I. Boek. LV II. Hoofdft. 
CAPUT QUINQUAG. SEPTIMUM. 
Vidoricum. Vidorick. 
Idoricum hifce in infulis duplex eft, domeftica 
V nempe & filveftris, quum vero binz hz arbores, 
earumque fructus haud multum differant, uno 
in Capite ambas defcribemus: Primoque indicabimus, 
domefticam trunco, ortu, ac foliis Mangz arbori fi- 
millimam effe: Ejus autem truncus non ita craflus, 
nec ejus coma adeo ampla eft, foliaque paulo funt 
minora, ad oras dentata, inftar Arboris-pinguis, fen- 
fim autem hi dentes difparent, plerumque vero hzc 
folia funt feptem novemve pollices longa , ac tres 
digitos lata: Fructus ex craflis brevibusque depen- 
dent petiolis, qui foveolam illis inprimunt, hi petio- 
. li coronulam quoque habent, fere inftar Mango- 
ftanz. Fructus formam ac magnitudinem habet po- 
mi Aurantii , ab utraque compreflus parte feu pla- 
nus, ac umbilicatus: Ejus cortex eft glaber , fufcus, 
feu obfcure viridis, cum cinereo mixtus, inftar filve- 
. ftris Cujavi, undique coftis quafi divifus, ac fepara- 
tus: fub craflo, ficco , ac fragili cortice flava locatur 
medulla, inftar Mange-foetide, ex noftre nationis ju- 
dicio infipida , Indis vero grata, quum ex pingui fit 
acidula, inftar certe Mutz fpeciei, cum qua odore 
proxime etiam convenit , in hac inveniuntur tria, qua- 
_tuor, vel quinque magna officula, inftar renum, vel 
Lune femi-plene , ad oras autem feu extremitates 
obtufa A quafi abfciffa, dues longa pollices , unum 
lata pollicem, a poftica parte protuberantia & emar- 
ginata, ibique glaberrima, & fpadicea , immo fere ni- 
gra, horum venter eft hepätici coloris , feu gilvus, 
rugofus, & adeo durus, ut confringi nequeat:' Atque 
hec officula ad margines gerunt, in fructus carne, 
fubftantiam albam , calceam , que inter edendum abji- 
cienda eft , quum ejus-acrimonia jlabiis á À 3 
Caro eft ficcior Hetis mangis foetidis Mu a; ma- 
joremque habet convenientiam cum farinaceis pomis, 
que libr. 4. nomine Hebenaftri deferibemus. Tronc 
cortex eft admodum rugofus , fauciatusque flavum 
emittit fuccum , fed paucum , qui in. pomi exfc- 
catur. Altera fpecies, quam Vidoricum Silveflre Voca 
mus, domeftice fimillima eft, fed altiore adfurgit 
trunco, foliaque gerit latiora; fructus quoque inftar 
omi eft , pugni circiter magnitudinis, feu‘ vulgaris 
Doan Itam , fed non ita compreffus, & ad fummum 
magis acuminatus, cortice glabro,quique mag's cine- 
reus eft quam domefticz ; ejus caro quoque non ita dul- 
cis eft „ac magis fatua, flava, & ficci faporis , ficciffimz, 
Mufz fpeciei fimilis, fed filveftrior, inque hac tria qua- 
tuorve itidem reperiuntur officula , duplo- majora, 
ejusdem tamen cum domeftice forme, in dorfo funt 
glabra & emarginata, coloris hepatici, cum maculis 
uibusdam fufcis inftar Lenticularum ; & loco obtu- 
arum extremitatum incifiones gerunt „feu fulcos qua- 
fi excifos, ad ventrem funt pallide cinerea ac rugofa. 
Quibusdam in infulis fructus hi crudi comeduntur, 
féd plurimüm defeétu alterius cibi, quum multo fint 
ingratioris ac. vilioris faporis ac domettice. Saltem in 
Amboina Dëse arboresque filveftres tantum 
habentur, forte ex ignorantia: Fructus menfe Octobri 
maturi fponte decidunt , officulaque , que vefperti- 
liones comederunt, & cum ftercore rejecerunt,' per 
vias projecta reperiuntur. Silveftris Vidorici lignum 
fibras gerit longitudinales , eftque album, & leve, 
d fatis durabile, & ad edium edificationem inftar 
filveftris Bintangori ufurpatur , fed plurimum ad fupe- 
riorem zdium.partem , quum terram non facile fe- 
raty In filvis Amboinenfibus plures aliz occurrunt Vi- 
dofici Silveftris fpecies, que plurimum a diltis binis 
differunt fpeciebus, quas hinc libr. 5. defcribemus. 
~ Nomen, Prima fpecies Latine Vidoricum Domefticum 
dicitur: Malaice Widorik : in Banda Goram , Cerama &c. 
Widorik & Pitorik: in Baleya Laletsjong , quo nomine 
Macaffarenfis fructus Soffo quoque indigitatur:' Altera 
feu Silveftris fpecies Latine dicitur , Vidoricum Silve- 
fire, Malaice Widorik Utan, ac quidam Amboinenfes 
hanc vocant Labutun , quod nomen proprium eft pe- 
. 
nitus filveftri hujus familie , quz , uti dictum fuit, 
libr,s. defcribetur. ` ` | id 
Locus. Domeftica ih Amboina eft ignota , en Zi 
ch anda, 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 
173 
LVIL HOOFDSTUK. 
Vidorik-Boom. = 
E Vidorik is in deze Eylanden tweederleye, te we- 
ten tamme en wilde, en om dat deze beide boomen , 
als'mede baare vrugten, niet veel van malkanderen 
verfchillen, zo zullen wyze in een Capittel begrypen: en 
éerjt zeggen dat de tamme van ftam , wasdom , en bladeren, 
de Mangas-boom zeer gelyk iss dog den ftam wert zo dik 
nog de kruin zo breet niet , en de bladeren zyn ook wat klein- 
der ; aan de kanten wyt getandt, gelyk die van de Arbor 
pinguis , dog metter tyt vergaan deze tanden, zijnde meeft 
zeven en negen duimen lank , en drie vingers breet. De 
vrugten bangen aan korte dikke fleelen , dewelke een kuiltje 
daar in maaken, deze fieelen bebben ook een kroontje, by- 
kans als een Mangoftaan: de vrugt is van grootte en ge- 
daante als een Orangie-appel , te weten onder en boven wat 
plat, en met een kuiltje: deze fchelle is effen, vuil, don- 
ker-groen , en met graauw gemengt , als de wilde Cujavos, 
rondom met eenige ribben afgedeelt : onder de dikke , drooge 
en brofje /chelle leyt een bleek-geel merg , gelyk dat van de 
Manga - foetida , of flinker , na ’t oordeel van onze natie 
onfmakelyk , dog by de Indianen aangenaam, om dat bet uit 
den vetten wat na den rynfchen trekt, als een zekere zoor- 
te van Pifang 5 die bet ook in-retk zeer na by komt; daar 
binnen vint men drie a vier , en vyf groote korrels, gelyk 
als nieren, of balve-manen , dog aan k eynden ftomp en als 
afgefneden , twee duimen lank, en balf zo breet ; agter met 
een uitfteekende rugge en rant , en aldaar zeer glat, en 
Swart-bruin „ja bykans fwârt „maar den buik is Biter: 
wig „of vaal , rimpelig , en zo ‚fteen-bart dai menze niet kan 
open-byten;.en deze korrels of fieenen bebben dan of by bei. 
de bun boeken , in bet vlee/ch van de vrugt , een avitte kalk- 
agtıge fubftantie , die men in "t eeten moet wegdoen, om, 
datze met baar fcherpigbeit de lippen befcbadigen. 
EVER KMI AKTIE TANS Hi^ 
Her dell is droger datt dat van de voorn. finker? en 
Piffang , en beeft beter overeenkomft met de meel- appels , 
die wy lib. 4. onder- den.naam van-Hebenafter zullen be- 
febryven: De fcbor[fe des flams is zeer ruig, en geeft , als 
men .daar in vu een geel zap uit , dog KT ie tot een ` 
gom befterft: de tweede zoort , die wy wilde Widorik nog- 
men ‚is de tamme meeft gelyk , dog booger van [lam „ éh 
breeder an bladeren. De vrugt is mede als een appel” on- 
geveer 20 groot als een vuift , of een ordinaris Lemoen Itam, 
dog niet zó ingedrukt, maar na vooren toe een weinig [pit- 
zer, met een effene Jchelle, en die ook graauwer is als de 
tamme, bun «lees is mede minder zoeter , laffer , bleek-geel, 
en droog van Daat, de droog {te flag van iffangen naaft- 
Komende , dog wat wilder, en daar binnen vint men mede 
drie a vier [teen-barde korrels, wel eens zo groot , dog van 
bet zelfde fatzoen als-die van de tamme , op de rugge zynze 
gladt en met een rant , niet bruin, maar lever-verwig , 
met eenige bruine plekken, als fproeten: en in plaats van 
ftompe boeken , bebbenze kerven, als of ze witgefneeden wa- 
ren, aan den buik ligt-graauw, en mede rimpelig : op zom- 
mige Blonden werden deze vrugten wel raauw gegeten, 
dog meeft by gebrek tan andere kaft, als zynde veel onaan- 
genamer en Jlegter van [maak dan de tamme: Immers in 
Amboina &berdenzé veragt, en de boomen voor wilt gebou- 
den, mijfcblen door onwetenbeit: de vrugten ziet men in 
Oktober van zelfs Typ. afvallen , en de korrels, die de oleer- 
muizen opgegeeten en met bun drek weder gelooft bebben, 
langs de weg leggen: Het bout van de wilde Widorik is 
regt-dradig, wit , en ligt, dog redelyk duurzaam, en wert, 
gelyk de wilde Bintangor, aan den buisbouw gebruikt, 
dog meeft tot boven-werk, om dat bet de aarde niet verdra- 
gen kan: daar zyn in.de Amboinze boffen nog meer andere 
wilde zoorten van Widorik, dog te veel van de twee bo- 
venftaande verfchillende, en die wy dierbalven in "t vyfde 
boek befchryven zullen. : E 
Naam. Het eerfte gefa t , in "t Latyn Vidoricum Do- 
mefticum : in t Malen: Widorik : in Banda Goram, 
Ceram Ec. Widorik en Dronk: op Baleys Laletsjong, 
awelken naam ook de Macaffaarze vrugt Sollo gegeven wort : 
De tweede of wilde zoorte noemt men in 't Latyn Vidori- 
cum Silveftre: in't Maleyts Widorik Utan., en zommi- 
e Amboineezen noemenze ook Labutun: welke naam ey- 
gentlyker toekomt de gantjch wilde geflagten, dewelke, als 
gezegt „ in "t vyfde boek befchreven zullen worden, 
Plaats. De tamme- zyn in Amboina niet bekent , maar 
Y3 , ^ wel 
& 
