I. Boek. LY II. Hoofaft. 
bet forma ficce & decorticate Amygdale vel Canarii, 
fed paulo magis anguftiorem , rotundiorem, & oblon- 
um, fubque fufca pellicula reconditur medulla alba 
& ficca inftar dicti Canarii, feu Amygdalz , ejusdem- 
ue fere faporis ; verum Catappa non ita eít oleo- 
a ac Canarium, unde & gratior eft & delicatior ad 
crudum cibum: Fru&us recens apertus, jucundum quo- 
ue praebet odorem , magnamque habet convenien- 
tam & fimilitudinem cum illo litorez arboris, Atun 
Laut dite, que poftea Libr. 4. defcribetur: Vetufta 
hujus arboris folia rubent, coloremque habent fere 
inftar Cancrorum co¢torum. 
Silveftres Catappe arbores in duas iterum dividun- 
tur fpecies ; fecundum loca , in quibus crefcunt, five 
ad litus, five in filvis, quamvis parum a fefe invicem 
differant. ; 3 
Catappa Litorea, quam proponemus, arbor eft mul- 
to altior-domeftica, trunco craffo, ramisque extenfis 
inftar Quercus, plerumque T inclinans , ramisque 
. inferioribus trans aquam fefe extendens , rami ejus 
non ita funt regulares ac domeftice , Ted itidem op- 
pofiti funt: Folia quoque ad ramorum extremitates in 
orbem locantur, quinque fexve fimul junéta, forma 
cum domeftice foliis convenientia , fed paulo funt 
longiora , & ad tatum rugofiora, inferius enim funt 
lanuginofa , uti & eorum petioli , fuperioresque ac mi- 
nimi rami: Plures gerunt coftas parallelas quam do- 
-meftica , unde urentibus .Polot:foliis funt. fimillima, 
refertim junioribus in arboribus , fed non urunt. 
lores fructusque funt ut in domeftica, longisque ex 
racemis dependent’, duo tresve fimul , fed-minores 
diuque viridem fervant colorem. Officula interiora 
funt quoque minora , oblongo-rotunda, dulcisque fa- 
poris inftar Nucis avellane , quum vero tam pauca fit 
eorum fubftantia, raro expetuntur, & colliguntur. 
Truncus corticem gerit rotundum, equalem , ac 
lete virentem , lignum ex rubro albicat , recens : 
fuerit, ficcum vero cinerei eft coloris, craflis con- 
ftans fibris, annulisque notatus inftar Quercus ligni, 
hi autem annuli. feu pecnes: aliquando rech ali- 
quando obliqui.& intricati decurrunt, flexusque for- 
"mant, ficcum fatis leve fed tamen durabile eft; & ad 
navium exftructionem maxime expetitur: Arbor hec 
nusquam nifi in litoribus occurrit , & femper in fil- 
ve crepidine, fed tali affectione, ut femper ad mare 
inclinet , :ejusque-obumbret aquam , unde ejus fru&tus 
. quoque -hint inde in litus. projecti reperiuntur, `- 
^ Catappa Silveftris 5 quee altera filveftris fpecies eft, ` 
“Boorn. eerfte of Strandt-boom meeft gelyk, dan de bladeren 
«zyn wat langer en fmalder , mede aan "t uiterfte der tak- 
‚ken, zonder ordre, en digt op malkanderen flaande , met 
defcripte prime feu litorez fimillima eft „. fed ejus 
folia funt longiora & anguftiora, ad ramorum extre- 
mum fine ordine locata ;aréteque juncta , multis. co- 
ftis paralielis 5" fpatiisque intermediis parvis contex- 
-tis venulis:formata, fed magis referentia dictum fo- 
lium urens Polo? , cum quo juniores. Catappz arbores 
tantam habent: convenientiam , ut quam adcuratiffi- 
‘meadtendere oporteat; fi quis eas diftinguere ac digno- 
-feere velit, quamvis hujus Miis folia finc paulo angu- 
ftiora, & magis glabra , ore foli 
anguftatz fere ad petiolorym ortum extenduntur , qui 
obducti quoque funt tenui, ruffa, ac molli lánugine , 
quali itidem ramuli virides furculique obteguntur ;.in- 
ferior autem junioris folii pars eft fufca, fructusque 
eodem erefcunt modo, quo przcedentis , qui plurimum 
- funt virides, vel denuo ex flavo virefcunt inftar pomi, 
pauco admixto rubro colore. Intus continetur nucleus 
-anguftus , oblongus, precedenti minor , qui dulcis qui- 
dem elt faporis, fed ob parvam ejus fubftantiam nè- 
mini lubet fruétum contufione aperire. Truncus non 
ita inclinat ac precedentis , fed erectus excrefcit , ra- 
mosque diffundit inftar ampli petafi in orbem: Lignum 
recedenti fimile eft, fed magis ficcum, majoresque 
abet pectines, feu venas. Å 
Nomen. Prima feu domeftica fpecies Latine dicitur 
Catappa Domeftica: Malaice & Balaice Catappan, Ter- 
natice JVufu & Neuffu :Bandice Teley & He Altera 
fpecies Catappa Litorea: Malaice Catappan Laut: Qui- 
am etiam eam vocant Canari Laut , quur ejus nucleus 
Canarii nucleo adeo fit fimilis. Amboinice Saliffa : Ma- 
caffarice Taliffa : Bandice Talyo- Batu. SE lapideis 
- ¢refeat litoribus., Tertia fpecies Catappa” ri. da e 
aice 
» 
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 
regte beeft te vertonen in de gedaante van een drooge ge” 
Jcbilde Amandel, of Canari, dog wat fmalder , ronder ‚en 
lankwerpig , bebbende onder baar bruine wliesken-een wit , 
droog merg, gelyk de gem. Canaris, of Amandelen, ook 
bykans van dezelve fmaak, dog de Catappan is zo olyaptig 
niet, als de Canari, en dierbalven lieffelyker of /makely- 
ker om raauw te eeten: de vrugt, vers opengefneeden zyn- 
de , geeft ook geen onaangenaamen reuk ; xy beeft mede groo- 
te gelykenifje of gemeen/cbap met die van een andere ftrant- 
“boom, Atun Laut genaamt , en dewelke bier na in "t vierde 
boek befchreven zal worden; de oude bladeren van dezen 
boom werden regt of gebeel root „en krygen een coleur byna 
als van de gekookte krabben. D ur 
Aangaande nu de wilde Catappan-boomen , dezelve ver- 
delen baar weder in twee zoorten , na de plaatzen daarze 
groeyen , bet xy dan aan firandt, of in bet bofcb , boewel- 
ze van malkander weinig komen te werfchillen. i 
De Strant-Catappan , die wy zullen voorftellen, is een 
veel booger boom dan de tamme, met een dikker [Lam , en 
wyt uitgebreide takken , gelyk de Eyke, gemeenelyk een wei- 
nig voor over hellende , en met zyne onderfte takken over 
bet waater bangende; de: takken &va[fen ook zg ordentelyk 
niet als aan de tamme , dog al mede overidwers : de blade- 
ren fiaan insgelyks aan de eynden. der takken ineen kring, 
vyf a xés by een, en agter malkander , zynde van fatzoen 
de tamme gelt gelyk, dog wat langer , en in't aantaften 
ook ruiger, want aan de onderfbe-zyde vallenze wat wol- 
agtig y gelyk mede doen haare fteelen, en de rövorfte takken; 
zy bebben meer paralleele ribben dan de tamme, enzyn.dier- 
halven de brandende bladeren van Polot zeer gelyk, inzon- 
derbeit aan de jonge boomen , dog men beboeft niet te vree- 
zen zig aan deze te zullen branden. Het bloeyzel en de vrug- 
ten zyn als die van de tamme , en hangen aan een lange 
Steel, twee a drie: by malkander , dog kleinder , én :blyven 
lang groen. De binnenfte korrels zyn ook kleinder‘, lank- 
werpig-ront, en mede zoet van fmaak , als een Hazel-noot, 
dog om datter zo weinig aan is , werdenze zelden gezogt , 
en verzamelt. ` mad Nono ipis luc 
De [tam beeft een ronde , effene , en ligt-groene fborffe, 
fi -bet bout Ze opt, verfch zynde , een Ge ee Toy me 
t 
trekkende , dog droog werdende zo befterft bet ligt-graaww, 
tbe, „en met kammen geteikent , bykans als bet Eyken- 
out „ dog deze kammen loopen zommige regt, andere we- 
der fchuyns ep verwert , maakende eenige draayingen ; bet 
drooge is ook redelyk ligt, dog. blyft evenwel. durabel , en 
-wert zeer gezogt tot alderhande fcheepsbouw : men vint de- 
zen boom mieuwers, dan op firanden, en dat juift op den 
zoom van bet bofch, dog met zodanige affeltie tot de Zee, 
dat by, als gezegt , meet voorwaarts overbelt, en bet Zee- 
water befchaduwt, dies men de vrugten ook bier en daar . 
langs de trant opgeworpen ziet. £2 qoare e 
De bofcb Catappan , zynde de tweede. wilde zoort , is de 
„veele paralleele ribben , en bare tuffen - plaatzen wederom 
met kleine adertjes doorreegen, nog meer gelykende na bet 
voorn. brandende blat Polot , met bet welke deze. jonge 
Catappan boompjes zulken gelykeniffe bebben , dat by-daar 
-al naauw op letten moet , dieze onderfcheiden zal, boewel 
deze Catappan bladeren wat finalder , en gladder zyn , baare 
orum conniventes feu fmal toelopende zyden flooten of raaken-agter byna tot aan 
den oor/pronk der fteelen , dewelke mede bekleet zyn met een 
dunne, rofle, en zagte wolagtigbeit, en zo doen insgelyks 
de groene takjes en fcheutjes , zynde de onderfle zyde van 
*t jonge blat bruin , en de vrugten waffen al mede op dezelf- —— 
de manier als de voorgaande „blyvende meeft groen, of wer- 
den ten laaften ookwel appel-geel , met een weinig root ver- 
mengt ; van binnen leyt een est e /malle heeft, 
nog kleinder y als die van-de vorige, zynde mede wel zoet 
van fmaak, dog wegens zyne kleinbeit en wil:niemant de 
moeyte doen om de vrugt open te kloppen. De flam belt of 
bangt zo niet over als de voorgaande, maar waft regt op , 
en fpreyt zyne takken mede als een breeden ze „in de ron- 
te regt dwers uit: bet bout is ook gelyk als bet vößrgaande, 
dog wel zo droog , en wat grooter van kammen of aderen. 
Naam. ‘De eerfbe of tamme zoorte wert in t Latyn ge- 
naamt Catappa Domeftica: op Maleyts en Balys Catap- 
pan: op Ternaats Nuffü en Nguflu : op Bandaas Teley 
en Telyo: de taveede zoorte Catappa Litorea: op. Ma- 
leyts Catappan Laut: zommige noemenze ook Canari Laut, 
om dat de beeft die van de Canari zo zeer gelykt: 0 Am- 
boins Saliffa: op Macaffers Talifla: op Bandaas Talyo- 
batu, om datze op fleenige firanden waft. de derde zoorte 
: Catappa 
~ 
