156 
unguenti , a Macaffarenfibus Minjacnileu di&i, quod- 
que huic nationi magno in ufu eft ad corpora verf 
genda: Hujusque olei totos componunt cacabos , quo 
in ollulis confervant,quo enim vetuftius eft „eo me- 
lius, ac tam jucunde: flavefcit ac fuccinum, & tem- 
re indurefcit. Alii huic commifcent oleo parum 
Cere , Pandangh folia, ac alia odorifera , quod an- 
tequam unguenti confiftentiam adquirat , & ad ufum 
adhiberi pofiit , per aliquot annos preparatum effe 
oportet , quod quam fortiffihe zibetum olet, voca- 
turque Minjac Taun Taun h. e. oleum annofum , quum 
ejus virtutes per annos augeantur, quod non tantum 
infervit Indicis recreationibus, fed etiam ufui Medi- 
co, ac. inter alia aurium exulcerationibus , fi calefactum 
iis inftilletur. 
Simplex feu purum Cuffambii oleum eandem quo- 
que habet naturam , quod per annum aflervatum, 
in'fundo & marginibus ollularum in craffam conden- 
fetur maffam , inftar fevi albi, & quod in medio pel- 
lucidum femper eft oleum, maflaque inftar fevi craf- 
fa facile per calorem iterum liquefcit: hocque oleum 
optimum babetur, quod in hifce paratur regioni- 
bus , quodque aptiflimum eft ad diffolvenda omnige- 
na medicamenta & aromata, ac prefertim ex hoc 
componitur medicamentofum oleum , Minjac Sacalor 
di&um, quod fequenti fit modo. Varia fumuntur ca- 8 
lida aromata & cortices, atque hi fenfim in hoc ma- 
cerantur oleo, ac dein leviter hocce ebulliunt ; unde 
rubentém adquirit colorem , deinque transcolatur , 
hocque praeparatum tali modo oleum proficuum eft, 
fi quotidie artus hocce. inunganitur , morbo Sacalor 
di&o, qui eft paralyfis feu Beri Beri ex frigida ortum 
habens cauffa. Hocce oleum in fundo craffam itidem 
- deponit fubftantiam , fed non tam fpiflam ac M o- 
leum. Hoc autem fedimentum cum oleo mifceri fi- 
mülque ufurpari debet: Incole Solore & Boetone 
fructus hofce crudos comedunt & expetunt non tan- 
tum eorum carnem acidulam , fed interiorem fimul 
nucleum , quamvis hic multis Cephalalgiam cauffet. 
Cortex, qui admodum fragilis eft, a Baleyenfibus mi- 
fcetur contritis Cataplafmatibus , quibus , ante uam 
balnea intrant, corpus inungunt,ut cutem a fudori- 
bus aliisque fordibus depurent, quibus infuper tenui- 
ter contritam Oryzam, aliaque mifcent ingredientia : 
Quidam etiam hoc utuntur cortice ad unguentum Bo- 
bori di&um, quod calida quoque ingrediuntur aroma- 
ta, quo corpus calefaciunt , quod tamen erroneum 
eft, quum nullus in hoc obfervetur calor , fed levis 
tantum adftrictio & adhefio: Defectu Pinangz corti- 
ces hi quoque mafticari poffunt cum petiolis Siri fo- 
liorum & calce , hocque in ufum advocant illi , qui 
Pinange manducationem defuefcere nec omittere pof- 
funt. Vo ibm arborum lignum, uti di&um fuit, 
eft pallide fufcum, fed vetuftifimarum eft cinereum 
inftar Caju-nani , non venofüm, atque a Sinenfibus in 
Java quam maxime expetitum. pro piftrinis ad faccha- 
rum ufitatis, quum grave fit nec facile minuatur, itg 
ut fepius pro quadringentis florenis vetuftam vendant 
arborem, que in Java tante fzpe eft craffitiei ; ut duo 
vix eam amplecti poffint homines : In Macaffara ingen- 
tes quoque reperiuntur arbores , fed earum lignum ibi 
plurimum ufurpatur ad majores domuum poftes , vel 
pro vomeribus agriculturz infervientibus: Memora- 
tum oleum a pietoribus quoque adhibetur , quo pig- 
menta conterunt , fed non facile ficcatur hocce oleum: 
Fructus viridis muria fzpe conditur vel fale; in Bi- 
ma he arbores funt frequentiffime , atque ibi colun- 
tur plurimum pro oleo exprimendo, quum illa in re- 
gione Calappz arbores fint rare: Lignum quoqüe vo- 
meribus infervit , vetuftiorêsque arbores Sinenfibus 
venduntur ad memoratas molendinas facchararias , 
quumque. arborum harum rami plurimum erecti ex- 
crefcant , Baleyenfes graves ipfis adligant lapides , qui 
bus illos extendunt , umbramque amplam reddunt. At- 
que hoc fit cum ramis talium arborum, que prope ædes 
locatz.funt, preter quas in campis raro occurrunt. 
queues folia comedi quoque poflunt & ufurpari 
inftar Ulang Ulang- ad pifces feu Bocaffam. Quum- 
que hoc oleum; utt dictum: eft, fenfim fit granulofum 
vel fpiflum , hinc inter corporis fri¢tionem afperum 
eft, quod ut corrigatur , inter fricandum guttulz ali- 
quot fucci Limonum ipfi funt mifcendz quod illud 
reddit magis glabrum ac lenius: Nucleus fructuum 
Cuflambii 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Caput XLV IL, 
vermengt „tot de confiftentie van een dun zalfje; by de Ma- 
caffaren Minjacnileu genaamt , ent welk by de zelve na- 
tie zeer in gebruik is om bet lyf mede te fmeeren ` maakende 
van dezen oly beele bakken vol, dieze dan in potjes bewa- 
ren , want zy wort boe ouder , boe beter, midsgaders zoo 
Jeboon-geel, als bernfteen „en ook wat dikagtig : andere ver- 
mengen met dien olye een weinige fyn was, bladeren van 
Pandang , en ander reukwerk , "t welk eer bet de confiften- 
tie van een zalve krygt en gebruikt kan worden , eenige ja- 
ren out moet zyn ; riekende zeer fterk na °t Civet; en men 
neemt bet als dan Minjac Taun Taun, dat is jaar-olye; 
om datze zyne deugt met de jaaren krygt, zynde gebruike- 
lyk niet alleen tot de Indiaanfche plaizieren, om bet lyf me- 
de te /meeren, maar ook diemftig in de Medicyne , en onder 
anderen mede voor f«veerende ooren, wanneerze warm ge- 
maakt, en daar in gedaan wort. v. 8 
De enkelde of ongemengde oly van Cuflambi heeft mede 
die natuur, datze, over bet jaar bewaart zynde, baar aan 
de kanten en bodem van de fleene potten zet tot een dikke 
Jubftantie, gelyk als witten ongel , blyvende everiwel in bet 
midden altyt den klaare olye , en den ongel fmelt ook wede- 
rom zeer ligt , wanneer by eenige bitte gevoelt : en wert deze 
olye gebouden voorde befte , die men in deze contereyen beko- 
men kan, als zynde de bequaamfte om alderbande medica- 
menten en fpeceryen daar in te weeken , eninzonderbeit wort 
daar van gemaakt een zeer medicynale olye , Minjac Sacalor 
enaamt , t welk gefchiet op de navolgende maniere: men 
neemt veelderbande beete fpeceryen en fcbor[fen., en laatze 
eerft in de zelve olye wat langzaam weeken „en voorts daar 
mede zoetjes opkooken; waar vanze een roodagtige koleur 
krygt, en daar na wertze door een doek wekli: zynde 
deze toebereide olye , wanneer men dagelyk de leden daar mede 
fry s %eer dien(Lig voor de ziekteof bet gebrek Sacalor:’t - 
welk is een Beri Beri of lammigbeit, die uit koude voortkomt: 
deze ‘olye zet mede op den bodem wel een dikke fub[lantie , 
maar noit xulken ongel als de enkelde : moetende den droef: 
Jem met. de olye onder malkander geroert , en alzo'te zamen 
gebruikt worden: De inweonders van Solor en Boeton eeten 
deze vrugten gaarne raauw, niet alleen bet -rynfche vlees , 
maar ook de binnenfte korrel of beeft, boewel-dexelve aan 
veelen booft-pyn komen te veroorzaaken ; de feborfe , die zeer 
bros is , gebruiken de Baliers onder baare gewreven pap N, 
waar mede zy , voor bet baaden of waffen, bun lyf befme- 
ren, om de buit van fweer en andere vuiligheit te zuiveren, 
mengende daar onder ook fyn gewreven rys en andere ingre- 
dienten ; ook gebruiken ige deze fenorfe -tot bun Bobori- 
zalve , daar ook beete fpeceryen onder komen , om bet lichaam 
te verwermen, dog waarin zy een abuis hebben, nadien 
in dezelve gants geen bitte en fleekt, maar wel een kleine 
adftrittie en kleverigheit : by gebrek van Pinang kan men 
ook deze fcbor[Je eeten met de fteelen van Siri-bladerem en 
kalk, en daar mede behelpen baar de gene , die bet: Pinang- 
eeten niet wel konnen nalaaten : Het bout van de oude boo- 
men is „als gezegt, ligt-ros , dog volkomen out zynde „wert 
het graauw als Caju-nani, ‘onder aderen, en by de Sinee- 
zen op Fava zeer gezogt tot hun zwiker-moolens , om dat bet 
Jwaar (ep zo baaft nieten flyt; zo datze veeltyts twee- 
bondert ryksdaalders geven voor een oude boom , vallende op 
Java zodik, datze twee mannen pas konnen omdademen: en 
op MacafJar vint men ook groote boomen , dog bet bout wert 
aldaar meeft gebruikt tot groote ftylen aan buizen ; en ploe- 
gen tot den lant-bouw; ook wert de gem. olye by de febil- 
ders wel genomen om baare verwe mede té avryven , maar 
zy en droogt niet wel: de groene vrugt wert ook € e. 
zouten of ingepekelt : deze boomen wallen op Bima eer abun- 
dant , en werden aldaar wel ten principalen gebavent of 
gecultiveert om olye van temaaken , nadien opi it Jant we 
nig Calappus-boomen worden gevonden : bet [^] ebruiken- 
ze mede tot ploegen , en de oude boomeri verkoopenze aan de 
Sineezen , tot de voorfcbreve bunne zuiker-moolens, en de- 
wyi de takken van deze boomen meeft regt op/cbieten „ zoo 
weten de Baliers fwaare fleenen daar aan te binden , om die 
uit te breiden en alzo een fchaduwe te maaken : wel te ver. 
Jtaan de takken van zodanige boomen, die by de buizen ftaan, 
werdende buiten dien op bet lant niet veel gevonden. = = 
e met ter tyt wat korrelig 6f ong 
