162 
pagationis eft caüffa, preter hanc enim circa edes vix 
plantare eas vellent: Arbores he in Septentrionalibus 
infulis;a¢ prefertim in Bima & Baleya, majöfes funt, 
quam hic in Amboina, & quidem tam craflz ac Man- 
gifera arbor : Quumque ibi in orientalibus anni tempo- 
ribus äer fit ficcus, fructus ibi quoque maturefcunt, 
quod contrarium eft anni tempori Amboinenfi, 
In Horti Malabarici tom, 1. Fig. so. arbor hec frü- 
ctusque defcribuntur nomine Malabarico Ambalam, 
Bracmanis Hudu Ambado cum viribus medicinalibus 
adjectis, que hifce incolis quoque funt note: Quod 
nempe ejus radices fupprefla moveant menítrua , fi 
per noCtem partibus pudendis intrudantur, quodque 
cortex cum acido co&us lacte , vel ejus fuccus cum O- 
ryza coctus & mixtus, vel ad offas preparatus, & come- 
ftus conducat iis, qui Dyfenteria laborant; quodque 
lignum aque incoctum & propinatum, Gonorrhzam 
curet; Horti Malabarici Adnotator Doctor Arnoldus Syen 
arborem hanc reducere mavult ad Mange genus, fed 
ab hac nimium differt ; quamvis Bracmanum nomen 
Ambado, cum Canarenfium Ambo, & Perfico Amba, 
que Mange nomina funt; quodammodo conveniat. 
EXP LAA DA FIO 
Tabule Sexagefime , 
Que ramum exhibet Condondi floribus fru&ibusque juniori. 
bus onufti. EN 
A. Racemi floriferi partem fiftit majori forma expreffam, 
^ut flores melius diftingui. poffint. dem 
B. Frultum majorem feparatum. 
OBESERVATLLO, 
Manga affinis More parvo ftellato , nucleo majori, offeo, 
hec arbor a Syen vocatur in notis ad H. Malab. part. 1. ubi 
reliqua vide pag. 92. & Prunus Americanus officulo magno 
ex filamentis lignofis reticulatim conflato Plukn. Ga P 
ier. & Dhytogr- Tab. 218. Fig. 3. & Myrobalanus folio 
raxini alato fruétu luteo, officulo magno fibrofo Sloan. Ca- 
tal. Pi. Fam. p. 181. item Myrobalanus minor folio Fraxini 
„alato, fru&u P ureo, officulo magno fibrofo ibid. p. 182. 
item Prunus Brafilienfis - fru&u: racemofo , ligno intus pro 
officulo Ray ibid. pag. 182. ut docet Plukn. in MantifJ. p. 
156. tres has arbores cum had convenire, Et Condondong- 
boom feu arbor a Valent. pag. 170. vocatur. : 
EV M 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Caput LI. 
en zo ligt groeyen, ja volflaagen boomen worden ; en dat zyn 
ook wel de voornaamfte redenen van baar meefte voortplan- 
tink’, Want büiten dezelve zou menze omtrent de buizen 
nauwelyks plaats willen geven: Dezen boom wert op de 
Wefter-eylanden en voornamentlyk op Bima en Baly, vee! 
grooter dan albier in Amboina , en wel 20 dik als een Man- 
gas-boom; en dewyl bet aldaar in de Ooft-moufJon droog 
queer is, zo werden de vrugten ook aldaar ryp contrarie 
bet Amboinfche zayzoen. 
In Horto Malabar. tom. 1. Figur. so. wert dezen 
boom en vrugt befchreven onder den Malabaarfchen' naam 
van Ambalam , in `t Braminees Hudu Ambado , met by- 
voeging van eenige medicinale kragten , dewelke mede by 
deze Inlanders bekent zyn: namentlyk dat de wortelen de 
verftopte maant-ftonden verwekken , wanneerfe een nagt in 
de vrouwelyke gelegentbeit gefteeken werden: dat ook de 
jchorffe , met zuure melk gekookt , of bet zap daar van met 
rys gemengt , et tot koeken gemaakt , met voordeel te eeten 
wert gegeven de gene, die de roode-loop bebben; en dat ook 
bet bout in water gekookt en gedronken , de Gonorrheam 
geneeft: den Annotator , D. Arnoldus van Sye, zouw 
dezen boom wel willen brengen onder de geflagten van de 
Mangas , dog daarze al te veel van verfchilt, hoewel den 
Bramineezen naam Ambado met de Canarinfe Ambo, en 
Perfiaan/che Amba, Ct welk naamen van de Mangas zyn) 
eenige overeenkomft fchynt te bebben. 
-UYTLEGGING 
Van de Seftigfte Plaat, — 
Dewelke vertoont een Taksvan de Condondong-Boom met zyn 
bloemen en jonge vrugten beladen. 
A. Wyfi aan een trosje der bloemen in grooter gedaante. 
B. Een vrugt afzonderlyk in grooter gedaante. ` 
AANMERKING. 
Deze Boom wert van Dr. Syen in de aantekening op de Hortus _ 
Malabaric, genaamt een Boom gelyk aan de Mangas met abii 
gefternde vrugt , en een groote bouagtige kern, alwaar bet overige 
verders zie , en is de Americaanfe Pruym-Boom met een groote 
boute [leen uit boutagtige verwarde wezels be/taande van Plukn. 
in zyn Almag. pag. 307. en in de Phytogr. Tab. 218. Fig. 3. 
en de Myrobalanus met een gewleugelt a bladt met een geele vrugt, 
en een barde fleenagtige kern van Sloan. in zyn Catal. van de 
I gewaffen. p. 181, als mede kleine Myrobalanus met 
bet Effe- bladt , en een: vrugt en een vezelagtige Been, p. 
182. en Brafiliaanfche Pruym- Boom met een trosagtige vrugt, van 
binnen met bout bezet van Ray aldaar p. 182. zo als Pluknet leert 
in zyn Mantifl; p. 156. dat deeze drie Boomen daar toe beboren. 
Condondong - Boom wertze genaamt van Valent. in de befchry- 
ving van Amboin pag. 170. N tree 
CAPUT QUINQUAGES. PRIMUM. 
Condondum Malaccenfe. Mudu.. 
co foliis , ac modo crefcendi a precedenti de- 
fcripta: Folia autem paulo funt latiora, & rod- 
tundiora, florefque itidem longis in racemis proger- 
minant, qui funt parvi albentes „ac comprefüi flofculi 
ex quinque petalis parvis formati, fructus autem a vul- 
gari differt ; Mudu enim hic forma ac magnitudine eft 
mediocris Mange , ex rotundo-oblon inftar ovi 
anferini , nec externe ita glaber , fed tuberculofus 
ac verrucofus. Color quoque non eft luteus, fed. viri- 
dis, inftar pomi vel paulo magis flavus: Caro eft pau- 
ca ac mollis, nec ita acida aut flava ac vulgaris, fed 
pallida , vinofi faporis, unde apta quoque eft, ut cruda 
edi pofiit: In medio centro locatur nucleus oblongus, 
compofitus ex plurimis mollibus fpinis villisque in- 
tricatis, quibus caro exterior implicatur, funt autem 
folidiores ac duriores. quam in vulgari , invenique 
faepius tales nucleos penitus lignofos, nigrosque, at- 
que ita excavatos, acíi artificis. manu elaborati fuif- 
fent; funt autem in Amboina exotici , dictique nu- 
clei ex Celebe mihi transmiffi erant 
boinenfes plurimas gerunt molles fpinas , albican- 
tes, quatum quzdam erant firme ac pungentes: Aliis 
vero 
H: Condondi fpecies haud multum differt trun- 
e contra Am- /ebiet: dog deze zm bier in 
LL HOOFDSTUK. 
> Malacce Condondong-Boom., 
deren, en maniere van opgroeyen niet veel wan. de 
bier voor befcbreven gemeene: de bladeren zyn wat 
breeder en ronder , en bet bloeyzel komt. ook: voört aan lan- 
ge troffen , zynde witte in een gedrongen kleine b jes, 
en van vyf kleine blaatjes gemaakt; maar devrugt verfchilt 
wat van de gemeene, wont deze Mudu is vañ grootte en 
gedaante als een middelmatige Manga, te weten uit. den 
ronden wat lankwerpig , als een ganzen-ey , van buiten 
ook zo effen niet , maar wat bultig , en met builen: de ko- 
leur is mede niet boog-geel j maar regt sof wel 
wat geelder.. Het wleefch is ook weinig en week , midsga- 
ders zo zuur nog geel. niet als dat van de gemeene „maar 
wat bleek , wynagtig 5 en dierbalven bequaam om raauw 
gegeten te konnen worden: van binnen in bet midden legt 
of zit een lankwerpige korrel , gemaakt uit veele dorre 
draaden of verwerde vezelingen , dan deze zyn vry wat 
vafter en border als de gemeene „en ik beb "er zomtyts ge- 
vonden , zeer boutagtig en [wart , als mede zodanig uitge- 
bolt alsof bet door konft met men/chen banden waare ge- 
vina vreemt , en de gem. 
korrels waaren my van Celebes toegebragt , de Amboinfche. 
daar en tegen bebben veele weeke en witte doornen „en daar 
onder 
De zoorte van Condondong ver/chilt van flam , bla- 
