. E Boek. XLI, Hoofdft, 
amputatos & terre mandatos, qui facillime proger- 
minant: Primo autem modo per officula nempe Co- 
piofe propullulant > quum neque homines, neque 
animalia digerere illa poffint, fed incorrupta per de- 
jectiones iterum emittunt , que terram tangentia 
Ehe [n > domeftice hujus alia quoque. fpecies 
eftilque fructus gerit paulo minores, ac magis al- 
bentes, glabriores quoque ac rotundiores, fed mul- 
to quoque fuccofiores, delicatioresque, fere inftar 
yri faceharati, quique hine meliores habentur illis 
magne fpeciei fructibus. `` a Ta 
Nomen: Latine Cujavus domeftica , & fru&tus Cuja- 
cum. Apud plurimos Malaicenies eft ignotus, hinc- 
que vocant Cujavo, juxta ^ rdi vel Hifpani- 
cum Guajavo, unde quoque deducitur Ternatenfium 
Guajawa vel Gojawo : Javani ac Baleyenfes vocant 
Njambo Cuneng.: Macaflarenfes “Pambo : Portugaal. 
ec enim natio Jambofarum fpeciem putat , dicit- 
que a Portugallis primum in has deductum efTe re- 
giones ; quidam Malaicenfi vocabulo vocant Cujavo 
Batavia & Cujave Negory. Amboinenfes hunc dicunt 
Siri-Caya, quum. cum Anona multum conveniat ;.cate- 
rum nullum ipfi nomen inditum eft Amboinicum. 
Locus: Quamvis putent, hunc fru&um ex Peruana 
regione in has delatum fuiffe terras, indicare tamen 
nequeunt per quem, quoque modo. Eft enim hodie 
in India Orientali, ac prefertim in Moluccis adeo 
multiplicatus & cognitus, utfere indigená habenda 
fit arbor: Fateri tamen debemus non juftum indige- 
num fortitum fuiffe nomen , nec alicubi invenitur, 
Sinai Portie li vel Lufitani habitaverunt: Amboi- 
nenfes faltem noftri teftantur, ante Portugallorum ad- 
ventum (quod fuit poft annum Chrifti 1515.) hifce in 
infulis ignotam fuifle : Ita ut transportandi gloria ex 
Occidentalibus regionibus, non Portugallis, fed po- 
tius Lufitanis fit tribuenda „ qui hanc fofte primum 
in Manilhas, ac inde in ‘Lernatam Seege 
Potuit quoque efle, quod primo filveftris fuerit ar- tı 
bor, ac dein cultura & iti dà dom ticam 
degenerata vel mutata füerit: filvêftfis énim ubi- 
que multo magis remota occurrit quam domeftica, 
queque. nullibi occurrit , uti diétum eft, nifi ubi Eu- 
ropez nationes habitant, vel habitaverunt. 
Ufus : Fruétus hic multum crudus editur, quum 
ejus caro fit ficca ac multum ftomachum repiens, 
cito ventriculum inplet, ventremque Soupes , unde 
falutaris eft iis, qui Diarrhea laborant, fed non con- 
ducit.ante prandium fumptus , dum adftrictam cauflat 
alvum, polt atut 
no tempore, fi jejunus quisfit, quum diffecatur, me- 
dia officulorum mole abjedta, ac vino Hifpanico fri- 
catur & faccharo , atque gratum præbet cibum : 
juidam etiam fub cineribus toftos ufurpant hos 
ruêtus , & inftar Cydoniorum contra Diarrheam ad- 
hibent: fed hoc non valet, cito enim ingratum con- 
trahunt naufeofumque. faporem , fub vefperam coe 
mefti itidem non conducunt , quum halitum oris ex- 
citent foetidum , expertum quoque fuit, in tenefmis 
vel dyfenteria , crudi fi edantur , ftomachum aggra- 
vare ` nimis enim cito ac difficulter alvum confti- 
ant, quod talibus in morbis periculofum ac noxium ` 
habetur. ` ` BRECH SS 
; * Se In Rumpbii appendice hzc fequuntur. * 
“Jn Hort. Malab. part. 3. Fig. 34. vocatur domeftica 
ed ijjavus Pela Malas Pera Bidet fed filveftris 
vel rotunda Fig. 35. Malab. Malacca Pela & Tsjina 
-Pelouka ‚u e E arbores ibi exotic habentur, 
ex Malacca vel Moluccis a Portugallis translate. 
EXPLI- 
AMBOINSCHE KRUYDBOE K. 
CR EN melior eft, uti oane: matuti- ver 
143 
ook van de afgefnedene takken, dewelke zeer ligt awener 
opfchieten : dog op de eerfle manier an korrels is bet vee! 
ligter, want nog meüfcben, nog beeften Kunnen dezelve 
verteeren „ maar moetenze onbe/chadigt door den afgank 
weder van baar geven: en dewelke dan de aarde raakende 
voortkomen en opfchieten, hoewel niet zoo ligt en in zulke 
meenigte , als de wilde: onder dit tamme Seet vertoont 
zig nog een andere xoorte, welkers vrugten wel wat klein- 
der zyn; als mede witter, gladder, en ronder, dog ook 
weder vry zappiger en [makély&er , bykans als een zuiker- 
peer , en Werden dierbalven geagt beter te zyn als die van 
de groote zoort. 
aam. Int Latyn Cujavus Domeftica, én de 
Cujavum: by de meefte Maleyers iffe onbekend , en Km: 
menze dierbalven Cujavo , na bet Portugees of Spaanfch 
Guayavo , en van daar komt mede bet Ternataanfcbe Gua- 
jawa, of Gojawo: de Favanen en Baliers noemenze Njam- 
bo Cuneng: de Macaffaren Jambo Portugaal: want die 
natie zienze voor een zoorte van Famboezen aan, en zeg- 
gen datze door de Portugeezen eerft in deze landen overge- 
ragt zyn zommige noemenze ook in’t Maleyts Cujavo 
Batavia en Cujavo Negory: de Amboineezen noemenze 
Siri Caya, om datze met de voorgaande Anona veel ge- 
meen/chap beeft , anders beeftze in’t Amboins geen tigen 
naam. 
Plaats. Hoewel men fuftineert dat deze vrugt uit Peru 
in deze landen zoude weren overgebragt, zoen weet men 
nogtans niet aan te wyzen , door wien, en boedanig , want- 
ze is bedendaags in Ooft-Indien, en wel bézónderlyk in We 
Moluxe Eylanden , 20 zeer vermeenigouldigt , en ook zo 
lange bekent geweeft , dat menze wel voor een inlantfche 
plante zoude konnen bouden: dog evenwel meet men’ beken- 
nen, daze geen regte Inlant/che naam en beeft , en niet 
ligt ywers gevonden wert, daar geen Portugeezenof Caf- 
tilianen gewoont bebben; immers onze Ambotneezen weten 
te zeggen , datze voor der Portugeezen aúnkomft aldaàr , 
Qu s nat jaar Chrifti oyftbien bondert en | 
/ Eyll onbekent zyn geweeft : zulks men de eer van 
bet overbrengen uit de We Landen „ 
42 
iet bequa voor 
gy bartlyvigbeid 
ren, datze in de perffing en bloetloop raauw gegeten niet 
_ In bet derde deel van de Hortus Malab. pag. Ye biet 
de tamme Guajavos, in ’t Malabaars Pela, in ’t Brami- 
nees Pera, maar de wilde % ronde Fig. 35. verbeelt , biet 
in’t Malabaars Malacca Pela en Tsjina Pelouke, en 
‘worden beide aldaar voor witlandfche boomen gebouden , van 
Malacca of de Moluccos door de Portugeefen aangebragt, 
$3 2 U’ 
