174 
Banda, in Gorama & Cerama occurrit orientali , quam- 
vis non magna in copia, plantatur ibi & colitur in- 
ftar Mange arboris , in Baleya quoque occurrit. In 
Amboina Silveftris reperitur in filvis Hitoz , fed fre- 
quentior in Boero, Gorama, Cerama, ac porro in 
infulis Aufträlibus. 
U/us. Domeftica, que in Banda & Baleya plantatur, 
fructum exhibet, qui crudus eft edulis, quum gratam 
habeat aciditatem , fi prudenter modo depuretur a 
fupra memorata calce, filveftris fruêtus quoque edi- 
tur, fed plurimum in Gorama vicinisque infulis: In 
Amboina. autem eft vilis , vefpertilionibusque relin- 
quitur. Interiores nuclei apertorum officulorum Calap- 
pæ Lymphæ inco&i, funt fere tam dulces , quam Cana- 
ri. Lignum, uti fupra dictum fuit, in locis illis, in 
uibus abundat, edificiis infervit, quum fatis diu fit 
pi e py quum horum incolarum domus plerumque 
fumo fint replete , unde coffi aliaque infecta hoc non 
expetunt: Baleyenfes, quum fructus decerpere cu- $ 
piunt, hanc arborem non confcendunt inftar aliarum 
arborum juxta truncum, fed per fcalas, ob rugofum 
ejus truncum ac corticem, foliisque utuntur crudis 
ad Bocaffan , uti alia hunc in finem apta ac recenter 
excreta folia Ulang-Ulang. ` siia 
Tabula Sexagefima Septima ` 
Ramum exhibet Vidorici Silveftris primi, ubi Litt. A. offi- 
. cula feminalia reprefentat. 
OBSE RVAT IO. 
Caniram H. Malab. part. 1. Tab. 37. hujus generis vide- 
tur fpecies. 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber I. Caput LVIII. 
wel in Banda, op Goram, en Ooft-Ceram , alboewel mede 
in geen groot. getal , men plantze , en baventze-aldaar , ge- 
lyk de Mangas-boomen , op Baley werdenze mede gevonden: 
en op Ambona beeft men de wilde int gebergte van Hi- 
toe dog veel overvloediger op Boero, Goram, Ceram, ende 
de verdere Zuid-oofter Lylanden. 
Gebruik. De tamme , gelykze in Banda, en op Baley 
geplant wert, is bequaam, om raauw te eeten, om datze 
een aangename rynsheit beeft, alffe maar met voorzigtig- 
heit gezuivert wert van de bier boven aangebaalde kalk: de 
wilde werden ook wel gegeeten , dog meeft op Goram , ende 
de naaftgelegene Eylanden : maar in Amboina werdenze 
veragt en voor de vleermuizen gelaten: de binnenfte heeften 
uit.de geklopte fleenen , in Calappus-melk gekookt y /maa- 
ken by na 20 zoet, als Cauari? bet. bout , als boven is ge- 
zegt, wert op de plaatzen daar men het in meenigte beeft, 
tot den buisbouso gebruikt, en daar bet ook al vry lang 
aan duurt „om dat de buizen dezer Inlanders meeft of door- 
aans vervult zyn met rook, daar de wormen en bet andere 
kleine ongedierte geen [maak in fchynen te vinden: de Ba- 
leyers , willende de vrugten plukken, beklimmen dezen boont 
niet gelyk men wel andere boomen doet langs den [Lam „ en 
dat wegens zyne ruige fcbor[Je , maar komen met een ladder 
daar op ; en de bladeren gebruikenze ook raauw tot Boca[Jan, 
gelyk als andere daar toe bequaame Ulang-Ulang , of jonge 
en eerft uitgefcboten bladeren. . ` EEE VE MEE 
De Seven- en Seftigfte Plaut ` | 
Vertoont een Tak van de wilde Vidorik- Boom , alwaar Lett. A. des 
zelfs zaat-korrels verbeeldt. ` 
AANMERKING. 
De Caniram van de Hortus Malabar. eerte deel Tab, 37. 
verbeeldt en befchreven fchynt van, deeze boom een zocrt te zyn. - 
ee cl: 
-— 
CAP. QUINQUAG. OCTAVUM. 
E át 25 Catappa. Catappan. ` . Së 
ftris, quas fimul hoc in capite defcribemus: 
^ Domeftica eft arbor vafta & extenfa, recto , fed 
non admodum alto trunco, circa quem rami oppo- 
fiti locantur, formam pr&bentes ampli petafi, Read 
majorum ramorum extremitates alii transverfales ori- 
untur rami, atque ex iis porro alii minores; ad 
uorum extremitates in orbem fine ordine & arctif- 
ime folia dependent, fere inftar ingentis lampadis, 
plurimis .extenfe tubis; atque hec folia funt maxi- 
ma , fed inequalis magnitudinis , inferiora enim ac 
vetuftiffima quinque , fex , octove pollices funt longa, 
duos cum dimidio vel quinque lata pollices, alia au- 
tem fepe decem Sogt eN polices funt longa, 
quinque fexve lata pollices, inftar: flabelli formata, 
ad fummum nempe latiffima , ac fere inftar dimidii 
circuli rotunda , brevi apice, inferius fenfim angu- 
ftata ufque fere ad ipfum ramum, cui brevi craflo- 
que junguntur petiolo , uti quoque nervus medius 
admodum craffus eft, qui plurimas emittit coftas la- 
terales parallelas , que arcubus incurvis fibi mutuo 
junguntur ` Folia hee. funt Wahre ac lete viridia, 
ubtus quodammodo flava, ad tactum mollia; flores 
longis ex racemis dependent albi, parvi , plurimis- 
que gaudentes albicantibus .ftaminibus , plurimique 
plerumque decidunt, ita ur unus alterve tantum ex- 
crefcat uno. ex racemo. ure 
. Fructus eft magnitudinis junioris Mange , vel paulo 
minoris, ac magis planus, ad oras acutior , tres lon- 
gus pollices, fescui-pollicem latus, pollicem craffus, 
undigue, ad. oras leviter emarginatus , atque ad unüm 
plerumque latus reflexus vel protuberans , formam- 
que hinc cochlearis vel cymba refert , fuperiore vero 
parte fructus eft bifülcatus, ac tenui pellicula exte- 
rius tectus, primo intenfe viridis, dein rubens feu in- 
carnatus , luteis maculis feu {triis , atque fub hac pel- 
Jicula ilofum locatur. putamen, fique recens fcinda- 
tur , rubet inftar Cerafi aperti, minorem digitum craf- 
fum, inque hoc craffum locatur officulum dicto pu- 
tamini nexum , quodque confra&dum nucleum emi 
e et 
| Cum duplex Kap ep eft, Domettica & Silve- 
mart 
41221 LI REIFEN 
Atappan is mede tweederley , als tamme en wilde, en 
“kY Hid in dit Capice oen de 
A tamme wert een groote wyd uitgebreide boom, met 
een regte , dog niet zeer hooge ftam , rondom den welken de 
takken regt over dwers Jaan „vertonende de gedaante van 
een breeden boet, aan °t eynde van de eerfté of booft-takken 
komen weder andere dwers-takken voort, en uit dezelve 20 
vervolgens al weder andere ; aan't einde van dewelke rond- 
‘om, zonder ordre, en digt boven malkander ,. de bladeren 
hangen byna als een groote lamp met pypens zynde deze 
bladeren kloek en wel Bant Ross flag » dog daar omtrent 
d ZC ook de 
t 
met kromme boogen aan malkanderen zjn gebegt: zy 
giat» in di prono eu van onderen een wein ui dn 
gui trekkende , midsgaders zagt in "t aantaften. Het 
loeyzel hangt aan lange trosjes of [beelen , zynde wit , klein, 
en ol Witte draatjes , en zy wallen meeft af, zo dat er 
maar een twee, en drie aan eenen tros tot perfectie. komen. 
De vrugt is van grootte als een jonge Mangas, of nog 
wat Aleinder, ook platter , en ee Br wre 
duimen, lank ,.balf zo breet, en een duim dik, aan de zyden 
rondom met een dunne rant, die zig ftro» na de eene 
zyde wat omkromt of opwerpt, en alzo.’t fatzoen, dan. een 
lepel of fchuitje maakt: aan 't voorfte eynde in open ge- 
klooft van buiten met een dun velleken bekleet , int eerfle 
boog-groen „daar. nä rodze-root of incarnaat., met geele plek- 
ken of fireepen, en daar onder leyt. een bairige of pelzige 
bolfler, als men vers daar in nyt, regt root, als een ob 
gelneeden ker[]e„ een Kleine vinger dik, en binnen dexelve 
een barde fte:n of fcbaal , daar de voornoemde-bolfter vaft 
aan, bangt, en dewelke gebrooken zynde, zo komt bun de 
i a % ` * ww eh “regte 
