> 
_cauflant , pe er acefcit. 
bat, hie Ubat Lanfa vocatur, & py 
quamvis hoc Silveftre Lanfium eum Aycale, & ar- 
Lanfio differant. 
I. Boek. XLVI. Hoofd: 
OBS ER ko: 
A Valent. Lanflı-Boom vocatur, ejusque ramulus ac fru- 
&us No. IX. exhibetur & pag. 165. deícribitur. Neli Pouli 
H. Melt: bart % WA e? & 48 rudes videtur fpecies , 
que fructibus angulofis differt , foliisque oppofitis 
Lanfü fint alternata. : ord Er 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 
153 
AANMERKINGE 
Deze. Boom wert Lan[Ja-Boom van Valent. pag: 165. genänfnt 
en onder No, IX. verbeelt , en febynt te € on iani. van de 
Neli Pouli in de Hortus. Malabar. derde deel Tab, 47..en 48. 
befebreven en verbeeldt, welke van deeze verjcbildt door zyn boe- 
kige vrugten, en overgeftelde blaaden. 
CAPUT QUADRAG. SEXTUM. 
| Lanftum Silveftre. -Lanfa Utan. 
Set Lanfium non multum forma differt a do 
meftico , ejus enim truncus ejusdem eft alti- 
tudinis, ac per longitudinem quoque ita fulca- 
tus: Folia autem oppofita funt, fed magis glabra ac 
aperta , nec transverfales cofte ita protuberant: No- 
tam itidem gerunt characterifticam, que cundis Lan- 
fii fpeciebus propria eft , quod fuprema nempe eo- 
rum pars femper fit latior reliqua , ita ut nervus 
medius non recte per mediam folii partem decur- 
rat: Fructus ex racemis quoque dependent uti in 
domeftica fpecie, fed funt parvi ac rotundi, re- 
plenturque amara & acida medulla, edendo inepta, 
unde animalibus inferviunt, ‚prefertimigue iis, que 
Koes- Koefen vocantur. Hujus autem Silveftris arboris- 
due funt fpecies, quarum prima corticem trunci ge- 
rit album, ejusque lignum quoque eft pallidum: Al- 
terius vero cortex flavefcit feu ruffefcit, ac lignum 
tantum ad oras albicat , ac quo magis ad interiora 
vergit, eo-magis rubet, fed tamen nunquam ita ob- 
fcurum-eft hoc lignum ac illud Aycole y cum quo 
ceterum. maxime convenit; utreque vero he fpe- 
cies lignum habent folidum , durum , grave, & te- 
nuibus conftans fibris , fed non ita politum eft ac 
illud Aycole. Utreque he arbores funt Silveftres, in 
Silvis nempe crefcentes in locis planis, nec longe a 
mare remotis, non autem in montibus , atque in 
` omnibus Amboinenfibus infulis funt note. 
Nomen. Latine Lanfium Silveftre: Malaice Lanfa U- 
tan: Amboinice in Hitoea Aymabu Abba, in Leytimo- 
ra Buan Tauno , Buan Abbal , & quoque, fed male, 
Buan: Ternatenfibus Lafa Suru vocatur. ; 
Ufus. Fructus, uti dictum ‘fuit, hominibus non 
funt in ufu, fed avide expetuntur a vaccis &c: Ex 
ejus ligno manubria Toranen, feu haftarum Amboi- 
nenfium- fiunt: item manubria cultrorum majorum 
& fecurium , quibus rubra optime ac aptiffime in- 
fervit. Ex hoc fuftes quoque longi formantur, qui 
vel foli vel plures colligati Sicescuntur, & pro fa- 
cibus ufurpantur , ac prefertim üt per noctem in 
litore inveftigentur pifces & aftaci &c. qui per ma- 
ris reditum relidi fuere hominibus prede , quodque 
opus pifces ita conquirendi a Malaicenfibus Sulo Su- 
lo, Ternatenfibus Lobe Lobe , & ab Amboinenfibus Met- 
te vocatur, quod vulgare horum pigrorum: hominum 
eft exercitium , ut tali modo victum adquirant. Ra- 
dices Silveftrium horum Lanfiorum a Tiffadoribus 
(qui tales funt, qui vinum ex arboribus eliciunt) 
efectu alterius Oebat Sagueer adhibentur, ut potum 
Saguerum hifce , qualem effe oportet , & uti fupra 
indicatum fuit, amarum reddant: fed potus talis 
multo vilior eft illo , qui cum vero Oebat Tuni vel 
radice Sefoat praeparatur, Lanfii enim radices ingra- 
tum ipfi adferunt odorem , & facile Cephalalgiam 
Atque ad differentiam 
predi&i veri ` 
bore, que aromaticum prebet corticem Maffoey , 
magnam habeat convenientiam , unamquamque tamen 
duo defcribemus loco, quum nimium a domeftico 
Tabula Quinquagefima Quinta, ! 
Ramum exhibet Lanfii Silvefrir floribus fiu 
VIT CNET x 
rt se P » 3E 3 
Tomi SEE OBS ER 
_wortelen krygt by een onlieffelyken 
fruêtibusque onulti. 
XLVI HOOFDSTUK. 
Wilde Lanfe-Boom. 
l E wilde Lanfe-boom verfebilt in gedaante niet veel 
van de tamme ; want den ftam is meeft van dezelf- 
de hoogte , en ook in de lengte zo gevorent: de bia- 
deren flaan insgelyks zo verwiffelt tegens malkander over , 
dog zyn re en wat meer geopent ; de" dwers-ribben 
puylen ook zo zeer niet uit; zy vertoonen ook bet geflagt-te- 
ken, "t welk alle Lan[fe-zoorten gemein bebben , te weten: * 
dat de oor [le helft altyt breeder is dan de andere, dies de 
middel-zenuwe niet regt door bet midden gaat: De vrug- 
ten bangen ook aan troffem gelyk de tamme, dog zy zyn 
klein en ront , bebbende van binnen een bitter zuur merg , 
niet bequaam om te eeten, en dierbalven laat menze voor 
bet gedierte’, waar onder zyn , die koes-koezen worden gé- 
naamt : en is dezen wilden boom mede van tavederleye zoort, 
bebbende de eerfie van buiten aan den ftam een witte fchorf- 
ze, en bet bout is ook bleek-wit: en van de andere zoorte 
trekt de fcborze een weinig ma den geelen of roffen, bet 
bout aan de kanten wit zynde , dan boe verder men na bin- 
nen komt , bot rooder bet wert, dog evenwel noit zo bruin 
als dat van d'Aycole , waar mede bet anders al ten groo- 
te gelykeniffe beeft, bebbénde deze beide zoorten een digt , 
bart , zwaar , en Leger bout , dog in gladdigh 
: £roeyende 
| eit voor 
bet Aycole wykende ' van zelve in 't wil- 
- dé, en dat meet in boffchen op vlaktens , en niet verre van 
rant ftaande; dog niet in't booge gebergte, en zy zyn 
» alle de ‘Arbeinjtbe Eylanden bekent. ES 
“Naam. In't Latyn Lanfium Silveftre: in ’t Maleyts 
Lanfa Utan: op Amboins, op Hitoe , Aymahu Abba, op 
Leytimor Buan’Tauno , Buan Abbal , en ook flegts (dog 
qualyk) Buan: op Ternataans Lafla Suru. 
Gebruik. De vrugten zyn, i gezegt , by de menfchen 
in geen gebruik, maar zy werden gretig gezogt en gege- 
sae de koebeejten YA Uit bet Sout mwali men’ en 
van Toranen of Amboinfche [pie[fen ; ook alderbande begten 
tot boutwmelfen en bylen ‚waar toe bet roode geflagt wel 
bet hequaam/te en 2 is; men maakt er ook lange [Lokken 
van, dewelke, of alleen, of zommige by malkander gebon- 
den, aan brandt geftoken , en in plaats van toortzen ge- 
bruikt worden , en wel voornamentlyk om des nagts langs 
de ftrant op te zoeken de vi[Jcben , crabben &c. die bet af. 
loopende water aldaar ten prooye van de menjcben gelaaten 
beeft; en welk werk of vis zoeken de Maleyers Sulo Sulo, 
de Ternatanen Lobe Lobe „ ende de Amboineefen Mette _ 
noemen ` zynde een gemeehe oeffening van deze fchamele 
luiden , om daar mede baar koft te winnen: de wortelen 
van deze wilde Lanfa-boomen. werden ook van d Tieffado- 
res (dat zyn die geene , die den wyn uit de boomen tappen) 
gebrek van andere Oebat Sagueer gebruikt „om den drank 
Sagueer) daar mede , gelyk by wezen moet „en bier 
ezegt is, bitter te maaken: maar dien drank is dan ook 
veel flegter als de gene ‚die met bet regte Oebat Tuni, d 
de wortel Seföat wort toebereit , want van deze Lanfe- 
reuk , maakt ligt booft- 
n, en wert ook eerder zuur: en, tot onderfcheit ven bet 
voorn, regte Ubat , wert dit Ubat Lanfa genoemt; en of 
dezen wilde Lanfa-boom met den Aycale , en den boom 
daar den Aromatiquen baft Maffoey van komt, groote 
gemeenfchap beeft, zo zullen wy egter dezelve een yder op 
zyn plaäts befchryven , om datze te vedl van de tamme Lan- 
fen komen te werfchillen. 
De Vyf- en Vyftigfte Plaat 
Vertoont een Tak van de Wilde Lanfe-Boom, met zyn bloemen on 
vrugten. 
V A AN- 
