1. Boek. LIII, Hoofdft. 
CAPUT QUINQUAG. TERTIUM. 
Cynomorium Silveftre: Nam-Nam-Utan. 
Ilveftris Nam-Nam multo excelfior arbor eft do- 
S meftica, fed ejus coma non ita eleganter eft 
compofita, fed magis extenfa, ramique amplius 
feparati. Folia uti domeftice femper bina uno in 
petiolo progerminant, mediusque nervus femper ad 
interiorem inclinat partem: Folia vero funt amplio- 
ra, longiora, magisque acuminata, non laete viren- 
tia, fed obícura ac triftia ; ut ita dicam: Fru&us iti- 
dem non ex tfunco progerminant, uti precedentis, 
fed ex ramis, foliorumque alis; Pluresque fimul de- 
pendent brevibus ac lignofis ex pedunculis, qui ex 
parvis propullulant geniculis; Fru&us hi multo funt 
minores, & craffiores domeftice; tuberculofi ac ru- 
gofi, coloris mixti ex viridi & flavo inftar Cerz, fi- 
ue tangantur, inftar corii pilofi apparent, dimidio 
ere minores ac domeftice. Pauca, quam gerunt, 
caro eft. acerba & adítringens, ac ihutilis, ita ut 
cruda non edatur; Ingensinterne continetur nucleus, 
" fere rotundus , quique in bina yo poteft en 
p 
& Fru&us ex 
fed nullius eft ufus. Arbor hac fponte in filvis hic cre: 
fcit, ac penitus filveftris eft. 
Nomen. Latine Cynomorium Silveflre: Malaice Nam- 
Nam-Utan.: Et Amboinice Lammut- Abbal 
Locus. Crefcit, uti dictum fuit, in filvis Amboi- 
nenfibus , aliis autem in infulis non novi notam 
eile , ejusque. ufus penitus eft incognitus : Fru&us 
enim cibo inutiles funt, lignumque, licet fit durum, 
faro ad mechanicam vel edificia ufurpatur. 
Tabula Sexagefıma Tertia 
Ramum exhibet Cynomorii Silveftris. . See 
OBSERYATIO - 
Hac arbor in H. Malab. tom. (4: Tab. 31. & faz. ge, ho- 
mine Iripa exhibctur ac deícribitur , eftque Malus Indica, pos 
mo cucurbite- formi, monopyreno. Ray diff. pl. pag. 1675. 
Nam Silveftris'a Valent. no. XX. pag. 173. 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 
cus fecundus Ou, Exot. pag. 52. & Nam- 
167 
LI. HOOFDSTUK. 
De Wilde Nam-Nam- Boom. - 
h Z wilde Nam-Nam wort een veel booger boom , dari 
de Tamme; dog zyn kruin flaat zo gefchikt niet ; 
maar vry wat wyder uit malkanderen gefpreid: De 
bladeren zyn als die van de tamme; te weten; altyd twee 
op eenen fee by malkander gevoegt , en de middel-ribbe leit 
ook de binnen|te zyde naaft ; maar deze bladeren zyn wat 
breeder, langer; en fpit/er ; ni&& belder of blyde, maar 
doots en donker-groen 5 De vrugten komen mede niet voort 
aan den Slam, gelyk de voorgaande Tamme, maar uit de 
takken en {choot der bladeren, bangende ook meer by mal- 
, kanderen , op korte boutägtige [leelen ; die op kleine knobbe- 
len ftaan; Zy zyn veel kleinder en dikker dan de tamme ; 
ook knobbelagtig en rimpelig, van coleur gemengt uit den 
groenen en wassgeelen; in ’t aantaften als ruig leer , en 
naauwlyks half zo groot als de tamme; Het weinige vlees 
dat zy bebben; is zerp en zamentrekkende van [maak ‚mits= 
gaders onbekwaam om raauw gegeeten te worden: Van bin- 
nen leit een groote korrel, byna ront, en die men ook in 
tween deelen kan, dog is van geen gebruik: Dezen boom 
wafcht van zelfs in de bo[Jcben , en is van een gant/chwil- 
den aart, dos 
Naam. Jo'r Latyn — Silveftre: op Maleyts 
Nam-Nam-Utan: en Amboinees Lammut-Abbal. 
Plaats. Hy wafcht, als gezegt; in de Amboinfche- bof= 
fcben, maar van andere Eilanden beb ik nog niet geboort y 
dat by daar bekent is. Zym gebruik tot nog toe mede on- 
bekent zynde: want de vrugten dienen niet om te'eeten , en 
bet bout, boewel bard zynde, wert ook zelden tot eenig: 
: timmer-werk gebruikt, 
` De.Drie- en Sefligfte Plaat . ` 
— Pertoont ten Tak van de Wilde Cynomotie ofre NamiNam:Boomni, 
AANMERKING” 
„Deeze- Boom wert in bet vierde dee} van de Hortus Malabar. 
Tab. 31. pag; 65. onder de naam, van Iripa bejcbreven en ver- 
beéldt , en is de Ooflindifche, Appelboom, met een vrugt als een ' 
Cauwoerde van Ray, in-zyn hiftor. der planten, pag. 1675. 
en de Tweede vreemde Vrugt van Clufius , in zyn Exotica pag. 25. 
Wilde Nam-Nam-Boom wertze by Valent, p. 373. genaamt y 
én op de plaat no. XX. verbeeldt. "Dp EE 
CAPUT QUINQUAG.QUARTUM. 
_ Sandoricum. Sandori. Sattul. 
^X Attul due funt fpecies , domeftica nempe, & fil- 
S veftris, que tamen tion multum differunt, un- 
de uno in Capite ambas defcribemus: ac pri- 
mum quidem domefticam, que’ fatis magna & excel- 
fa eft arbor, corticem gerens cinereum & equdlem: Fo- 
lia ejus funt ampla, malique Cydoniz folia referunt, fep- 
tem octove pollices longa, quatuor cum dimidio őr 
quinque lata pollices, obtüfe definéntia cum parvo 
acumine, füperius obfcure viridia & glabra, infe- 
a plurimis parallelis ac denfis contexta coftis, ad 
Lë 
aétum mollia & lanuginofa, quales etiam funt ipfo- 
fum petioli. Verna Eider folia uno ex petiolo pro- 
germinant rotundo ac longo, quorum medium eft fù- 
premum, atque fub hoc bina alià oppofita propriis 
brevibus petiolis, qui ex communi majore oriufitur , 
infident, uti plerumque obfervatur in omnibus talibus 
arboribus ac herbis, que terna fimul gerunt folia ,.ac 
trifoliate dite fünt, eandemque quoque naturam fe: 
quuntur bina inferiora folia, que maghum'fiervum 
non rede per medium habent , fed inferior folii pars 
femper amplior & rotundior éft. Fa. 
Flores ex.brevibüs progetminant petiolis*& face: 
mis, qui funt albi ac pentapetali flofculi,arque ex fo- 
liorum alis in ramulis excrefcunt früctus ctaffo & oblon- 
` go infidentes pedunculo, nunc folitarii , uc gemini, 
inagnitudine ac forma pomi Aurantii mäjoris, vel Li- 
e qun, fed niagis comprefii inftar parvi cafei, exte- 
i rius 
LIV. HOOFDSTUK. 
Sandori- of Sattul-Boom. 
K 7 An de Sattul beeft men twee geflagten , als Tamme 
V en Wilde, dog niet veel van malkanderen ver[chil- 
dende, Waarom Wy ze ook in een capittel zullen bè- 
grypen: En eerft fpreken van de Tamme, bet welke is een 
redelyk groote en regte boom , met een ligt-graduwe en effe- 
ne (hrs: De bladeren zyn groot ; en gelyken wel wat na 
de Queè-bladéren , zeven en agt duimen lang , vier en een 
balve, en vyf duimen breet, voor flomp toelopende; met 
een korte [pitjé „ boven donker-groen en effen, “van onderen 
met digte, en veele even pe Jke ribben doorregen , in taan- 
taften wat wolagtig, gelyk vok de fteelen doen: Zy aan 
altyd drie by malkander , op een ronden en langen fleel , dog 
bet middelfte of voor [Le Bladt is bet boo te ; en daar onder de 
twee andere, op korte particuliere of byzondere fleeltjens y 
uit de gem. lange fteel voortkomende ; gelyk men ziet aan 
meeft alle de zoorten van boomen en gevoa[Jen , dié drie bla- 
deren by malkander bébben: En zo volgen ook de twee ag- 
terfte. of ónder[le bladeren dezeive natuur , dat de groote 
Zenuwe niet regt door de midden gaat, maar maakt de ag- 
terfte belft van 't bladt altyd wat breeder en ronder. 
` Het bloeizel komt vóort adn korte troskens , zynde witte 
en yf bladige bloempjes , en uit den {choot der gem. blade- 
ren, én aan de takjens , waft de ótugt , op een dikken lank- 
agtigen fleel, of enkelt, of twee by malkander , van grootte 
en gedaante als een groote Orangie-appel , of Lemon: Ham y 
dog wat gedrukt, gelyk als een kleine Kaas, van —À 
s ee 
