I. Bock. XLIII. Hoofdft. 
N Amboina circa arcem Victoriam in agris fabulofis 
CAPUT QUADRAG. TERTIUM. 
Cujavillus: Cujavo Kitsjil, 
I alia minor Cujavi occurrit fpecies, qu& in parvum 
' tantum fruticem excrefcit, fed adeo elegantem & 
tam beneordinatum, ute longinquo Rorismarini frutex 
haberetur , ejus ramuli enim funt firmi, atque eleganter 
eriguntur: Folia vix anc a 
fi ad fummum, digiti articulumcirciter adequant „que 
funt obfcure virentia , & ficciffima „atque firma & ru* 
gofa: Flores fru&usque funt fimiles pr&cedenti majo- 
ri agreftis fpeciei , fed plerumque multo minores, fru- - 
&us, enim non major eft-globulo ferreo fclopeti, qui 
obfcure quoque viret & durior eft, ac tarde mature: - 
feit,unde quoque non multum editur: Frutex hic non ül- 
tra duos vel duos cum dimidio pedes altus eft , gerit- 
que durum ac folidum lignum, atque radices fub ter- - 
ra prorepentes hinc inde furculos emittunt. 
Nomen. Latine Cujavillus , Malaice Cujavo Kitsjil , 
uidam, etiam vocant hanc Cujavo Lackt Lacki i. e. 
ujavum Marem. e post d 
Locus. Poft Caftellum Victoriam invenitur, circa. 
fluvium Weytommo fterilibus in agris juxta vias , etiam ` 
fub & prope majorem fpeciem. ` - iu 
U/us. Arbufcula hec nullum peculiarem prebet u- 
fum, nifi quod ejus folia ad fomenta adhibeantur , - 
quum. calidiora habentur quam majoris fpeciei folia; : 
atque ob elegantem ejus formam fzpius femen in hor- . 
tis feritur, ubi in trium pedum altitudinem excrefcit , 
ac. plures ramos, majoráque gerit folia. . 
REN D, E GATT EO > 
| Tabule Quadfagefime None, < 
AE 
Quz ramum exhibet Cujavilli feu. 
A. Florem majori exprimit forma... . 
B. Vero frudum. ` — 
SST AA 
ES E 
M Wee 
+, tro Pé 
ish gee 
VAGA 
Ba >d 
"v 
foi eA EUR 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 
habent magnitudinem, vel fiyf, 
XLIIL HOOFDSTUK. 
Kleine Guajave-Boom. 1 
N Amboina , omtrent bet Cafteel Vittoria „in de Zan- 
dige velden, vind men nog een zoorte van kleyne Cu- 
Javos, groeyende ook aan een kleyn beeftertje, dog 
200 fraay en wel gefcbikt , dat men bet van verre voor een 
Roozemaryn-boom zoude aanzien, «vant zyn takjes ftaan 
en gierlyk overeynd’: De bladeren zyn niet boven een 
nagel groot, of ten lang ften als een lidt van een vinger , 
Jwart-groen, ook zeer droog , mitsgaders fkyf en gerimpelt : 
Het bloeizel en de vrugt zyn beide gelyk die van de voor- 
gaande groote wilde, dog doorgaans vry kléinder , want 
de vrugt is niet grooter dan een musquets-kogel, zy blyft 
ook donker-groen er bart, wert mede lankzaam ryp, en 
daaroom ook niet veel gegeten, bet Boompje wort niet bo- 
ven de twee a twee- en een half voet boog , bebbende een bart 
en ftyf bout ‚ende wortelen , onder de aarde kruypende bren- 
gen bier en daar nieuwe Spruytjes voort. ` 
Naam. In’t Latyn Cujavillus , en in t Maleyts Cuja- 
vo Kitsjil, zommige noemenze ook Cujavo Lacki Lacki , 
` datis Cujavo bet manneken; 
~ Plaats. Men vindze achter "t: Cafteel Vittoria, omtrent 
de Rivier Weytommo, en dat op kale velden, langs de 
wegen ‚ook onder en by die van de groote’ zoorte. 
ebruik. Men beeft van dit Boompje geen zonderling 
nut, als dat men zyne blaadjes wel gebruykt tot ftovinge, 
om ‘datze voor warmer worden gebouden dan ‘die van de 
groote zoorte ; en om zyne mooye gedaante wert ook bet zaad 
zomtyds in de boven geplant , alwaar bet tot over de drie 
voeten opfchiet „mitsgaders veel takken en grooter bladeren 
krygt. | £ 
GING 
Wan de Negen. en ene: Plaat, — 
< Dewelke vertoont eer Tak van de kleine Guajavus, ofte de Cu- 
. .]javo Kitsjil. ; 
A. Vertoont deszelfs: bloem in grooter gedaante. 
. B. De vrugt. 
CAPUT QUADRAG. QUARTUM. 
DE N ea I A EA ek a 
Aec duoque arbor a Lufitanis, ut-creditur, ex. 
H India occidentali adlata eft, ac proinde etiam . 
AA, nullo indigeno infignitur nomine... Dividitur in, 
duas fpecies, in Marem ac Feminam fcilicet: Et quas 
hoc in capite deinceps. defcripturi fumus. . Utraque 
mixte funt forme, Indice palme feu arbori calap- 
pe non diffimiles, vel & praterea ad ficum noftram . 
quoque accedunt: Sed & infüper multas habent quali- 
tates, quz nullis aliis arboribus propriz funt. . Mas 
brevi & re&o furgit ftipite , .craffitie.&. forma ju- . 
nioris Pinangz arboris eft, & fic qu 
z 
hi tamen annuli nullo arborem.circumdant circulo „ut | 
faciunt arbores Pinange , preterea truncus multo mol- . 
lior eft, primo enim corticem habet digito ferme craf- 
fum, & qui lignofus & maxime fibrofus eft, fed. nihil- 
ominus tamen adeo mollis, ut facili negotio. findi 
poffit ; huic dein adjacet alia. fubftantia ‚herba- 
cea, quz valde mollis eft inftar caulis braflice, etiam 
digitum ferme craffitic equans, reliquum fpatium in- 
terius plane vacuum & concavum eít, & in annulis 
fuis exiles habet diftinctiones , in arboribus junio- 
ribus Cavitates aut. veo javát feparant, quem- 
admodum etiam confpicitur in Bambofa arundine , ve- 
rum hz diftin&iones adeo. molles & fragiles funt, ut 
facile transfodi poflint, fed in arboribus fenioribus 
aperte patent. ret 
Ex fummo trunco, 
nco ‚qui viridis & herbaceus eft , pro- 
veniunt longi, virides , & herbofi caules, interius ca- 
que. divifus in - 
annulos, qui ex foliis ab arbore delapíis fiunt; Sed . 
Kä 
.XLIV. HOOFDSTUK. 
„. Papaje-Boom, Mannetje en fie, 
N It is mede een Boom (200 men meent) door de Ca- 
flilianen uyt Weft-Indien overgebragt en daarom 
ook zonder Inlantfche naam: Hy wert in twee zoor- 
ten werdeelt , te weten, in Manneken en W'yfken , en die 
wy ook vervolgens in dit capittel zullen befchryven; Beide 
bebbenze een gemengt fatzoen , wel wat gelykende na de 
Indiaanfcbe palma, op Calappus-boom, en daar benevens 
ook na onzen Vygebooms, doch zyn daarenboven noch voor- 
zien, van, veele andere eygenfcbappen, die met geen andere 
boomen. overeenkomen. Het Manneken fchiet op met een 
korte, en. regte ftam- van’ dikte en gedaante als een jonge 
Pinang-boom „en ook alzoo verdeelt in leden , die mede door 
de. afgevallene bladeren werden gemaakt; doch deze leden 
formeeren geen gebeele cirkel om den boom, gelyk die ván 
den. Pináng , ook is de ftam veel weeker „ want, vooreerjt 
beeft by een fcborfJe van niet meer als omtrent een vinger 
dik, en dewelke wel wat boutacbtig of barddraadig is , 
doch des niettemin zoo week,dat men bem zeer ligt ten eer- 
fien doorkappen kan, en-naajft aan dezelve vind men een 
andere kruytachtige /ubjtantie, zynde gant/ch zagt px 
die van een bids s.mede ongeveer een duym dik, de 
verdere jene na binnen toe is ganijch ledig en bol , by beeft 
aan-de leeden dunne affcheidzelen, die in de ted boomen 
de bolligbeden of celletjes van malkanderen afjluyten , gelyk 
men Moy ook séet in de Bamboefen, doch deze afjcheidze- 
len zjn zo week en bros , dat men ze gemakkelyk doorflooten 
kan, maar aan de oude boomen zynze geopent. 
Dwars uyt het bovenfle-van den ` eg dewelke groen 
en kruytachtig is, komen lange, ronde, en kruytachtige 
vi, circiter tres, aut tres pedes cum dimidio longi , ‚fteelen voort, van binnen bol, omtrent drie , en irn 
& truncum cingentes, ut in rota circuli „fed fupra fe een halve voet lang > en ftaande rondom den lam, E? 
invicem &'alternat;m proveniunt. Ex Mis caulibus als de fpaaken om een afs 5 doch boven malkander em ever * 
Tom. I. 
en 
