158 
ex quinque petalis albidis, que arcte ambiunt quin- 
quangulare piftillum , quod in fructum exctefcit fi- 
milis forme : Flores hi quinquangulares itidem ad- 
arent , dictoque piftillo breve infidet capitulum , quod 
uperius clauditur, ac tria vix notabilia exhibet ftig- 
mata; Plurimi flores decidunt , ita ut pauciffimi excre- 
Ícant, fructus poma referunt ex rotundo plana feu 
compreffa , magnitudinis Limonum-Nipis; primo viri- 
dia, dein flava inftar cere fordide. 
Que exterius in peripheria quinque gerunt orificia , 
atque ex quovis orificio extenduntur tres breves {trie 
uti in criangulo; Et licet plurimi decidant flores, fru- 
&us tamen multi combinati dependent, qui interius 
officulum gerunt magnum planum, ex rotundo quin- 
quangulare , ac fuprema protuberans parte, ubi quin- 
que itidem foveole adparent feu cellule, in quibus 
totidem continentur femina , Cucurbitz femina quoad 
formam referentia, quz tam firmiter ipfis infident , 
ut vix feparari' poffint: In inferiore parte multis fo- 
veolis inftar foraminum funt excavata officula , fed non 
perforata , quzdam horum officulorum hexagona 
itiaem obfervantur , totidemque gerunt femina, fed 
hoc rarum eft. Circa hoc officulum heret vel loca- 
tur mollis ac fuccofa caro, faporis acidi adftringen- 
tis, in penitus vero maturis eftacidula, peculiarem- 
uc habet odorem, ita ut -edulis fit-& cruda come- 
atur. Rami hujus arboris funt fragiles, facileque ab- 
rumpuntur, horum cortex eft glaber, truncus æ- 
qualis, rotundus, fed lignum non. valet, medullam- 
que habet amplam ac fungofam. In Amboina lente 
excrefcit hzc arbor, excelfamque effe oportet , an- 
tequam fructus producat, hocque non omnibus con- 
tingit annis. In occidentalibus feu ficcis anni men- 
fibus floret, ac incipientibus Orientalibus anni men- 
fibus fructus maturefcunt ; In Amboina raro occur- 
rit, & plurimum in pagis circa edes, ubi letius etiam cre- 
fcit, fi fpatium nempe circa radices depuretur & pu- 
rum fervetur : Hituenfes hujus domefticz Boa- Rau duas 
numerant fpecies , fed differunt tantum fructibus , cu- 
jusque fructus funt magnitudinis ovi gallinacei, ipfo- 
rum lingua Ayalan vocatur, altera autem, cujus fru- 
&us funt minores, ac vulgatiffima, Laueby dicitur. 
Nomen. Hunc fru&um Latina Lingua Pomum Draco- 
num vocavimus, a Malaicenfi Boa Rau, quo nomine 
per totam Indiam aquofam notus eft, licet hujus 
nominis denominatio excogitari nequeat: In Ma- 
caffara dicitur Raubitu, in Amboina 
quamvis ibi parum fit notus, a Baleyenfibus autem 
nominatur Dau Dande Daue. 
Locus. Raro occurrit in Amboina, fed in occiden- 
*kalibus infulis „ & Banda frequentior eft arbor & magis 
nota. 
Ufus. Fru&us penitus maturi, crudi comedi poffunt, 
quamvis aciditatem nunquam amittant: Amboinenfes 
autem raro eos ufque ad maturitatem relinquunt, fed 
illis utuntur fere maturis , quos cum pifcibus coquunt; 
ex quibus acidum componunt condimentum , quod ven- 
triculo & cibo gratum eft, queque crudi ac co&i gra- 
tum habent faporem odoremque ,fere uti apud nos fru- 
&us acidus in putredinem inclinans , qui obfervatur 
quoque in fubfequente Condondong. Amboinenfes 
has arbores plurimum plantant circa edes, ut fructus 
ipfis inferviant loco Limonum, quique ex eorum fuc- 
co expreflo condimentum acidum conficiunt , cui mif- 
cent contritum Capfici fructum,cum Quo pultem Sagoeu 
feu Papeda edunt. Fructus hic in Baleya videtur dul- 
cior, quum ibi multum colatur, ac plus propagetur: 
Juniorum quoque foliorum fuccum propinant tamquam 
refrigerans remedium illis , qui eftuantem habent fan- 
guinem , febribusque laborant. 
EXPLICA TIO 
Tabule Quinquagefine Ofave , 
B. Vero fruBum. Et 
C. Ejus nucleum denotat. 
CAPUT 
HERBARII AMBOINENSIS 
u & Lauefy, 
Liber I. Caput XLVIII. 
gen een vyf boekig knopje , daar de vrugt $ mede van zoda- 
nigen fatzoen, uit voortkomt: Het bloempje in/gelyks een 
vyf-zydige gedaante bebbende ; op "t voorfchreve knopjeflaat 
een kort balsje , 't welk boven toe is „en drie pas of naauw 
kennelyke flipjes vertoont; "t meefte bloeizel valt af ‚zo dat 
wel bet minjte aan een tros tot perfettie komt: De vrugten 
zyn als appeltjes, uit den ronde wat platagtig, en van 
grootte als een Limon-Nipis , eerft groen „daarna geel ‚als 
vuil wafch. 
Van buiten op den omloop bebbenze vyf gaatjes, en van 
ieder gaarje ver/preiden bun drie korte fbreepen , als in een 
drie-angel , en niettegen[laande bet meefte bloeizel afvalt „ 
zo bangen deze vrugten neg al veele by malkander ` bebben- 
de van binnen een groote vlakke fleen, wat uit den ronden 
vyf kantig; en aan de voorfte of bovenfte zyde een weinig 
bultig, alwaar men ook ziet vyf kuiltjes, en in dezelve zo 
veele zaden, van gedaante als de korrels van Cawoerden , 
dog zo vaft daar in zittende „dat menze daar niet wel uit= 
krygen kan saan de onder [le zyde zynze mede met veele kuilt- 
jes als gaatjes uitgebolt , dog die en gaan niet door ; men 
vind ook wel zommige dezer Minsk $ die zesboekig zyn, en 
00k zo veele zaaden bebben, dog dat gebeurt zelden: Om 
deze korrel legt. of hangt een zappig week vleefcb , zynde 
zuur en zamentrekkende van fmaak, dog aan de gebeel rype 
wert bet ryn/ch, en beeft een byzondere geur , zo dat men 
bet raauw eeten kan: De takken zyn bros , en breeken zeer 
ligt af, de fcborffe is effen, de flamme gelykformig ront, 
aog bet bout ondeugent , bebbende ook een groot week bert. 
ter in Amboina fchiet dezen boom zeer lankzaam op , moe» 
tende al heel groot zjn, eer by vrugten draagt „en dat ge- 
beurt dan nog niet alle Faaren: Hy bloeit in de weft- of 
drooge mou[Jon , en in ’t begin van de Ooft-mou[fon werden 
de voorn. zyne vrugten ryp; In Amboina vind men bem 
WAKI en dan nog wel meeft in de negoryen, by en om- 
trent de buizen, alwaar by ook wel beft opfchiet , te weten, 
als men bet plein omtrent de wortel zuiver en fchoon boud : 
De Hitueezen bebben of maken van deze Tamme Boa-Rau 
twee geflagten, dog bet verfchil is maar alleen omtrent de 
vrugten ; noemende de gene, die omtrent zo groot zyn als 
een boender-ey , op baar fpraak, Ayalan, en de andere, 
zynde wat kleinder „ mitsgaders de gemeenjte , Lauehy. 
Naam, Wy bebben deze vrugt in ’t Latyn genaamt Po» 
mum Draconum, na °t Maleyt/cbe Boa Rau, waar mede 
zy door gebeel Water-Indien bekent is, boewel men de oor- 
zaak dezes naams niet wel uitvinden of raaden kan: Op 
Mae wortze genaamt Rauhitu , in Amboina Lau, en 
Lauefiy , boewelze aldaar weinig bekent is, en by de Ba- 
liers Dau Bande Daue. 
Plaats. Men vintze weinig in Amboina:dog in de Wef- 
terfche eylanden, en Banda is zy meer bekent. 
Gebruyk. De.vrugten, volkomen ep zynde, kan men 
ook raauw eten , boewelze baar zuurte nooyt t'eenemaal ver- 
liezen : dog de Amboineefen latenze zelden xo verre komen , 
maar gebruykenze ten naajten-by ryp zynde: dezelve koken- 
de by baare viffen, en alzo daar van makende een zuure 
Sauze, die de mage, en ook in "t eeten aangenaam is , beb- 
bende, zo raauw als gekookt, een byz e geur, byna 
al; by ons een zuure vrugt , die wat begint te rotten, en 
die beeft men mede in de bier navolgende Condondong : De 
Amboineefen planten deze boomen meeft by baare buyzen , om 
gedient te konnen zyn van baare vrugten , in plaats van Le- 
moenen, als konnende van bet uitgeperfte zap een zuure 
pee áj maken „daar by doende een gewreven ritsje, en waar- 
zy dan bun Se e-bry of Papeda eeten: Het fcbynt 
dat deze vrugt op Baley «vat zoeter is , om datze 
voortg wert: En zy ro a un de Jorge 
bladeren, als een verkoelent bulpmiddel , te drinken =. 
ne, die een groote verbitting gevoelen „en met koortzen be- 
vangen zjn. > 
UYTLEGGING 
Van de Acht- en Vyftigfte Plaat, 
Dewelke vertoont een Tak van de Drake-Boom , alwaar de Lett. 
Zyn bloem, * 
T meer 
XLIX. 
