1. Boek. XLV. Hoofdft. 
Tabula Quinquagefima Secunda 
Ramum exhibet Papaje Littoree feu Papaje Pante. 
EXPLICATIO 
Tabule Quinquagefime Tertie , 
In qua Zigura Prima, Ramum exhibet Popaje Silveftris , feu 
Papaje -Utan vocate. 
Figura Secunda, Ramum exhibet Papaje Litoree Boeronenfis 
ATTERHU did, 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 
151 
De Twee- en Vyftizfle Plaat 
Vertoont een een Tak van de Strand.Papaie- 
paja-Pante genaamt. sities n x "T 
UYTLEGGING 
Van de Drie- en Vyftig fle Plaat, 
Vertoonende een Tak met de eeríte Figuur vande Wilde Papai 
Boom, ofte de Papaja Utan bn Á nr 
De Tweede Figuur af aaneen Tak van de Boeroneefe-Strant- 
Papaje-Boom, ATTEHU genaamt. | 
CAPUT QUADRAG. QUINTUM, 
Lanfium: Lanfa. 
& filveftris. 
L fa, cujus truncus non eft rotundus, fed profun- 
de fulcatus, inftar columne excavate, vel quafi ex 
. plurimis ftipitibus effet concretus: Ejus cortex exte- 
tior eft tenuis, durus , glaber „pallidus, vel cinereus, 
& quoque flavefcens : Ejus rami non amplam for- 
mant comam, fed eo altius exfurgant, funt enim e- 
re&i admodum , atque e longinquo obfcure virentes 
apparent. Folia breviffimis infident petiolis ‚in binos 
ordines alternatim pofita, folia Fagi referentia, fed 
funt longiora ac firmiora, integra & acuminata, inz- 
qualis magnitudinis, juniorum enim arborum pedem 
circiter funt longa, ultra palmam lata, ac inftar char- 
te membranacez, ac fonitum edentia , vetuftiorum ve- 
ro arborum palmam tantum funt loriga , ac tres circiter 
digitos lata, obfcure viridia ‚ac parallelis diftinCta co- 
ftis, plurima cinereis ais. maculis, acfi ficcata 
forent, unde non elegantis funt adfpe&tus: Ex ramis 
fub lateralibus furculis excrefcit unus alterve erectus 
racemus viridis, ex quo flores dependent, qui alba 
funt capitula, que parvis.ex racemis quoque coadu- 
nata herent, queque ad dimidium in tria quatuorve 
parva dividuntur petala, feu fegmenta, fere inftar flo- 
rum nucis Mofchatz afboris , in medio albicans ha- 
bent piftillum, quod dehifcens fubtus exhibet aliud 
arvum obfcure luteum capitulum, feu germen , quod 
in fruétum excrefcit, ac prout hic crefcit , fic oe 
major excreícit racemus, qui fenfim increfcit & craf- 
fior eft, ita ut totus racemus Uvarium referat race- 
mum, ulne longitudinis: Fruêtus vero formam ac ma- 
gnitudinem ovorum Columbinorum feu oblongorum 
prunorum habent, exterius obducti pallida feu flava 
pellicula, que matura digitis facile feparatur & con- 
fringitur, Á vero fint.inmaturi , lac effundunt ama- 
rum, albicans, ac fpiffum , quod manus ac os nigro in- 
ficit colore , uti Juglandum putamina in Europa: Car- 
nem gerunt albicantem. ac femipellucidam , in quin- 
que oblongas diftinétam partes, uti in pomis dulci- 
bus, feu uti Allii capita: Horumque fegmentorum 
femper unum alterumve majus eft reliquis, quz con- 
tinent planum angulofum ac viride officulum: Ma- 
ture za carnis fapor eft gratus, & ex acido dul- 
cis inftar uvarum , feu alborum Ribefiorum: Sed fi 
non bene fit matura , eft acida inftar uvarum. in- 
maturarum: Cavendum eft, ne defcriptum viride offi- 
culum dentibus comminuatur , eft enim inftar bilis a- 
marum, nec memoratum lac cutim vel os tangat , quum 
r ejus quoque fit ingratus & amarus: Fructu 
penitus maturi,- qui paucam hujus lactis conti- 
nent copiam, in exteriore cortice nigris notati funt 
maculis, & molles funt ad tactum, digitifque com- 
preffi facile aperiri poflunt, atque ab interna fepara- 
ri carne, fed in ore eorum caro ab officulo lingua 
eft fepatanda, quod abjicitur vel integrum a quibus- 
dam deglutitur: Fruêtus autem hi maturi funt adeo 
delicati gratique faporis, ut vix fatiari quis iis pof- 
fit, tales enim raro im arbore confpiciuntur , Cito 
autem funt decerpendi, ne ab avibus rapacibus abri- 
iantur: ‘Fruncus lignum dat durum , folidum, & pal- 
fide albens, grave, & fatis durabile, unde ufitatif- 
fimum eft aif variorum inftrumentorum manubria: 
Radices firmiffime terre infiguntur, nec facile a ven- 
to hinc moventur vel disjiciuntur arbores. ' 
Anfıi arboris due funt fpecies , domeftica nempe 
Dome- 
rum prima eft arbor fatis excel- . 
XLV. HOOFDSTUK, 
De Lan[fa- Boom. 
An de LanfJa-boomen vind men tweederley. zport , 
namentlyk tamme en wilde ` zynde de tamme een ree 
delyk booge boom, den ftam niet ront, maar di 
evoorent, als een uitgebolde colomme, of als uyt ue 
p mahas t'zamen gegroeit: De fchorfJe van buyten is dun, 
bart, effen „en bleek- of vuyl-wit , wat na den geelen trek- 
kende: Zyne takken maken geen breede kruyn, maar lopen 
of ryzen weder zo veel te booger, fteylder , en fpitfer op, 
zynde van verre aantezien zwart-groen: De bladeren ftaan 
op zeer korte fteelen, meeft in twee ryen, niet regt, maar 
wat verwiffelt tegens malkander , wel gely, na de 
Beuke-bladeren , doch zyn wat langer en ftyver , met effene 
kanten , en een lange fpitfe „bebbende ook een ongelyke groot- 
te, want aan de jonge boomen zynze bykans een voet lank, 
ru ym een bant breet, en rammelende als perkement , en aan 
de oude boomen zynze maar een bant lank, en omtrent drie 
vingeren breet, voorts boog- of zwart-groen , en met even- 
wydige ribben doortoogen, meeft alle®net graauwe plekken 
bezet , als ofze uytgedroogt waren, en dierbalven niet mo 
of fraay van aanzien: Uyt de Takken agter de telgen , waf- 
Jen een of twee regte en groene fleelen, of troffen, daar 
bet bloeizel aan bangt, zynde witte knoppen , die infgelyks 
met kleine trosjes by malkanderen bangen, en dewelke bun 
maar een weinig in drie of vier kleine blaadjes of /pitfen 
openen , even gel k bet bloeizel van de Nootemufchaat-boom, 
in de midden bebbenze een witagtig bewveltje , t welk open 
berftende , zo vertoont zig daar onder nog een ander donker 
geel knopje, waar uyt de vrugt voortkomt, en zoals de- 
zelve groeit, zo groeit ook den grooten [Leel , werdende boe 
langer boe dikker, zo dat zig den geheelen tros komt te ver- 
toonen als een groote Druyven-tros „van byna een elle lang: 
zynde de vrugten van gedaante en grootte als Duyven-eye- 
ren, of lank ige Pruymen , van buyten bekleet met een 
bleeke of oker-geele fcbil , die, alsze Typ is „met de vingers 
ligt open of aan flukken gedrukt kan worden ; gevende , als 
ze ouryp zyn, van baar een bittere witte en dikke melk, 
dewelke de banden en mont tanyt verft, gelyk de groene 
noote-fcbillen in Europa: Van binnen bebbenze een wit en 
balf doorfchynent vleefch , onderfcheiden in vyf lankwerpi- 
ge deelen , gelyk de zoete appelen „of look-knoppen: Envan 
deze deelen zyn altyd een of twee grooter dan de an- 
dere, bebbende van binnen een plat-boekige en gras-groe- 
ne korrel: De fmaak van-bet volkomen rype vleefcb is zeer 
aangenaam en rynfch-zoet, gelyk druyven, of witte aal- 
eng miar maar nog niet regt ryp zynde, zo zuur als onrype 
druyven: En moet men zig wagten van de voorfchreve 
groene korrels aan flukken te byten „want zy zyn zo bitter 
als gal; ook moet men de bovengenoemde melk niet aan "t 
vleejch of in de mont laten komen , om datze infgelyks van 
een kwaden {maak en bitter is: De volkomen rype vrugten, 
waar in men weinig van deze melk vind, bebben op baar 
fchil eenige zwarte plekken , en zyn week in 't aantaflen, 
konnende met de vingers ligt open gedrukt , en van bet bin- 
nenfte "o afgezondert worden, maar in de mont moet 
men bet vleeftb met de tong van de groene korreis afwry- 
wen, dezelve weg fimyten, of gedeel inflokken: Zynde de 
regte rype zo lekker en aangenaam zoet, dat men kwalyk 
zyn bekomft daar aan eeten kan; maar zodanige ziet men 
zelden aan de boomen, want, men moetze al vroeg 2 
ken „of de dieven en roof-vogels gaan er mee door: De ftam 
beeft een bart, digt, en bleek-wit bout , zwaar, en rede- 
byk durabel, wesbalven bet zeer gebruykelyk is tot fleelem, 
en bechten van verfcheide gereet chappen: De wortelen 
ook zeer vajt in d'aarde, en worden niet ligt door eenige 
Van 
quint daar uitgerukt. 
