152 
Domettici Lanfii bine funt fpecies, fed que parum 
differunt, alba nempe eft maxima, quod idem quo- 
que de floribus intelligendum eft , ac foliis , que late 
viridem habent colorem. Fruétus itaque eft magnitu- 
dinis minoris ovi Gallinacei; Pyriformis y inferius pa- 
rum acuminatus, hique , qui plurimum in Hitoe regio- 
ne crefcunt, funt dulciffimi, fed magna gerunt ama- 
raque officula: Altera minorque fpecies Lanfium. ru- 
brum dicitur, quum ejus pellicula plerumque obfcure 
lutea fit; arborque corticem gerat, qui in rubicun- 
dum-vergit:colorem; Flores funt minores, neque 
fructus oflicula funt tante magnitudinis , quantz in ma- 
gna fpecie funt, tarde maturefcunt, diuque acidita- 
tem fervant. 
Anni-tempus. Florent circa Decembrem ; fructusque 
Martio maturefcunt menfe , qui ufque in Auguftum du- 
rant. Eft enim fructus, uti dictum fuit, qui diutiffimear- 
‚bori inhzret , -antequam  maturefcat penitus. Et 
quamvis memoratz binz fpecies, alba nempe & ru- 
bra, proprie non fint filveftres, non amant tamen 
hortos, vel prope edes plantari: Que enim ibi lo- 
cantur, tardiflime excrefcunt, & quinquennes effe opor- 
tet, antequam fructus gerant, immo vidi, que octa- 
vo nondum anno fructus produxerant: E contra in fil- 
veftribus Amboinenfium hortis fant vegete , ubi tarde 
quidem exerefcunt quoque, fed hoc videtur familiare 
arboribus duris & tenuiffimis ex fibris compofitis: Et 
uti in aliis obfervatur arboribus, fic & hec ex fuo 
trunco circa radicem latas gerit excrefcentias , inftar 
alarum. Terra, cui.inplantanda eft , faxofa quodam- 
modo fit, in fabulofa enim citius & facilius excrefcit 
2. fed plurima tum habct folia , pauciffimosque 
©, Women. Latine Lanfium: In. Malaica, Java, Mac- 
‘caffara & Banda Lanfa, Ternata Laffa. Circa Mata- 
‘yam in Java erm vocatur. Amboinice in Hitoe 
Aymahi'& a quibufdam Laffota, in Leytimora Buan & 
-Boan: In quovis vero Amboinico pago peculiare 
geritnomen, ee non opus erit peculiariter denota- 
“Locus. Arbores he plurimum in omnibus aquofe 
‚Indie infulis occurrunt, a — Java.ufque in Mo- 
luccos, in hifce vero Orientalibus plagis fruétus mut. 
' to fant: dulciores, majoresque quam in Java, ubi par- 
vi admodum funt. © - Buck ONU E 
Ufus. Fru&us hi fant fuluberrimi& grati temporibus 
calidis, fi crudi edantur , refocillant: cnim refrigerant- 
que ftomachum. Si vero inmaturi nimium edantur , 
átque hifce fuperbibatur, pleruinque flatus & tormina 
in abdomine excitant, vino faccharoque fricati bo- 
num dant cibum falutaremque , qui in omnibus conce- 
ditur morbis, fed tum bene decorticandi funt , & ama- 
ris exuendi officulis, que fuum quoque dant ufum, 
aqua enim contrita propinantur infantibus ad vermes 
enecandos. Siccati cortices igni inpofiti bonum refi- 
nofumque fpirant' odorem , .fere inftar Dammarfelan , 
unde quoque adhibentur ad Zaire, db Aftangi. Que 
eft commixtio diverforum odoriferorum lignorum, 
herbarum, & gummatum , apud. Malaicenfes ufitatiffi- 
ma, hifce fub vefperum ædes perfumantur , five fola 
hee mixtio, five additis Lagundi foliis, adhibeatur , ut 
Musquitten, qui eo plurimum in confpe&um veniunt 
tempore, eliminentur; Lignum; uti dictum fuit, ad 
manubria telorum , fecurium & etiam ad zdium poftes 
adhibetur , quum vero arbores he tam tarde crefcant, 
arcuntur quantum fieri poteft, earumque loco Silve- 
ris Lanfii lignum ufurpatur. << +... 
EXPLICATIO 
i t : t 
Tabule Quinquagefinæ Quarta , 
Qua ramum exhibet Less floribus fru&ibusque confpicui. ` 
A. Fruttum naturali exhibet forma. 
B. Apertum dénotat fructum, ut ejus interna appareat fub- 
ftantia. E 
OBSER- 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Caput XLV: 
Van de Tamme Lanjen beeft men twee zoorten , dog 
die van malkander weinig verfchillen, zynde de witte de 
grootfte , eu ’t welk ook verflaan moet worden van bet bloei- 
zel, als mede van de bladeren, dewelke een blyde groene 
coleur bebben = De vrugt dan, als gezegt , is ongeveer zo 
groot als een klein boender-ey, peers-gewyze lopende ag- 
ter een weinig fpits toe , en deze, die meeft op "t lant van 
Hitoe vallen, zyn zeer zoet , maar bebben ook weder groo- 
te en bittere korrels: De tweede en kleinder zoorte werden 
roode Lanfen genaamt, om dat baare fchille donker-geel is, 
en de boom ook een fcbor[Je heeft die wat na bet rofle trekt : 
Het bloeizel is wat kleinder , en de korrels in de vrugt zyn 
ook zo groot niet als im de witte, maar zy werden lang- 
zaamryp, en bebouden baare zuurte zeer lang. 
Sayzoen. Haar bloeityd is omtrent, December, en de 
trugten werden in Maart ryp, duurende wel tot in Au- 
guftus: Want bet is, als gezegt, een vrugt, die vry lang 
aan de boom moet bangen, eerze volkomen ryp wort: En 
alboewel de voorn. beide zoorten , witte en roode, eigentlyk 
geen wilde boomen en zum. zo en willenze evenwel niet 
gaarne in de negoryen „en by de buyzen groeyen: want de 
gene 5 de aldaar werden geplant , fchieten zeer lankzaam 
0p , ‘en moeten wel yf Jaren oud werden, eerze vrugten 
voortbrengen , ja ik: beb "er gezien, die in °t achtfle Faar 
nog niet en droegen: Daarentégen ftaanze in de Bofcb-tuy- 
nen der Amboineefen zeer weeldrig ,fchietende aldaar mede y 
wel wat lankzaam op, dog dat fcbynt in alle barde en fyn- 
dradige bouten zo een eigenfchap-te wezen: En, gelykmen 
aan meer andere boomen ziet, 20 krygt-ook deze aan zjn — . 
Jam omtrent de wortel eenige breede uytwaffingen, gelyk 
als vleugels : De gront ,.daar men bem in planten wil , moet. 
wat fleenig zyn , want in mulle-aarde jcbiet by wel eerder 
of ligter op, maar draagt dan ook veel bladeren , en weinig. 
ten. DE LEID Gi, £ 4 545 rr irs 
„Naam, Int Latyn Lanfium : in " Maleyts., Javaans, 
Macaffers jen. Bandaas , Lanfa; Ternaats Lafla: omtrent 
deMataramop Fava pin gpa genaamt: op Amboins 
op Hitoe, my Sami s: em: by. zommigg Laflata , op Leyti- ` 
mor Buan en Boan: doch yder-negory in’t „Amboin/che ge- 
bied geeft bem wel een byzondere naam, en dierbaloen zak — 
bet niet nodig wezen die alle aan te tekenen : Op Baley heet 
by Lanfac. 25 | 
Plaats. Dezen boom vind men meeft in , of op alle de KA 
landen «an .Water-Indien , van groot Fava af tot in alle 
de Moluccos, dog im deze Oojier/che quartieren zjn die 
vrugten veel grooter en zoeter dan op: Favas alwaasze ook... 
al ory snot: betaalden: sree een SÉ: 
- Gebruik. Deze vrugten zyn zeer ge 
ro 
ruik. De er gezont en ook aangee: — 
naam om in beete tyden raauw gegeeten ie worden; want 
zy verkoelen en verkwikken de mage : maar als men de halt, | 
rype te veel eet, en dan daar op drinkt y 20. krygt men ge- 
meenelyk daar van winden sen fnyding im de buyk: Met 
wyn en zuyker geftooft; gevenze-een gezonde koft, en die 
ook in alderhande ziektens. wert toegeluaten y maar als dan 
moet menze «vel te deegen fchillen, en de-bittere korrels daar 
uyt doen ; hebbende dezelve evenwel mede nog haar gebruik; 
want men, wryftze met water, en geeftze de kinderen te 
drinken s om de wormen af te zetten: De gedroogde fcbillen, 
op "t vuur gelegt, geven ook een goeden en herfagtigen reuk, 
byna als de Dammarfelan ; en dierbalwen werden dezelve 
ook gebruikt onder bet reukwerk Aftangi: Zynde een ver- 
menging van verfcheide welriekende bouten ,- kruyden , en 
gommen, by de Maleyers zeer gebruykelyk: „Men berookt 
ook daar mede tegens den.avomt de buyzen, bet zy danal- 
leen, of met Lagundi-bladeren gemengt , om daar door de 
musquitten ‘te verdryven , dewelke op die tyd meeft zwer- 
ven, en te voorfchyn komen :-Het bout-beeft y als. a 
mede zyn gebruik tot begten en fteelen van toranen,bylen, 6 C- 
en zomtyds ook tot Balen oun buyzen, dog om dat men de- 
ze boomen; die:zo lan; -groeyen „ geerne zo veel vers 
feboont - als "f mogelyk is , z0.neemt men meeft daar toe dat 
van de wilde Lan mun: LIEREN S jc rcp eed 
SUXTEROGING 
… Van de Vier- en Voftigfte Platt, ` 
Dewelke vertoont een Tak. Don de Lanfa-Boom met zyn vrugten 
Ca on aee et Ears Aa o] BIER 
A. Wft de vrugt aan in de natuurlyké grootte. 
B. Dezelve opgefneden , op dat deszelfs binnenfte geftalte £e 
AAN- 
