are, 
RT, 
1, Boek. LV. Hoofdft. 
que fatis replentes, inftar Ilicis fructuum , quales cibos 
Amboinenfes optimos putant, quibus nempe ventricu- 
lus cito repletur, nec qui facile digeruntur. Noftri- 
ue Europzi hifce quoque inter alios fructus ad potum 
Thee utuntur , quum, uti videtur, dele&tentur horum 
fubftantia, inter edendum, fonora, quamvis debilibus 
ventriculis non conducarit, quum digeftus fint admo- 
dum difficiles: Hujus arboris cortex cum illo Lingoi- 
arboris. aque incoctus, optimum prebet decoctum 
ilis, qui dyfenteria laborant, hocque. medicamen- fe dezes booms, met die van de Lingoo 
tum in Amboinenfi nofocomio multum adhibetur : 
Idem quoque cortex inftar Oebat infervit pulti Pa- 
ede, quum hzc inde fiat dura, colorisque lete ru- 
entis. ; 
Papoewenfes hanc arborem vocant If; ejusque fuc- 
co glutinofo , ex viridi expreffo cortice, obliniunt te- 
lorum apices, fi hos firmare velint fuis in pharethris, 
atque hic faccus emortuus in nigrum tranfit colorem, 
ita ut cunéta illorum*tela ad fummum feu apicem 
nigra fint: Quidam etiam hoc cortice aquz inco- 
&o utuntur ad Aphthas, quo depurant ac colluunt os, 
hoc autem remedium eft nimis debile, aliaque repe- 
riuntur meliora ac certiora: Expertum quoque fuit il- 
los, qui quotidie hofce comedunt fructus, pallefcere , 
dne dubio ex prava ac difficili fru&uum. indige- 
ione. | 
Tabula Sexagefima Quinta 
Ramum exhibet Gajani. 
OBSERVATIO. 
Gajang- Arbor a Valent. p. 17 " vocatur, videturque Tani 
effe H. Malab. tom. IV. Tab. zo. vel (altem ipfi adfinis. — 
AMBOINSCHE KRUYDBOE K, 
7 71 
Jmets, zynde wyders droog, em den buik wel alle 
gelyk de fpaanfche eekelen er boedanigen flag van wig 
Amboincejen ook wel voor de befte agten, te weten, daar 
van bun de mage als geballaft wert ‚en die niet ligt enver- 
teert: En onze Europianen gebruikenze mu al mede onder 
andere Fruytagien by de Theebak, na’t Jcbynt , om datz 
Jmaak en bebagen bebben in baare knappende Jubftantie boe- 
welze voor zwakke magen niet veel byzonders konnen wezen 
als zeer moeyelyk en zwaar om te verteeren zynde: De  fcborf. 
| -boom, i 
gekookt, geeft een goeden drank voor die geene, ek 
of vaft zyn aan de roode buik-loop, en wert dit bulp-middel 
in °t Amboin/che Zieken-buis veel gebruikt : Dezelfde [ebor/- 
Je dient ook als een Ocbat tot de Papeda-bry , óm dat dezélve 
daar van fiyf, en ook van coleur ligt-root wert. 
“De Papoewen noemen dezen boom IF, en met bet kleve- 
rig zap, uit de groene fcbor[Je geperft „ beftrykenze de bou- 
te Jpitjen van bare pylen, alsze dezelve in baare Pyl-rieten 
willen vafiftellen; en dit zap befterft als. dan zwart, zo 
dat al baar pylen voor aan de fpitfe bun ook žodani komen 
te vertoonen: Zommige gebruiken ook dezelve Scborffein wa- 
ter gezooden tegen de Sprouw, en fpoelen of zuiveren daar 
mede den mont, dog dit middel is wat flap, en daar wor- 
den andere gevonden, die beter en zekerder zyn: Men beeft 
ook bevonden dat ER t dagelyks'van deze vrugten 
eeten, een ongezonde coleur krygen, buiten t k 
komende sith rarr tinge afe A” 
De Vyf- en- Seftig fte Plaat 
Vertoont een Tak van de Gajang-Boom. 
AANMERKINGE 
Gajang-Boom wertze genaamt by Valent. p. 173. en fere 
. te zyn de Tani van de H. Malab, in ber wierde deel, Ta 
verbeeld en befcbreven, — 
"nr bd ask prá Fe rij : 
"tfunco, non, rotundo, fed fulcis excavato, 
non tamen tam profundis, quam precedens Gajanus.- 
Cortex quidem craflior eft , fed tamen adeo fragilis, ut 
per digiti longitudinem non poffit decorticari; Rami 
ejus funt re&i ac firmi, uti & foliorum famuli, qui fo- 
lia geruntalternata , rarioribus autem paribus: Ex fingu- 
lorum enim fere foliorum alanovus progerminat ramu- 
lus, ac ita porro, ita ut hujus arboris coma denfa fit ra- 
mulis foliisque. Folia autem referunt folia Canange 
vel Guajavi, fed funt multo longiora, atque inequa- 
lis magnitudinis, plurima autem palmam fünt longa, 
‘ acquatuor lata digitos, quzdam etiam quindecim pol- 
lices funt longa, fex lata pollices, parallela fere, inferio- 
ra: autem: fünt minima, porro funt firma, ficca, ad 
tactum parum’ hirfuta, fubtus rugofa per coftas paral - 
lelas,-breviffimis infidentia petiolis. > . ^. 
-Flores plurimi fimul proveniunt brevibus & craffis 
ex pedunculis, quorum quisque in quinque petala fir- 
ma & acuta äperitur, in quorum medio plurima appa- 
rent tenuia & flaccida ftamina, qualia in Guajavi flori- 
‚bus itidem obfetvantur; illa autem funt longiora & 
numero minora, ex horum centro fructus excrefcit, 
forma ac magnitudine övi Anatis, vel paulo majo- 
ris; durus , externe pallidus , fed plurimis obfitus are- 
nol Egbert ! ach furfuribus confperfus. 
foret, queque fi, notantur, fru&um ex fufco ruffum 
" colorant:-Putamen porro gerit durum, ac ficcum ‚fe-. 
mi-digitümr craffüm, ruffumque, fi aperiatur: Intus 
continetur nucleus oblongus, quique apparet, acfi 
ex plurimis früftulis foret compofitus , que tamen 
non funt feparanda, ejus color externus eft quoque. 
acfi ex rufo ; albo , & cinereo effet mixtus, vel 
uafi ex albis ac ruffis contextus venis; fubftantia 
millima Pinánge vetuflioti, ita quoque ficcus, au- 
fterus, durus, & adftringentis eft faporis: Fru&us 
, plurimum gemini excrefcunt, atque per‘aliquod teni- 
us retinent floris piftillum ftellatum cum {taminibus 
ccatis; immo tam diu donec dimidiam fere adquifi- 
x. 2 
as Ý kh 
A et 
LVL HOOFDSTUK 
touc n ae BOR tra iaa 
vi á HH 
kend kl t] 
; Jt is. mede geen booge boom; maat van dikte en groot. 
te .als een gemeene. Lemoen boom , met een: enkelde 
r, en regte um, niet ront , .madr met voorens wat 
uitgebolt, dog zo veel niet , als de, voorgaande Gajang: 
De fcbor[Jé is wel wat dikker , maar egter zobrös zdatmen ` 
geen vinger-lengte-daar áffcbillen kan: De takken zyn rej 
en [Lyf „ als. mede de ryskens s en:daar aan ftaan de blade: 
ren verwiffelt tegens malkander „ dog met weinige paren, 
want byna, uit. den {choot van ieder bladt komt een nieuw 
rysken voort „en dat alzo vervolgens zulks men deze booms- 
kruin gebeel digt van ryskens en loof bezet ziet: De blade: 
ren gelyken wel na die van de Cananga , of Cujavos , maar 
zyn veel langer „ mitsgaders van een ongelyke grootte, de 
meefte een band lank, en vier vingers breed, dog zommige 
wel vyftien. duimen lang , zes duimen breed , eos para- 
lelogram , en de agterfte zyn.alıyd de kleinfte , voorts.ftyf, 
droog , en wat'ruig in "t jas f on wonder wat rimpelig , 
sis Se de evengelyke ribben „op zeer korte fteeltjes ftaande, 
Dé bloemen komen by malkander voort op dikke fteeltjes , 
en ieder, opent. rig in vyf fiyve fpitfen of blaadjes zwaar 
binnen baar vertoonen veele dunne, en flappe draatjes, ge- 
lyk men, ook wind in bet bloeizel van de Cujavos , maar de-' 
ze zyn wat langer en minder inst getal; wit bet midden 
derzeloe groeit eem vrugt van grootteren gedaante als een - 
Eenden-ey, of nog wel.zo groot, bart, wan buiten bleek, 
maar met veele zandige, en roffe puntjes of flipjens bezet, 
als ofze met femelen was beftrooit, en dewelke haar in ’t 
aanzien vaal-ros gaben: Voorts beeft xy een pelfige , bar- 
de, en drooge-bolfter , een balve vinger dik yen ros-in”t op- 
/nyden ; van. binnen leit een lankagtige korrel, fchynende 
als ofze van veele fiukjes was t'zamen gezet , dog die even- 
wel niet van een te fcbeiden zyn , vam buiten is baar coleur 
mede als van ross wit, en graauw t'zamen gemengt: of 
anders als met witte en rolje aderen doorvlogten; van fub- 
fkantie zeer gelyk een oude Pinang, ook zo droog, wrang, 
hard, en zamentrekkende van fmaak: De vrugten «vaffcben: 
gemeenelyk twee by malkander , en bebouden nog eenigen tyd 
pet gefternd' fteeltje van de bloeme „ en ook de voorn. drooge 
draatjes ;ja wel zo lange, tot datze byna baar halve grootte 
hebben; zy bangen vaft aan baare houtige fleelen „maar. 
SEA dezelve 
