1. Böck XLII. Hoofdf. AMBOIN 
Nomen. Latine Cujavus agreftis , Malaice Cujavo Után; 
hecque vera Lufitanorum eft Guajavo, que totam occu- 
pat Indiam Occidentalem, Apud Amboinenfes vero a- 
liofque indigenas nullum aliud proprium gerit nomen. 
Locus. Quod de domeftica di&um fuit , de hac quo- 
que intelligendum eft, quod nempe fit arbor exotica, 
quomodo autem hafcein terras fuerit delata,nullus indi- 
care poteft, quamvis Amboinenfes putent , perhibeant- 
que,a Portugallis fuiffe tranflatam,quum iiid & per 
totam infulam nullibicopiofior fit nifi circà caftellum 
Victoriam, ubi illa prefertim natio fedes fuas fixit , 
fic quoque Amboinenfes dicunt, primam feu domefti- 
cam fpeciem ab Hollandis Batavia fuiffe tranfpor- 
tatam ` Silveftris hzc latius propagatur domefti- 
ca, invenitur enim in locis, in quibus domeftica nun- 
quam obfervata fuit, velquos nunquam Europe inhabi- 
tarunt, uti inter alia in media Macaflare regione ad 
partem Bogicam , ubi Baliada vocatur, ac penitus fil- 
veftris eft, fed fructus ibi non editur. ` i 
Ufus. Fructus hic a.plebe tantum. comeditur cru- 
dus, nec magni eftimatur, raro etiam eft maturus, 
quum aves aliaque animalia illum nimis expetant, ac 
rami tam fepe amputentur. Hi enim digitum craffi 
multum: adhibentur ad fepes exftruendas, ubi radices 
quoque agunt ac facillime progerminant, bonumque 
pr oco lignum, optimofque carbones; quem in- 
nem lignum apud Sinenfes magno in ufu. eft: Ex fo- 
liis multa quoque formantur fomenta ac balnea fudo- 
ris, additis & coctis cum foliis. Lagondi , Limonum, 
Sombong: Sc, "umque Leucophlegmaticis artubus fo- 
vendis apta habentur, & ad dolores mitigandos: Uti 
quoque hzc folia contrita, & Emplaftri forma adhiben- 
tur ad induratos tumores maturandos vel diffipandos. 
Quod Silveftris hzc Cujavus una eademque fit cum 
Americana Guajavo, ex variisIndicarum rerum fcrip 
ribus facile cognofci poteft, quorum unicum tantum 
citabimus , ur optimum & maxima fide dignum teftem ó- 
cularem, J'ofepbum nempe Acoftam , qui. bifter. natúr. 
libr.. 4. cap. 24. Sequentia fcribit: " e 
s; Gujavüs alia eft arbor’, que plerümqüe viles 
» acinmaturos dat fructus , duris repletos officulis, ma- 
ss gnitudine parvi pomi, in terra cóntinénti eque ac 
-3> in infulis eft arbor mali nominis, dicunt enim Simi- 
, ces olere; fapor quoque PER eft , nec falubris: 
5 In St. Domingo aliisque. infulis toti fan 
» occupati montes: Confirmaturque tales non repertas 
» fuifle arbores, quum Hifpani: primum illas occu- 
» parent, fed ibi, nefcio unde, tranflatas:maxime- 
» que. multiplicatàs fuiffe? nullum-enim eft animal, 
, quod officula hzc digerere poteft, quumque in 
>> terram decumbunt humidam calidamque , propul- 
, lulant, dicuntque, hinc adeo fuiffe multiplicatas 
, has arbores ; In Peruana regione hzc arbor alios dat 
> fructus , non enim ibi rubent; fed albent, nec in- 
» gratum fpirant odorem, horumque fapor eft gra 
» tus, ac quedam funt Guajave fpecies, que tru- 
>> tus gerunt que bonosac Hifpanie, ille nempe, 
. que Guajavos de Matos vecantur;. Alii parvi Cu- 
> javelli funt fruêtus bone digeftionis , ventriculoque 
> falubres, funt enim duri ac frigidi. 
* 
dr e 
ae: 
De eodem quoque fruêtu feribit Janus de Laatin Oc- 
cidentalis Indiz defcriptione libr. 1. cap. 1. Ubi inter alia 
dieit, Cujavum in infulaPorto-Rico efle dumetum ac de- 
fertum, incolafque fepius hinc armentis WE quum 
Silveftrem ibi induant naturam: Et, uti Acofta fcribit , 
Cujavum apud Americanos non zftimari , noxiumque 
ab illis haberi fructum: -hujus quoque fententiz pluri- 
mi harum regionum funt incole, qui timent fructus 
filveftris Cujavi edere, quum ingratum fpirent odo- 
rem, ac fine dubio ipforum parentibus fuerint inco- 
niti: Poteft fieri , aliis in locisingratos magis effe quam 
Tic in Amboina : Noftri faltem funt fatis grati eden- 
do, fi modo penitus fuerint maturi , fed hi raro repe- 
riuntur, 
Cum- 
X Guajavis ` 
`- Andere kleine witte Guajävillen is een 
SCHE KRUYDBOEK. 
‚Naam. In ‘t Latyn Cujavus-agreftis, in "t Maleyts 
Cujavo Uran, en dit is de regte Guajavo der Caftilia- 
nen, waar van gantfch Welt-Indien vol is: bebbende by 
de Amboneezen en andere Inlanders geen eygen naam: 
Plaats. Het zelve dat van de tamme is gezegt, moet 
mede van de wilde werden verftaan , namentbyk3 dat men 
ze voor een wytlandifch gewas boud; doch boe zy in deze 
Eylanden overgebragt zum, dat kan niemant weten nog 
zekerlyk zeggen: Hoewel de Amboineefen meenen en voor- 
geven, dat het zoude zyn gefchied door de Portugeefen ; na- 
dien men ze op, en door bet. geheele Eylandt nergens over- 
vloediger vind dan omtrent bet Cafteel Vittoria, daar de- 
zelve Natie gewoont beeft, en zoo zeggen de gem: Am- 
boinefen ook, dat de eerfte of tamme zoorte door de Hol- 
landers van Batavia aldaar was aangebragt: De wilde 
verfpreid zig ook veel verder dan de tamme, want men 
vindze op plaatzen, daar de tamme nooyt en is geweeft , 
nog ooyt eenig Europiaan gewoont beeft, gelyk onder an- 
deren midden op " land van MacafJar , na de Boegifche 
zyde toe, alwaar ze Baliade werd genaamt , en gebeel in 
"t wilde groeit , dog niet gegeeten wert. 
Gebruyk. Deze Vrugt. wert alleen maar van ’t Slegte 
of gemeene volk raauw gegeten, en in gantjch geenwaar- 
de gebouden , ook vind men ze zelden ryp; om dat bet ge- 
dierte en gevogelte daar te greetig na zyn, en de takken 
ook zoo dikwils afgekapt werden : Want deze Stokken s een 
-duym dik zynde, werden veel gebruykt om kleine ers 
en baagen van te-maaken , daar ze haar dan ook wortelen 
en zeer ligt opfchieten; gevende mede goed. brándbout , als 
mede een vafte koole, en tot welken eynde bet bout by de 
Sineefen zeer veel in gebruyk is: Uyt de bladeren maakt 
men ook verfcheyde flovingen en zweetbaden y te weren, 
geno? en gekookt met de bladeren van Lagondi ; Limoe- 
nen > ati 3 2 er ef ln ze bekwaam geacht 
om alle zugtige leeden mede te floven, en de pynen te flil- 
den: Gelk hede dezelve bladeren” Asse seve 
ters-gewys gebruykt wordende, de harde gefwellen of doen 
rypen, of vórdwynen. 0009720 Van 
Dat nu deze wilde Cujavo een en dezelfde is met de A. 
gek Guajavos, Ren men li bemerken vu vér- 
Jcheide Schryvers der ns ki dingen, doch waar 
„van, wy, maar eenen zullen aanbaalen, als zynde de befte 
en vete m oog-gétuyge , ndmentlyk Jofephus a 
Cofta, dewelke, hiftor. mor. & natur. lib. 4. cap. 
24. daar-van aldus gefchrewen heeft. P 
De Gufavos zyn andere Botthen ; welke gemeenlyk fno- 
de vrugten voortbrengen , vol barde korrels en van de groot- ` 
te als kleine appelen, zy is op bet wafe land als ook op de 
Ca een Boom en Vrugt, die een quade fáam beeft: 
Want men wil zeggen, datze naar" Wantluyzen flinken, 
ook 200 is de fmaak niet lieffelyk, en in effect niet gezont: 
In St. Domingo 
143 
> ende de Eylanden, beeft men CR ber- 
gen. vol. Guajavos: Daar. wert verzekert, dat "er zoo- 
danige Boomen niet en ‚waren als er de Spanjaarts eerft 
in kwamen, dan datze daar (ik en weet niet van 
waar ): gebracht‘, en zoo ontallyk vermenigvuldigt 
zyn ‚want daar is geen gedierte, dat die korrels verdoen of 
vernielen kan, en als dezelve bun met bet aardryk , ’twelk 
vochtig en beet is, komen te vermengen, zoo fchietenze 
uyt, en willen zy zeggen, dat by daar door zoo vermeer- 
dert zoude wezen,als men ziet: In Peru is deze Boom ver- 
Jcbeiden , want de vrugt daar vanen is niet root, maar wit, 
beeft ook gant/cb geen quade reuk , is.goet van [maak „ en 
^ daar mt zommige zoorten-van Guajavos, die het Fruyt zoo 
guet bebben yals- de-befle Frugten van Spangien ‚nament- 
Wk die geene, die Guajavos de Matos genaamt werden: 
l e Gui rugt van beter 
digeftie en verteeringe, en gezond voor de mage, want zy 
-is bart en kout , om te verteeren. ; 
Van-dezelfde Vrugt fchryft ook Jan de Laat in zyn 
- Weft-Indien , lib. 1. cap. 1. alwaar by onder anderen 
zegt, dat de Guajavos op "t Eylandt Porto-Rico een fnoot 
-- kreupelbofcb en «vilderniffe maakt , dat de Inwoonders baar 
vee dikwils verliezen , om dat bet daar in verwildert: En 
gelyk nu a Cofta fchryft, dat de Guajavos by de Ameri- 
canen een kwade faam beeft, en voor een fnoode vrugt ge- 
bouden «vert, zoo vint men nog van het zelfde oordeel vee- 
le Inlanders in deze quartieren, dewelke bekommert zyn 
de Vrugten van de wilde Guajavos te eeten, om datze 
een vieze reuk bebben , en buyten twyffel baar Voorouders 
onbekent zyn geweeft; Het kan ook wel wezen , datze 
op andere plaatzen onlieffelyker zyn dan albier in Am- 
bon, immers de onze zyn redelyk aangenaam om te ee- 
ten y alsxe maar wel ter degen ryp zyn, doch die = 
n 
