fed fub ejus fuperficie proferpunt , unde facile per 
fortes disjiciuntur ventos , hincque tamen non in- 
tereunt vel perdite funt arbores , ereéte enim facile 
iteruf radices emictunt. 5 
Anni tempus: Arbor hec fub finem menfium pluvio- 
forum floret, fru€tusque per totos fere menfes ficcos 
producit, immo usque in Majum & Junium; in areis 
prope edes atque ad hortorüm margines plancântur, 
gon tantum per officula depofita , fed etiam per ramos 
ampu- 
e P 
Liber I. Caput XLI, 
"XLI. HOOFDSTUK. 
Tamme Guajave-Boom. 
tamme en wilde onderfcheyden kan ,'en waar van 
wy de tamme in dit Capittel eerft zullen befchryven: 
De boom (biet gemeenelyk met twee a drie f[Lammen op , en 
$ Ujavos iseen vrugt, die men in tweederleye Sag ‚als 
die ook niet regt, maar /cheef en krom Doan: ja al kryet . 
by maar ‘eenen ftam van omtrent eem mans lengte boo > 
zoo Dat dezelve dog evenwel fcbeef; by beeft weinige 
lange en buigzame takken, daar de bladeren op korte ftee- 
len aan flaan of van afhangen; niet regt in twee reyen te- 
e malkander , maar wat verwert, en bykans een/chuins 
ruis maakende, xy zyn van een gemeene forme, omtrent 
zes vingeren lang , drie breet, en van vooren met een ftom- 
e fpits, bebbende veele dwers-ribben , die bykans gelyk 
open, en beneden of van onderen zeer verre of boog zyn 
uitjiekende, en waar doorze als gerimpelt of geplooit feby« 
nen, baar coleur is een dootze en onaangename groente 
van onderen wat grysagtig s voorts zynze flyf, en bryfe- 
lende als menze in de band vryft , en als dan ook gevende 
een fterken en booyagtigem reuk: Het bloeizel komt voort 
uit den {choot der bladeren op korte dikke fteeltjes „ zomtyts 
enkelt, en zomtyts twee a drie by malkander , dog yder 
op een byzondere fteel, gelyk bet appelsbloeizel „ dog wat 
grooter; en beftaande uyt vyf witte blaatjes, die op een 
Sterretje of voetje van vier a vyf s Nu ne dikke en ag- 
terwaarts gebogene blaatjes ruften , bet middelfte zyn dunne 
quitte en ranke draatjes met graauwe knopjes , zonder reuk, 
en wat door malkander verwerd: agter bet bloeyzel waft 
een klein ges knopje, daar de vrugt geformeert werd, 
even gelyk als gezegt is van de Famboefen, met welke de 
Cujavos ook veel gemeenfchap bebben , de vrugt is van gee 
daante en grootte als een middelbare peere, dog by den feel 
wat dikker, en de buytenfte vlakte en is 200 effen niet 
maar een weinig met pukkeltjes en heuveltjes bezet „eer 
gras-groen, en ront, daar na als droog Gro of wit de 
citroen-geelen bleek, en lankwerpig als peerem, met een 
dun buidje bekleet, dat men int eeten niet en beboeft af te 
Jébellen; voor aan met een kroontje, gelyk de Famboejen, 
dog wat kleinder ; bet binnenfte vlee/ch is mede bleek-wit , 
gelyk dat van de queen, omtrent een balve vinger dik, 
zynde bet refteerende een klomp van kleine bufde korrels „ 
en met p e Zi vleefch Sera akt : de {maak 
is zoet, dog droog, zonder adjtrittie , byna als de peeren 0 
gebraden queen, zy bebben ook een b tondere asi 
reuk , dewelke de gene, dieze gegeten beeft, lange inde mond 
aankleeft en byblyft 3; en in een kamer gelegt zynde zoo ver- 
vullenze dezelve ook daar mede: men laatze zelden aan den 
boom gebeel ryp werden, niet alleen om haar de rovende 
vleermuyzen te ontzetten, maar ook om dat de geheel. rype im 
"t eeten niet zoo aangenaam zyn: want de-binnenfte korrel- 
klomp fepareert zig als dan van het "eene vleefch wat 
af, en daar door werd de vrugt veel drooger van [maak „ 
en ook fterker van geur; dierhalven plukt menze ten naa- 
Jien by ryp af, te weten qlsze nog niet te deegen Citroen- 
geel zyn, maar bleek wit, en wat bart în "t aantaften , 
want als dan vallenze zappiger en fmaakelyker „ xy zyn ook 
aangenamer des morgens , wanneerze den nagt-dauw ge- 
bad bebben: want de zonne vermeerdert haren fterken geur 
en reuk i - 5 | 
De fiam en de takjes zyn bekleet- me 
Jchorfje of veel eer glat wollen s van pg heerde € 
vaal, en dat men ligt affcbillen kan: of ook van zelfs wel 
afvalt, gelyk dat van de Berke-boomen, en daar onder 
vind men een gras-groen buideken , welkers buytenfte 
metter tyd ook in zulke vellekens verandert : aöyders be 
dezen boom een bart, taai, en buigzaam bout, zoo dat 
men zyn top , zónder te breken, kan buygen tot op de aar- 
de toe; en de minfbe takken zyn [terk genoeg om een jongen 
te konnen dragen: de wortelen zetten baar niet diep in de 
aarde , maar Kruipen of loopen wat onder derzelver korfte 
voort; en daarom wordenze ligt door een barden wind om- 
geworpen > dog zyn-dan evenwel nog niet t'eenemaal doot 
of bedorven , want opgerigt zynde , zoo wortelenze al 
gye Se H s Br ZS 
yzoen: Dezen boom bloeit in °t laatfte vande regen- 
Moujfon, en men beeft de Kn ház eweg Kazi 
Mouffon door , ja zelfs tot in May en Junius toe: zy wer- 
den op de erven by de buyxen, en aam de kanten van de 
tbuynen geplant , niet alleene door de gezaaide korrels maar 
à; ook 
je der 
