146 
aut ramis lefis ferofum effluit lac, verum ex ftipite 
multo majori copia, & magis glutinofum. Singulis 
petielis infiflit magnum fohum, palme humane in- 
itar expanfum & fere formam folii ficus referens, 
five folii Ricini, fed multo magis difletum; fingula 
enim folia ferme unum pedem cum dimidio longa 
funt, ac divifa in feptem, novem, & aliquando un- 
decim lacinias, quarum bine pofteriores breviflime 
func, ac quaevis iterum lacinia in plurimas divifa eft 
incifiones, integras, nec ad oras ferratas, folia hec 
coloris funt viridis , fuperius glabra, inferius autem 
plurimis protuberantibus & albicantibus coftis, ac 
venis pertexta: Ex alis autem petiolorum alii proger- 
minant longi, albicantes, & tenues pedunculi, qui 
dependent, fuperius parum incurvati, tres vel tres 
cum dimidio pedes longi, atque ex hifce propullu- 
lant racemi floriferi, ex quibus plurimi oriuntur flo- 
res, primo oblonga albicantia capitula prebentes, 
que poítea aperiuntur & excrefcunt in pallide al- 
bentes flofculos , ex quinque craffis, extrorfum & 
oblique inflexis petalis conftantes, quisque autem 
flofculus oblongum gerit capitulum, quod erigitur. 
Flores hi referunt flores Limonii vel Jafmini, funt 
vero multo minores , inque eorum centro ftamina 
gerunt flavefcentia , arte fibi juncta , odoremque dant 
jucundum, fed debilem, Liliorum odorem referen- 
tes, quique fortiffimus eft matutino tempore vel poft 
luvias tepidas: Defcriptis vero hifce floribus nulli 
infequuntur fructus, ita ut inutiliter decidant, ac tan- 
tummodo,quamdiu arbor floret, hifce ornatur, ac proxi- 
mum äerem odore fuo inplet, flores hi aliquando e- 
tiam colliguntur, ut aceto condiantur pro Aarfchiar. 
. Hujus arboris femina fimilem mari gerit truncum , & 
folia, eodemque crefcit modo, fed altior erigitur, cu- 
jus folia in novem quoque vel undécim lacinias funt di- 
vifa, ac quevis iterum lacinia in minores incifiones, 
fique adcurate adtendas, comperies, hafce incifiones 
profundiores effe ac maris, hujusque folium etiam 
magis viret. Due pofteriores lacinie folii feminz, 
Litt. AA. notatæ, fupra fe invicem locantur, quod 
in maris non obtinet , ceterum utriufque folia vix 
diftingui poffünt: Ex fingula folii alà, vel potius ex 
ejus petioli finu flores proveniunt , qui multo: ma- 
jores funt maris, quique adeo arcte trunco adcum- 
unt, ut eorum pedunculus vix obfervari poffit. Ad 
latera quoque quzdam SC capitula , fed 
non omnia excrefcunt completa, hecque liliaceum 
itidem prebent odorem, ac prope fuperiores rami- 
ficationes tres plerumque fimul ex uno dependent 
pedunculo, quz omnes plurimum excrefcunt per- 
fe&a, in inferioribus vero ramis plerumque uno ex 
pedunculo brevi ,fed crafliori folitarius provenit flos, 
atque ex hoc unicus tantum fructus, qui major & 
amplior eft fuperioribus, fi vero hz arbores in pin- 
ui erefeant folo, ubique per totum truncum atque 
fuperius ac inferius ex unico petiolorum finu tres 
fimul producunt fructus, quorum medius plerumque 
maximus, ac primum maturus eft , deinceps duo reli- 
qui. Flores hi liliacei funt vel crateriformes, digiti 
articulum longi, conftantes ex quinque craffis petalis, 
quorum fuperior pars retrorfum eftinflexa, in quorum 
medio craffus ac viridis erigitur conus inftar junioris 
Ficus, huieque inponitur coronula compofita ex quin- 
que craffis, & florefcentibus ftaminibus , quz formam 
rebent coronule Caryophyllorum, atque fingulum 
amen fefe iterum dividit in tres pluresve partes , 
hocque eft fructus rudimentum, Melonis formam re- 
ferens, fed fuperius eft craffius ac magis protuberans 
cum papilla, uti illa mammz , exterius porro eft fulca- 
tum inftar, Peponum fed non adeo profunde, ac ple- 
rumque craffius eft Melone, primo glauci coloris, 
quumque maturefcunt fructus, flavi inftar cere, fed 
non ubique: Sub tenui pellicula flava reconditur fuc- 
cofaque caro inftarPeponum , quz pollicem craffa eft, 
mediaque ejus pars partim eft cava, partim repleta ni- 
grs, oblongis, & glabris officulis inftar feminis Peo- 
nie, que in media mucofa locantur carne, atque hac 
vafi obducuntur: Sapor carnis horum fructuum eft 
fioe dulcis, gravi mixtus odore, internique nuclei, 
qui faporem acrem habent, nullius funt ufus. Tanta 
copia ex arbore dependent, ut totum fere tegant trun- 
cum, quod fepe in cauffa eft, ut imbres eam deji- 
ciant, unde quoque non nifi a parvis confcenditur 
pueris, ac tantummodo vetuftiores trunci, quorum 
cortex 
HERBARII AMBOINENSIS. 
\ 
Liber I. Caput XLIV. 
bands ; uyt deze gekwetfte fteelen of takken vloeit cen wey- 
achtige melk , doch overvloediger en meer kleverig uyt den 
flam ; aan of op ieder fteel Haat een groot blad, uitgebreid 
als een vlakke band, en byna van gedaante als een Vyge- 
blad, ofte bet blad van Ricinus , maar veel meer gekerft ; 
want ieder blad is omtrent anderbalve voet lang, en ver- 
deelt in zeven, negen, en zelden elf lappen, waar van ce: 
twee acbterfle de kortfte zyn, en ieder lap is wederom ver. 
deelt in verfcheide fnibbelen, doch zonder jchaaren aan de 
kanten, van verwe zynze gras-groen, boven glat, maar 
van onderen met veele uitpuylende witte ribben en aderen 
doortoogen 3 en uyt den {choot der gem. bladfteelen y fpruy- 
ten noch andere lange, witte, en ranke fteelen, deel. 
ke nederwaarts bangen, en van vooren een weinig krom, 
mitsgaders drie en vierdebalf voeten lank zyn; en daar 
aan ftaan of bangen , met wyde tu[Jcben-plaatzen , de knop- 
pige trosjes , en aan dezelve veele bloemen , eerft vertoonen- 
de lankwerpige witte knoppen , dewelke baar daarna openen 
in vuyl-witte bloempjes, van vyf vette, uytwaarts en 
Scho ha ia blaadjes , ieder bloeme beeft een lange bals, 
en zy Doan met baare fleeltjes opwaarts geboogen: gelyken- 
de wel wat na bet Lemoen-bloeizel , y de Zommen, doch 
zy zyn veel kleinder, en bebben in de midden eenige geel- 
achtige draadjes, dicht op malkander gedrongen, zynde 
van een lieffelyken, doch zwakken reuk, wel wat na de 
Leliën trekkende , en die wel op °t fterkfte is in de morgen- 
Stont, alsmede na een warmen reegen: maar na bet gem: 
bloeizel en volgen geene vruchten, zoo dat bet ten onnutte 
afualt, en maar alleen, geduurende zyn bloey-tyd, den 
boom vergiert, de naafte lugt met zyn reuk vervult, of 
zn noch wel vergadert wert om aatcbiaar van te mas 
en. 
Het wyfje van dezen Boom-is zoo van flam als Made, _ 
ren en wasdom, bet. gem: mannetje meeft gelvk, doch fcbiet 
wat booger op „de bladeren zyn ook in negen of elf lappen , 
en ieder lap în mindere fnibbelen verdeelt, en zoo men "er 
naauw op let, dan zal men- bemerken „ dat deze fnibbelen 
dieper gekerft zyn, dan die van ’t manneken; zynde bet 
mannetjes-blad ook hoog-groen:. De twee acbiar fl lapjes 
aan 't av; fkens-blad , in de Figuure met AA. geteekent, 
Jlaan over malkander , maar dat en doenze in °t manneken 
niet, anders kan men beide die bladeren kwalyk onder/chei- 
den: Uyt den {choot nu van ieder blad , of eygentlyk onder 
aan den fleel, komt de bloeme voort; zynde veel grooter 
dan de voorige, en zoo digt tegens den ftam aanzittende, 
dat men baar fleeltje naauwelyks kan zien: Zy krygt ook 
veeltyds noch eenige knoppen ter zyden uyt, doch die em 
komen niet alle tot perfellie, zy bebben mede een lelyacbti - 
gen reuk „en men zietze aan de boven[le takken gemeenelyk 
drie ya een fleeltje by malkander ,.dewelke ook meelt alle tot 
perfectie komen, maar aan de onderfte takken komt door- 
gaans op een kort, doch merkelyk dik fleeltje, maar eene 
bloem voort, en daar uyt ook maar eenen vrugt , dewelke 
ook vry wat kloeker en grooter wert dan de boven[le , maar 
wanneer deze boomen op of in een vette gront eh zoo 
draagenze overal, zoo wel onder, als boven, en dat uyt 
eenen fchoot der bladeren drie vrugten; waar van de mid- 
delfde veeltyds eerft groot en ryp wort, en dan zoo vervol- 
gens de twee andere; bebbende dit bloeizel of deze bloem 
de gedaante van een lelye of kelkje , een lit van een vinger 
lank, en gemaakt uyt vyf vette bladeren, welkers boven: 
Jte eynden krom en omgeboogen zyn; in de midden beeftze 
een dikken groenen knop , van gedaante als een jonge vyges 
en daar op fiaat-een kroontje „ gemaakt van vyf dikke en 
ligt-geele draatjes , die bun vertoonen even als bet kroontje 
van de Garyopbel-nagelen , yder draatje zich weder uyt: 
Jpreidende in drie en ook wat meer deelen, en dit is dan 
bet beginzel van de vrugt; bebbende byna de gedaante 
van een Meloen, doch na vooren toe is ze wat dikker en 
buykiger, met een tepel daar aan, gelyk als die van een 
borft. of mamme, van buyten een weinig gevoorent , gelyk 
de Pompoenen, doch niet zoo diep, vallende ook doorgaans 
dikker dan een Meloen, eerft boog zee-groen, en alsze 
Hie Wed wafgb-geel, ya niet overal: Onder 
- veitelje 21er men een geel zappig vleefcb , ge 
dat van de Pompoenen, zynde maar bere FA Be. yA s 
middelfte is ten deele bol, en ten deele gevult met zwarte, 
la ige, en gladde korrels, ot bet Peoni-zaad, 
dewelke in bet binnenfte flymerig vleefch.le en, en daar 
mede als bekleed zyn; de finaak van "t wleejch dezer vrug- 
ten is laf-zoet,. vermengt met een geile reuk „en de binnen- 
Je korrels, die wat /cherp van fmaakzyn , bebben geen ge- 
bruyk: Zy apo” 200 veel aun of om den boom, datze ls 
Stam byna bedekken , en zyn dikwils oorzaak, dat by van ` 
een 
