164 HERBARII.AMBOLNEN SIS 
germine , quod fru&um efformat. Hique flores tan- 
tum circa truncum in dictis nodis feu cuberculis ap- 
arent, & aliquando etiam in inferioribus ac craf- 
ifümis ramis; fi autem radices fupra terram denu- 
date fuerint, in iis quoque tales nodi, flofculi, ac 
fru&us confpiciuntur: rarum certe eft in arboris ra- 
dicibus flores fructusque crefcere: Fru&tus irregula- 
ris quoque eft forme , quique apparet inftar lune 
femi-plenz , planus, ac fere: palmam latus , paulo au- 
tem longior eft, atque plurimis obfitus tuberculis 
ac foveolis, coloris mixti ex viridi & fqualide fla- 
vo; inítár Lagani , quique , fi tangatur , fcaber ac pilo- 
fus e(t inftar corii. Interius feu latus' ejus dextrum 
obfcurum gerit fulcum , parumque excavatum eft 
inftar cymbz , & ob miram & fingularem formam 
a plebe inpudico nomine cognominantur Canum pu- 
- denda, & Malaice’ Pucki-andjing. Caro exterior vix 
femi-digitum craffa eft inftar Brunorudi , fed paulo 
durior eft, ficcior, acidior, atque os inftar inmatu- 
rarum uvarum conftringens, in fumma vero maturi- 
tate adhuc edules font ac crudi poffunt comedi, li- 
cet aufteri fint. Interne locatur magnus ac planus 
nucleus, ejusdem cum fructu forme, ac tenui tectus 
ellicula: Caro, que in duas facile feparatur lamel- 
, eft ficca, ingrati & adftringentis faporis: Arbor 
autem per nucleum propagatur. Cortex ejus , uti dictum 
eft, ex fufco nigricat, inftar Limoni arboris ac inte- 
rius amoene rubet ; lignum eft pallidum inftar Buxi, 
folidum, ac prope diéta. tubercula feu, nodos durifli- 
mum. Ka Hs, e ei Fð 
fan Ense Fructus maturefcunt a menfe Martio 
üfque in Majum. Arbor autem ipfa lentiffime crefcit , 
ac plantanda eft in folo molli , arenofo, fed fimul pin- 
, uti in imọra circa edes tale eft, in tali au- 
tem søla far Ch Hefe oeaf reperi- 
tur, non progerminat, ita ut nufquám e — occurrat 
queminpagis c areis, in quibusedes fuere locate. Ar- 
hzc, uti ditum eft, refpe&tu trunci ejusque nados 
rum eft irregularis , € Contra vero comam gerit 1z- 
tam atque elegantem, quzque oculo pulchrior ac ju- 
cundior apparet, fi ornata fuerit junioribus & elegan- 
tex pallpbeupbencQug ole Cy longiriquo flores refe- 
rentibus. 3 
Nomen. Latine Cynomorion „ a Greco nomine & 
flexu: Malaice Pucki-andjing, quod Belgice bonds-vor- 
ten, Latine canum pudenda notat. quo nomine in fo- 
ro fine pudore vocantur ac venales"funt hi fru&us: 
Verum autem nomen Malaicenfe eft Nam-nam , atque 
Amboinenfe Lammüt & Lammuta. “on == 
Locus. Fru&us hi n: quibusdam. tantum in 
infulis funt noti , plurimique crefcunt in Moluccisz 
ubi arbores fructusque multo funt majores quam in 
Amboina, fed ibi parvi eftimantur , ac plurimum a 
plebe in obfoniis habentur: In Amboina plurimum 
crefcunt in Leytimora , circumjacentes vero infule 
pne fuppetunt: In-quibusdam locis infule Cele- 
circa Macaffaram & Marum quoque reperiuntur , 
fed in occidentalibus infulis funt pu ignoti: fru- 
Gus, excepto quod a:quibusdam horum amatoribus 
ex es ST — translati. <> =s 
Ufus: Si penitus fint matuti , crudi ue edi pof- 
funt. ad fitim exftinguendam , vel ee inftar 
obfenii ad ficcatos pifces , Canarios, Sagoe Sc. Noftra 
autem natio meliorem horum excogitarunt ufum , fri- 
cant enim illos cum vino ac faccharo , fi prius fuerint 
decorticati, & in frufta confciffi,.tumque gratum & 
falutarem prebent cibum ,: quique. conducit nau- 
feofo a€.faftidienti. ftomacho, quo plerumque illi 
efcunt, vel qui Diarrhza 
languent, qui ex morbis conval vel qui 
laborant , modica enim fua ictione confortant 
non tantum ventriculum , fed -corrigunt quoque in- 
teftinorum Aaceiditatem ; ita ut viribus conveniant 
cum prunellis filveftribus: Si maturi. penitus fuerint 
£ru&tus ,:crudi aliquando mafticantur , fuccusque ex: 
fagitur & deglutitur, atque refiduum abjicitur, eum 
prefertim in finem, ut os faücesque depurentur a pi- 
. 
Liber £ Caput En 
vrugt uit geformeert wert ; en deze bloempjes riet men: ot. 
Joen maar aan de knoeften rondom den fLam ,' en ook wel aan 
de onderfte of dikfte takken ; maar wanneer de wortels bo- 
ven de aarde bloot leggen, 20 vint men daar aan mede zo- 
danige knoeften , bloempjens , en ook vrugten ; een zeltzame 
zaak zyride aan de wortelen van een boom bloemen en vrug- 
ten tezien: De vrugt beeft mede al een ongemene en vreemde 
gedaante, baar vertonende als een halve of quartier maan: 
voorts ‘wat plat; en fchaars een bant breet , dog wat lan- 
ger , midsgaders bezet met veele pukkeltjes en kuiltjes; van 
koleur gemengt uit den groenen en finoddig-geelen, als een 
eyer-vlade , ook in ’t aantaften wat ruig en als leer ; de bint 
nenfte of regter zyde beeft een donkere vooren, enis een wei- 
nis uitgebolt , als een fchuitje, en na baare [peculative' of 
klugtige gedaante werden zy by bet gemeene volkje met een 
onbefchaamde naam in ’t Duits genaamt bonts-wotten of nog 
wat flordiger Honts-konten , en in 't Maleyts Pucki-an- 
djing. Het buiten[te vleefch is nauwelyks een balve vinger 
dik, gelyk als dat van de pruimen, dog wat barder , droo- 
ger, zuurder, en den mont, gelyk als de onrype druiven 
Vzamen trekkende, dog in de uiterfte rypbeit latenze baar 
nog raauw eeten; boewel dan nog al vry amper xynde : van 
binnen leyt of zit een groote platte korrel, van de zelve pe- 
daante als de vrugt, en met een dun vliesken bekleet : bet 
vlees , "t welk zig im twee [cbyven laat deelen; is droog, 
onlieffelyk en adftringerende van [maak; werdende den boom 
met dezelve korrel voortgeplant: de fcbor[fe , als gezegt y is 
uit den vuilen [wart , gelyk die van de Lemoen-boom envan 
binnen ligt-root; bet bout is bleek, als dat van den Buks- 
boom , voorts digt , en by de woorfchreve knoeften zeer hart. 
Sayzoen. De vrugten werden ryp van Maart totin May: 
zynde een boom, die zeer langzaam’opfchiet „en geplant wil 
wezen in een mulle zandige , dog ook met eenen vette gront 
gelyk men op Leytimor omtrent de buizen beeft , maar in 
zodanig een vafte kley-gront, als men op bet ont dan Hitoe 
vint, wil by niet wel voortkomen ; x0 dat men bem nieuwers 
esito ar inde negor yen senap erven, daar buizen flaan; 
eb is „als gexegt. „tem aanzien van zjn flamen Knoeften op 
zig zelve , een mismaakte boom ; dan daar en tegen beeft by 
weder een blyde en cierlyke kruin , en dewelke zig aan bet 
SCH d Gë Jeboonder en aangenamer komt te vertoonen, 
wa ebangenis met zyne jongeren) feln 
bladeren, van vehe Qul al ha een Ene Moy: 
Naam. In’: Latyn pocorn, na ’t.griekze gefor- 
meert , en op't Maleyts Pucki-andjing y t welk op bet Ne- 
derduits gezegt is bondts-votten : en met welke naam zy ook 
zonder a op: Ge ës? verkogt : dog de regte 
Maleytfche naam is Nam-nam , midsgaders de Am Á 
| en FRE: dais csá im HEBEN ts 
‘Plaats. Deze vrugten zyn albier op weinige Eylanı 
bekent, eg de meefte vallen wel in cos dë e 
alwaar de:boomen: en: vrugten ook veel groaterrwerden dan 
in Amboina , dog zy werden aldaar weinig geagt yen meeft 
door flegte lieden tot een toefpys peines. za ire vint 
menze wel meeft op Leytimor ; dog de omliggende.Eylanden 
bebbenze minder ` op zommige plaatzen op bet Eylandt Ce: 
lebes , omtrent Macaffar , en Marus , werdenze mede ge: 
vonden „ maar op of in-de wefterlyke Eylanden zynze on- 
bekent ; bebalven datze door zommige liefhebbers: van Am- 
boina na Batavia zyn overgebragt. esz sun olen 
Gebruik. Alfe volkomen typ zyn , zo kan menze; als ge- 
zegt, nog raauw.eeten, om den: dort te verflaans en ook 
anders gebruiken als een toefpys tot drooge viffchen, Cana- 
ri, Zagoe, Gc. maar onze natie bebben-dezéloe bequaam 
gevonden tot een veel beter gebruik; want zy flooven de- 
zelve met wyn en zuiker , te weten alvorens gefcbilt enin 
ftukken gefneeden zynde, en dan zo geeft of is bet een aan- 
gename en gezonde koft; mids s ook dienftig woor een 
walgende mage, gelyk gemeenelyk de gene bebben; die van 
een ziekte zyn opgeftaan , of die aan den buik-loop gaan 
want met bare matige tzamentrekkinge xo verfterkenze 
niet alleen de mange , maar: verbeteren. ook: de flibberigheit 
der darmen ; zo dat menze in kragten by na gelyk kan Del. 
len met de leen: ook werden de gebeele rype zomtyts wel 
raauw in de mont gekauwt, 't-zap daar uitgezogen „en in- 
gefwolgen, midsgaders bet kauzel weggeworpen; alleenmaar 
em de mont en keel te zuiveren van 
# P p 
; + ee babi UC 
kr Da! : 2 si Daer 
Ki Gay tz? k —— 
A ; 1 a edn Sie 
Ist ss azaz unter $ ges 
)444 ku wi Vir? i y ; v à di uk B 
AM SITAM JOE RS, co Á errans P 
M eter" NOT E éi , Zr e 
Es YD t g t - ee BR ms 8 5 gs 
1337 MET BET E: My fig EM. s^ 
mol vert wre e ` 
Ki 4l Ses & ki > RER Ka sy. e jn ies zit fed 
, i e A ei wf A Eë TM $ 4 
gP o. 3 ` b - 
SEID. Í í ge "hari Pul EUN $ 
TES $ EER LTR IT Bls Vik Sees 
WE A 
` LZ? a 
sittet en pot» reg 
1i 4 ` WALA P 
