I, Boek. XLIX. Hoofdft. 
CAPUT QUADRAGES. NONUM. 
Ponum Draconum Silveftre. Boa-rau Utan. 
S ftica; folia autem funt longiora, anguftiora, ac 
flaccidiora,magisque acuminata,ex rachide quoque 
dependentia, eodem locata ordine ac domefticz , ple- 
rumque tarnen alternata , magnusque nervus non dire- 
&e per medium decurrit, coloris funt pallidioris , plu- 
resque gerunt coftas transverfales parallelo ordine, 
circa petiolos & ab inferiore parte furit pilofa, magis- 
que rugofa, quam domeftica, uti quoque ad ramorum 
extremitates, in vetuftiorbus autem foliis hzc villofi- 
tas plurimum perit, eque ac in domeftica, quamvis 
filveftris femper fint magis rugofa, Juniora folia funt 
ad oras leviter fetrata, faporis acidi inftar Acetofz, 
fed parum adftringentis:Foliorum rachides prope ramos 
majoribus infident geniculis quam domeftice, funtque 
longiores ‚ac plerumque otto vel novem gerunt folio- 
rom paria, inpari aliquando extremum claudente: In 
junioribus furculis plerumque folia funt oppofita, in 
vetuitioribus vero alternata, atque adeo arcte juncta, 
ut fere fefe tangant, horum ore funt magis equales 
quam domeftice , immo zque hujus folia referunt 
ac plurimarum aliarum arborum , ita ut adcurate adten- 
. dere oporteat, qui illa diftinguet. Immo periti fzpe 
incolz , qui hzc quotidie tractant, fepe hac in re fal- 
tutur: Vetuftiores foliorum rachides atque ramificatio- 
nes non quidem funt lanuginofz neque pilofe, in fo- 
liis tamen aliqua fcabrities fentitur. : 
Ilveftris hec Boa Rau arbor parum differt adome- 
‘Racemus florifer in fummo quoque ramulorum pto- 
venit,qui brevior eft domeftice , atque in laterales di- 
viditur petiolos , in quibus duo trefve fructus perfecti 
excrefcunt ,” paulo majores glande fclopetaria, pluri- 
mum rotundi, vel parum compreffi, atque in eorum 
peripheria zque ac in Some ige angu gaende ori- 
ficia ftellata ; horum‘color, fi maturefcant , ex cinereo 
lutefcit, & catointerior eft-minor „fed fuccofior quam 
domeftice, que mec ita acida eft, fed vinofior, ac 
dulcior, fi penitus matura fit. 
Saltem.hoe obtinet iisin fru&ibus, qui in Amboina 
& Banda créfcunt; in Macaflara-vero & Baleya, ut 
audivi, filveftris fructus funt acidiores: Silveftris offi- 
cula defcripta; quoad proportionent multo funt majo- 
ra dömeftice-,; quamvis reverd fint minora, fed totum 
fere inplent fructum, paucam enim habent carnem, 
que tamen facilior tolli is ac donieftice fpeciei: 
Officulum hoc itidem eft ex rotundo quinquangula- 
re, fed non ita regulare ac domeftice , inque fu- 
Seriore ejus parte talia gerit quinque femina, qualia 
uperiore in capite defcripta func, in inferiore autem 
ejus parte tot foraminibus non eft inftru&um ; ficcum 
quoque eft, ac ruffa lanugine tectum : Rami ac cortex 
quoque funt fragiles, pofteriorque fuccofus eft: Li- 
gnum itidem inutile medullam gerit mollem , hzque 
arbores in tantam excrefcunt craffitiem & magnitudi- 
nem, ut duo vix viriulnis eas amplecti poffint , comam- 
que getunt infuper admodum extenfam: Truncus au- 
tem non ita eft rotundus nec erectus, ac domefticz: 
In Macaffara altera occurrit itidem Rau-arbor , cujus 
fructus multo funt majores domeftice, fed quam 
maxime acidi & magis compreffi, qui cum plana com: 
parantur ciftella , huicque populo Rau-genrang dicitur, 
_Anni-tempus Cum domeftica convenit, in hortis 
autem non colitur , fed fponte hinc inde in filvis 
crefcit, ac folitudinibus. 
Nomen. Latine Pomum Draconum Silvefire, Malaice 
Boa Rau Oetan. In Java circa Griffeckam Boa Coan. 
Amboinice in Leytimora prima fpecies Uteren& Utte- 
nen: Altera minor ac vulgatior Ulerum: Hituenfibus 
Ulolon. In Banda Toropatti, quo proprie minorem in- 
telligunt fpeciem, ibique plarimum notam. 
Locus. In Amboinenfibus filvis hec arbor frequen- 
tior eft, magisque nota quam in Amboina domettica, 
atque in fingulis crefcit infulis uti & in illis Bande. 
Item in Java, Baleya &c. fed ubique, uti ditum fuit , 
in fru&u parva obfetyitur differentia, qui uno in 
loco major, in altero vero minor eft, in uno dul. 
cis; in alterg acidus. 
i Ufus. 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK: 
159 
XLIX. HOOFDSTUK: 
De wilde Draake-booms 
E wilde Boa Rau verfchilt zeer weinig van de tame 
me, de bladeren zyn wat langer , /malder , en flap- 
per, ook met een lange /pits, en flaande of bangen- 
de aan de ryskens , in dezelfde ordre gefchikt als die van dé 
Tamme, doch meeft over "s bands tegens malkander , en de 
ere Zenuwe gaat ook niet regt door de midden , van co- 
eur zynze wat ligter groen, en bebben ook in een gefchik- 
ter ordre , meerder dwers-ribben, dog omtrent de fteelen , 
en aan de onderfte zyde zynze ory wat baairig , en veel 
ruyger dan de Tamme, gelyk mede aan ’t uiter{te der taks- 
kens, dog aan de oude bladeren vergaat deze baairigbeit 
meeft > zo wel als aan de Tamme, hoewel de wilde nog al- 
tyd wat ruyger vallen: De jonge bladeren zyn cok een wei: 
nig, dog donker of flaauw , aan de kanten gefcbaart ‚regt 
zuur van fmaak, als Zuuring , dog wat zamentrekkende: 
De ryskens ftaan ook by de takken op merkelyk grooter kniet- 
Jes , dan de tamme, en zyn ook wat langer, bebbende ge- 
meenelyk acht à negen paar bladeren , en zomtyds een alleen 
vooruit; aan de jonge takskens flaanze meeft tegens mal- 
kander , maar aan de oude over "s bands, en zo digt , datze 
malkander komen te raken, haare zyden loopen eventwydi- 
ger dan die van de tamme, altbans, zy gelyken zo wel na. 
de tamme bladeren , en zo mede na die van veele andere zoorten 
van boomen, dat men "er al naauw op letten moet, dieze 
onderfcheiden zal: Fa zelfs de Indiaanfche Meeflre[Jen, die ep 
dagelyks mede omgaan , werden dikwils daar omtrent geabu- 
zeert: De oude ryskens en takken hebben wel geen wol nog haai- 
ren, dog op de bladeren wert evenwel wat fleekeligs gevoelt. 
De bloem-tros komt mede voort. aan "t woorfte der 
ryskens, zynde wat korter; dan die van de tamme, eh 
mede verdeelt in takjens, waar aan maar twee of drie vrug- 
ten tot pérfectie komen swat groter. áls ten Musquets-kogel, 
= nak ront, of te weinig pre, vum 20 «vel als 
e tamme, Vyf ernde gaatjes in, den omloop, en baar 
coleur , in ke SC? dë den Sfasbwen dioir geri 
van binnen-bebbenze veel minder „ en zappiger vleefch , dan 
de Lomp, zyndé ook xo Zit niet, nds wat rynfch en 
zoetagtig , te weten, alsze baar volkomen rypbeit bebben. 
Immers dit wort o bevonden aan de-gene , die in Amboina 
en Banda-vallen 5-madr-op Maéaffar en Baley, na ik ver- 
ftaa, zouden de wilde zuurder wezen „ dan de tamme; de 
korrels van de wilde, die wry befchreven bebben , zyn na 
proportie veel grooter dan de tamme , boewel in haar zelven 
vry wat kleinder , beflaande byna de gebeele orugt ,-en zy 
hebben maar een weinig vleefch: dog "t welk men daar lig- 
ter kan afzuigen, dan van de meergem. tamme zoort: De 
korrel is ook wit den ronden vyfboekig, maar zo gefcbikt 
niet, als die van de tamme, bebbende aan de boven-zyde 
mede zodanige vyf Zaaden, als in 't voorgaande Ca- 
pittel ftaan uitgedrukt, doch aan de onderfte zyde beeft by 
zo veel gaten niet: Ook is by, droog zynde, met een aje 
dons bekleed: De takken en [cbors zyn mede bros, en bet 
laat/t-genoemde wat zappig: Het bout, mede ondeugent 
zynde, heeft een week bert „en deze boomen werden zo groot 
en dik, datze twee mannen naauwlyks konnen omvademen; 
hebbende. daarenboven een wyd-uitgefpreide kruin; dog de 
Bom is zo ront, nog regt en Dal niet , als die van de Tam- 
me, maar ook zeer zuur, en meer gedrukt ‚werdende daar- 
om by een plat trommeltje vergeleeken , en by dien Landaart 
Rau-genrang genaamt. : 
Sayzoen. Zyn Sayzoen is als dat van de Tamme , wer- 
dende in de thuynen niet geplant ; maar waft van zelfs bier 
en daar in de bo[Jcben of wilderniffen. 
Naam. In ’t Latyn Pomum Draconum Silveftre: In 
't Maleyts Boa Rau Oetan, op Fava, omtrent Griffeck y 
Boa Coan: Ambons y ú Leytimor , bet eerfte & agte , 
Uteren, en Utenen: Het kleinfte en gemeenfte Ulerum : 
In't Hituees , Ululon: en ’t Bandaas Toropatti , waar- 
mede zy eigentlyk verflaan de kleine, en aldaar meeft bekende. 
Plaats. In d’Amboinfche bofjcben is dezen wilden boom 
veel bekender dan de tamme ‚groeyende op alle de Eilanden, 
en ook op die van Banda: Alsmede op Fava; Baley &c. , 
dog overal vint men, als gezegt , een klein onderfcheit in 
de vrugt, als zynde op @eene plaats grooter , op d'andere 
wat kleinder , bier zoet , en daar weder zuur. 
Gebruik. 
