venales circumferuntur; Q 
148 
crefcit in Brafilia, ubi Pottugalli arborem Mamoera & 
fructus. Mamamon nominant , uti videtur, ob omm 
mammz, & fi hallucinari licet , non fine veritatis pe 
cie dici poffet, Hifpanos ipfi nomen Papaje Gig: e 
ex Papaja, regione Peruana, ex qua forte hunc fru- 
&um primum in Manilas, ac inde in Moluccas trans- 
tulerunt : Apud quofdam barum infularum popylo: 
nomen quidem occurrit indigenum, fed illud defüm- 
tum eft a quadam forma, fic a Macaffarenfibus vo- 
catur Dangan Dangan , a forma parve Cucurbite: g 
Item Unti Unti & Unti Java, a fübita ejus germina- 
tione ac adulta ztate inflar Mufæ: In Baleya vero vo- 
atur Gedang Cajlela. 
`` Locus. Dum fru&us hic, uti ditum fuit, eft exo- 
ticus , hinc nullibi hodie occurrit, nifi ubi Europe ha- 
bitant nationes vel habitaverunt, fique in aliis repe- 
riantur locis, ibi ab incolis vel avibus per officula 
tranflatus eft: In Tarnata fructus hi funt adeo copiofi, 
ut homines ibi vix illos refpiciant nec edant, vocan- 
turque Porcorum cibus, quum hos faginant hifce fru- 
étibus , quamvis ibi funt melioresac in Amboina, quum 
ibi in folo crefcant molli ac calidiore. 
Ujus. Fru&us hi crudi. comeduntur , fi decorticati 
fuerint , fique. eorum caro colorem vitelli ovorum 
gerat; non multum autem replent ftomachum , ñu- 
trimentum enim dant mucofum ac facile putrefcens , 
unde plurimum  dele&ationis gratia comeduntur , 
& ut calidioribus dicbus ventriculus refrigeretur , 
femi-maturi vero, quorum caro adhuc albefcit, in 
arvas fcinduntur lamelias, quas aque incoquunt cum 
accharo, uti in patria noftra Braflice confciffze , 
cibumque prebent gratum , fed fatue dulcem. Ex iis- 
dem quoque lamellis, jure & carne gallinacea mixtis, 
parve quoque comparantur cruftulz , qua in plateis 
uidam etiam Sinenfes ho- 
rum fruétuum carnem prope maturam faccharo con- 
diunt, uti Camolenga, fe DE he funt deliciz : 
maris flores fuum quoque prebent ufum, qui parum 
in fervida macerantur aqua , dein ad Solem exfic- 
cantur, & ufurpantur cum aliis fimiliter ficcatis fo- 
lis ac fructibus, ex quibus Atsjaar conficitur, quod 
fupra menfam ad carnem affatam appetitus excitan- 
di gratia adhibetur: In hiftoria gallica Antillarum feu 
Cl arybzarum infularum cap. 6. dicitur Papajas arbo-. 
res iisdem in infulis quoque crefcere ac inveniri, illa- 
rumque folia in tres divifa effe lacinias inftar foliorum 
Ficus: Quod tamen puto erroneum, Ficus enim fo- 
lium plures gerit lacinias, ibidem quoque dicitur in 
infula Sancte Crucis omni menfe maturos proferre 
fructus, qui ab incolis Gallicis pro falubri habentur 
cibo, ac in obfoniis eorum menfis inponuntur: quod- 
que ventriculi digeftionem promoveant, forte quod 
in calidis iftis regionibus debiles ventriculos modice 
refrigerent, vel quia ipfi fru&us cito fant digefti, 
facilemque alvo pr&beant dejectionem, Er 
Peculiare eft huic arbori, quod tam cito excrefcat: 
uinto enim fextove plantationis menfe hominis jam 
ntl altitudinem , ac fructus proferre incipit , ita ut 
fubita progerminationeMufam acRicinum fuperet.Que- 
que in molli, nigra, ac calida crefcunt terra, licet pa- 
rum fit arenofa, tam cito excrefcunt, ut tertio jam 
anno truncum gerant pede craffiorem in diametro ; 
cujus vertex dividitur in quatuor quinqueve craffos 
ramos, in quorum fummo folia fruðbisgue ita. locan- 
tur, uti in fimplici trunco; hoc autem difcrimen 
obfervatur, quod fru&us fimplicis ac folitarii trunet 
femper fint majorcs ramificato trunco, quamvis una 
eademque fit fpecies. Hocque modo feri potuit, 
quod fupra memorata ingens arbor ramificata longo 
tempore ita excreverit: Quidam gloriantur fefe arte 
quadam arborem marem.jn feminam poffe tranfmu- 
tare, dicuntque, fi junioris arbóris maris, qui bra- 
. chium circiter craffus eft, omnes amputentur pedun- 
culi floriferi, fimulque fuperior coma, que folio 
obvolvenda eft ac obtegenda , eandem hanc arbo- 
rem fru&us dein producturam effe: Hujus autem 
experimentum variis in truncis licet inftituerim , 
nunquam tamen mibi fucceflit , ac arbores perie- 
runt. : 
In 
HERBARII AMBOINENSIS Zoe Capat XLI, 
Brazil-en. Weft-Indien zullen hebhen overgebragt : Over- 
vloedig: veel «vint men 2e in gem. Brazil, daar de Portu- 
geezen den boom; Mamoera eg de vrugten Mamamon 
noemen y- 20- t {chynt, ma bun gedaante van een mamme ; 
en, 20 gifing wat gelden mag, zoude. men niet zonder 
Jebyn van waarbeit konnen, zeggen, dat de Spanjaarden 
haar, den naam van Papaja gegeven hebben ha Papajan , 
een Lanajchap in Peru, van-waarze milJcbien deze vrugt 
eerft in de Manilas „en vandaar inde Moluccas bebben over- 
ebragt: By zommige natien dezer Eylanden vind’ ik wel 
een Inlant/che naam, maar die is geleent of genomen van 
eenige geykenifen, werdende by de Macaflaren genoemt 
Dangan-Dangan, na de gedaante- van een kleine wilde 
Cousvoerde ; Alsmede Unti-Unti,en Unti Java, genomen van 
baar fpoedig. waffen en groot worden- gelyk als de. Pifang- 
boom; en op Baley wertze genoemt Gedang Caftela. 
Plaats. Dewy! bet, als gezegt, een wytlantfcbe vrugt 
is, 20 vint men ze bedendaags niet ligt ergens anders dan 
daar Europifcbe natien woonen, of gewoont bebben; en 
zo men xe-op andere plaatzen al ziet, zo zynze door de In- 
landers , of vogelen door middel van de korrels daar beenen 
gebragt : In Ternaten heeft men ze zoo overvloedig , datze 
de menfchen-aldaar , om zelve te eeten „ naauwlyks willen 
aanzien , baar noemende verkens-koft „om datze..bumne : 
verkens daar mede meften „hoewel .dezelve veel beter zyn 
dan in Amboina, om datze aldaar bebben een goede zagte 
aarde , en wat warmer gront, : ES D IT. 
Gebruik. Men eet dezelve vrugten raauw, te weten: 
eerft ge/chilt zynde, en als bun vleefcb doyr-geel.is: doch 
zy verzadigen niet veel, als gevende een flymerig en ligt- 
bederffelyk voedzel, en daarom eet men ze meeft voor plai- 
zier , en om in beete tyden de maage wat te verkoelen, en 
de balf-rype, die noch een wit vlee/ch bebben , fnyt men in 
kleine riempjes „en kookt-die met water en zuyker, gelykin 
7 ee) e/nedene kappers-koolen , gevende dan een aan- 
gename , doch wat laf-zoete kofb;en uyt dezelfde riempjes y 
met. boender-vlee/ch gemengt , werden ook kleine pafteytjes 
gemaakt, en die langs de ftraaten verkogt ; Zommige Sis 
neezen weten mede bet Val o > dat ten naaften by rip is, 
in zuyker te confyten, gely 
infgehks een flechte lekkerny : De bloemen van bet-manne- 
ken bebben mede baar gebruik ‚want gen weektze.een wei- 
nig in beet water, daarna droogt men ze in de zon , en 
gebruiktze „ benevens andere diergelyke gedroogde bladeren 
en vrugten, tot bet maaken van atsjaar , die men „om appe- 
tyt te maken, over tafel, en veel tot gebradene kofi ge- 
ruikt x In de Franche biftorien van de Antillas of Cary- 
bifche-eylanden , cap. 6. vert gezegt, dat de Papayen 
in dezelve eylanden mede. groeyen , en gevonden worden, 
en dat bunne bladeren. aldaar waren verdeelt in drie lap- 
pen, gelyk een vyge-blad: doch "t welk ik giffe een abuys. 
te zyn, want bet vyge-blad zelfs heeft meer. lappen „ook 
wert aldaar gezegt, datze im °t Eyland Ste Cruce alle 
maanden rype vrugten draagen , en van de Franjcbe in- 
woonders voor een gezonde koft gebouden ‚mitsgaders onder 
Reeg A dE worden ; voorts datze de kooking des 
aags helpen bevorderen, miffchien om datze in die heete 
anden de verzwakte mage matelyk verkoelen , of om datze 
zelfs baaft verteert wer "dig 
gank aanporren... …— ET xL 
_ Deze boom beeft een byzondereaart en eigenfcbap van.baaf-, 
tig op te fcbieten: want in de vyfde of zefde maant ma zyn.plan-. 
ting beeft by al de boogte van een man , en begint vrugtente 
dragen , zoo dat by met zyn fpoedig opfcbieten de Pifangen Ri- 
cinus komt teovertreffen., en de gene, die in een mulle,z«varte;. 
en warme gront ftaan,(al is by al wat zandig) nemen zo fcbie-. 
lyk toe , datze in "t derde Faar een [lam bebben van ruym een 
voet dik, over dwers gemeeten , en bet bovenfte verdeelt zich in 
vier à vyf dikke takken, E welkers uitterfte smit 
en. vrugten even zodanig flaan , gelyk aan. de een-[Lammige, 
doch dis 'onder[ebeid bemerkt men, tat de vrugten van den 
en altyd grooter vallen dan van de getakte boe- 
welze van een en dezelfde zoort zyn: Em op deze manier 
kan bet wel wezens dat den-grooten getakten boom. hier bo- 
ven gemelt, door lankbeit van tyd zodanig geworden zy: 
Zommige beroemen baar mede datze door honk een Man- 
netjes- in een Wyfjes-boom konnen doen weranderen; en.2y 
zeggen, wanneer men.eenjonge Mannetjes-boom , die niet 
boven een arm dik is „alle.de fteelen., daar de-bloemen aan- 
bangen, affnyt, en. zo mede de bovenfte kruyn, dezelve 
met: een bladt voebindende en bedekkende „dat als dan dezel- 
ve boom vrugten zoude voortbrengen ; doch ikzulks aan ver- 
Scheide Í org geprobeert. hebbende, zo en beeft bet my. 
evenwel niet willen gelukken: maar de boomen gingen ^ 
k de Camolenga , doch dat is ` 
en „en dan tot een fpoedige kamer- ` 
