I. Boek. XLV 1I. Hoofdft. 
feit, qui inftar Lanfii circa iftos petiolos undique 
dependent, finguli autem fructus ex fuo arcuato 
progerminant petiolo , qui ita fimul magnum effor- 
mant racemum. Fructus ipfi funt nuces inftar Cory- 
lorum , fed rotundi inftar globulorum fclopeti , ac fupe- 
rius acuminati brevi ac duro apice , externe ex viridi 
lutefcentes feu flavefcentes, tenui obdu&i putamine, 
quod facilius confringi poteft, uti illud Corylorum, 
in quo continetur nucleus formam burfæ referens, 
fique he nuces inmature fint, circa exterius puta- 
men brevia quzdam gerunt acumina vel fpinulas, 
que in maturis plurimum decidunt: Inter externum 
putamen ac nucleum pauca aquofa locatur caro, que 
acidi eft faporis , inftar uvarum inmaturarum vel 
Boararum , que vero in maturis fatis grate acidula 
eft, fere uti hac in regione uve: Ifte burfeformis 
nucleus , qui memorata ambitur carne , eft fufcus, 
ac fub ejus fragili ac tenui putamine locatur füb- 
ftantia ita albicans ac Corylorum nucum , fed mol- 
lior, & ex duobus conjunêta fegmentis , quorum unum 
femper altero craffius ac rotundius eft, faporque eft 
inftar Piftachiarum „fed tandem ingratior eft. Trunci 
cortex eft fufcus , ficcus, & fragilis admodum , ita fe des flams is d 
ut ex ipfo longa fragmenta parari nequeant, inz- 
qualis, fcaber, quafi verrucis obfitus: Lignum eft fo- 
lidum, firmum , grave, & adeo durum, ut Sinenfes ex 
illo axes piftrinorum faccharinorum forment , colo- 
ris vero eft pallidioris quam Sideroxyli lignum , fed 
gravioris eft fubftantie. ` | 
Anni tempus. In Amboina demittit hec arbor fub 
finem pluvioforum menfium feu in Augufto fenfim 
fua folia vetufta, ac in Septembri flores producit, dein 
vero nova regerminant folia: In Januario & Februario 
memorati maturefcunt fructus , in aliis vero locis, 
in quibus anni tempus pluviofum ab Amboinenfi dif- 
fert, flores fru&usque gerit aliis in menfibus. 
Nomen. Latine vocari poffet Er zeg wer Indi- 
cum h. e. arbor uvifera refpectu forme fruêtuum: 
nos vero potius commune & vulgare ipfi tribuimus 
nomen, ac vocamus illam Cu/ , ex Malaicenfi 
Cuffambi , quo nomine etiam in Java ac Baleya eft 
nota, in Macaffara vocatur Bado, in Solora & circum- 
jacentibus infulis Kule, & in Bima Sambi. 
Locus. In orientali Amboinz plaga & Banda eft ar- 
bor exotica , & , uti creditur a peregrinis mercatori- 
bus translata: In parva Cerama , circa Combello & 
Loehoe , ac nunc etiam circa caftellum Vi&oriam , 
uedam hujus fpeciei occurrunt arbores , fed quz tar- 
difime crefcunt , gracilemque ac difformem gerunt 
comam: Fruétus raro ita quoque maturefcunt , ut 
crudi fint edules, e contra multo frequentiores fant, 
earumque fructus melius fapiunt in Sumatra, Java, 
Baleya , ac fic pofro ufque ad Soloram ac Timo- 
ram. In Macaffara ac Boetona quoque occurrunt; ex 
aliis , fed incertis relationibus , intellexi illas a. re- 
periri in Guzeratta & Perficis regionibus , fi hi narra- 
tores modo decepti non fuerint fimilitudine horum 
fru&uum cum Piftachiis. F : 
Ufus. Fruêtus hi crudi comeduntut , fi penitus 
fuerint maturi, vinofumque & acidulum habent fa- 
porem , inflar uvarum fere maturarum. Non ta- 
men ventri replendo inferviunt, fed in obfoniis tan- 
tum ufurpantur , & ut fitis exftinguatur: Interiores 
inftar Piftachiordm nuces oleo exprimendo condu- 
cunt, que eum in finem in fartagine torrentur , do- 
nec exterius putamen dehifcat , ac interior nux de: 
purata in fartagine iterum recalefcit , contunditur , 
ac inter duos comprimitur afferes , quidam autem 
nucleos torreht ac contundunt cum exteriore puta- 
mine, tumque oleum exftillat tenue ac pellucidum, 
quod magis flavefcit ac oleum Olivarum vel Calap- 
pz arboris, quodque peculiarem habet odorem , nec 
ingratum: Numquam autem rancefcit, nec ingrate 
olet, attamen ad cibum non ufurpatur, fed ad lam- 
pades, plurimumque infervit preparationi odorifero- 
rum unguentorum, ac oleofitatum , uti aliis in locis 
hunc in finem Oleum Balaninum feu Ben adhibetur ; 
quod duobus fit modis, quod nempe Minjac Bou Bou 
vocatur, & capitis unguento infervit , illud folum- 
modo perfumatur odorifera Dupa , cui per aliquot 
dies omnigeni grate fpirantes flores fuerunt i fi; 
Alterum quoque primum inbuitur fimilibus grate o- 
lentibus floribus, ac dein Raffamala , Mofco , aliisque 
edoriferis lignis mifcetur ad confiftentiam tenuioris 
; unguenti , 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 
255 
ook de vrugten werden geformeert , ban 
Lanfen , rondom de d fleeltjes » cd, ee 
yder vrugt aan een byzonder krom Steeltje, en maaken alzo 
í zamen een grooten tros: de vrugten zelfs zyn nootjes als 
de baxel-nooten , dog zo rondt als roer-kogels „ en boven op 
met een korte en barde fpitfe , van buiten uit di oenen 
na 't geele of roffe trekkende „met een dunne Jcbaa dewel. 
ke ligter te brecken is dan die van de bazel-nooten, en van 
binnen legt een korrel > die de gedaante beeft van een beurs- 
je, en als deze nootjes nog onryp zyn , dan bebbenfe rondom 
de buiten fle fcbaal eenige korte fpitfen of doornen, dewelke 
van de rype meeft afvallen ; tulfeben de uiterfte fcbaal en 
de korrel legt een «veinig wateragtig vleefcb , zynde zuur- 
agtig van [maak , gelyk onrype druiven of Boarau , dog ’t 
welk in de gebeel rype redelyk aangenaam ryns wort by- 
na als bier te lande de druiven: de voorn: beurs-fi mige 
korrel , daar 't voornoemde wleejch aanba t, is bruin, en 
onder deszelfs breekzame en dunne (haal gt een beeft 20 
wit gelyk de gem. bazel-nooten , dog wat weeker , en Ga, 
men gezet uit twee flukken , waar van bet eene altyt dike 
ker en ronder is als bet andere; zynde de Jmaak gelyk die 
van de Piflafcies , dog in"t Die wat onlieflyk ; de Jcbor/- 
00g , en zeer brokkeli, 
dat men daar geen lange fiukken van kappen kan d 
oneffen, en als met vratjes bezet: bet bout is digt , vaft 
zwaar „en daar by zo bart, dat de Sineezen de affen tot bare 
zuiker-moolens daar van maaken; van verwe is bet wat 
h ri dan `t yuer-bout , dog weder zwaarder van fubftan- 
ie. 
Sayzoen. Zn Amboina werpt dezen boom , tegens bet einde 
van bet reegen-moufjon , of in Augufto , allenskens zyn 
oude bladeren af , in September Daat by vol bloeizel , en 
krygt daar na eerft weder jong loof; in January en Fe- 
bruary worden de voorn. zyne vrugten ryp, dog op andere 
plaatzen, daar de en, bed van de Amboin/cbe ver/cbillen , 
Ve en dans by ook in wre e maanden. 
aam, Hy zoude in 't Latyn konnen genaamt worden 
Staphylodendron Indicum , dat is ale hosts m aan- 
zien van de gedaante zyner : dog wy bebben bem 
liever den gemeenen naam laaten bebouden , en noemen bem 
Cufambium , na bet Maleytze Cuffambi, waar mede by 
aok op Fava „en Baley is bekent , o Macaffer biet by Bado, 
op Solor en d'omliggende Eylanden Kule , en op Bima Sambi. 
Plaats. In deze oofterfche quartieren van Amboina , en 
Banda is by vreemt, en, zoo men gelooft , eertyts door de 
buitenlandze bandelaars overgebragt : op klein Ceram, om- 
trent Combello , en Loeboe , en nu ook omtrent bet Cafteel 
Vittoria , ziet men wel eenige van die boomen, maar zy 
groeyen zeer langzaam „en bebben een magere en onaanzie- 
nelyke kruin ; de vrugten werden ook zelden zo ryp, dat menfe 
raauw eeten kan , daar en tegen zynze veel overvloediger , 
en de vrugten ook fmakelyker , op Sumatra, Fava, Baley, 
en zoo voorts tot Solor en Timor toe: en op MacafJer en 
Boeton heeft menze mede; ook beb ik uit andere, dog onze- 
kere raporten , verfbaan , dat menze ook in Guzeratte , en de 
Perfifche landen vint, indien maar dezelve berigters niet 
bedrougen zyn gezweefd door de gelykenifJe , die deze vrugten 
bebben met de Piftafcies. å 
Gebruik. Deze gani werden raauw gegeeten , ois 
volkomen ryp zyn, bebbende als dan een ryn/chen en am- 
peren fmaak , gelyk de byna rype druiven: zy dienen egter 
niet om den buik te vullen, maar flegts tot fnoeperye, en om 
den dorft te verflaan; de binnenfte nootjes , als Piftafcies , 
zjn in groot gebruik om olye daar van te maaken , werden- 
de ten einde een weinig in een panne gerooft , tot dat de 
buitenfte fchaale daar af berft ; de binnenjle beeft , als dan 
pi AA zynde , y dta roads wat warm in een 
pan, fiamptze , en perftze tuf]chen twee planken, ige 
rooften en flampen de korrels ook wel t’zamen met Zeg 
Jebaal) en dan loopt daar een dunne en klare olye uit : zyn- 
de een weinig geelagtig $ als verfcbe Olyven of Calappus- 
olye, en van een WA gr dog die niet onaangenaam 
is; by wert nooit flerk nog onlieffelyk van reuk; en even- 
wel in de koft niet ikt, dog wel in de lampen, maar 
dient wel meeft tot de pes d van alderbande weirieken- 
de zalven , en olyeteiten , gelyk men op andere plaatzen bet 
Oleum Balaninum of de Ben gebruikt ; werdende bet zelve 
op tweederley manieren geprepareert , te weten, bet gene 
men Minjac Bou noemt , en tot de zalvinge des boofts 
ebruikt , dat wert maar alleen berookt met de welriekende 
Des na dat eenige daagen te vooren allerbande welrie- 
kende bloemen daar zyn ingedaan feed ; bet tweede wert 
ook eerft met andere welriekende bloemen geimbueert , daar 
na met Raffamala , Mufcbus „en andere welriekende bouten 
2 Ver. 
